Literarishe bleter · 1927-01-11 · 6 (11.1.1927) · p. Seite 111

ליטער*ר?שע בלעטער 6 זא מײבע אדביװערםיטעטז מאקסים גארקי ► ײייש א איו ײ• זילבורג £ ► ^־•^־־*־^־ ■*־ ■^־־*ר \ ׳י דערפיט איז ער אין םײנע אויגן נאך אינטערעםאנטער געװארן׳ ס׳הןןט מיר אבער נישט צוגעגעבן קײן מוט זין צו פאקענען מיט אים, כאטש איך בין נישט געװען פון די שעמעװדיקע און שרע■ קעדיקע׳ נזןר םארקערט, איך הןןב געליטן םין אן אופרויקער גײגעריקײט אלץ צו דערװיםן זיך און װאס גיכער. אט די מידה האט םיר א גאנץ לעבן געשטערט צו םארנעםען ױך ערנטט כאטש מיט עפעס עס איז אײן זאך. בשעת עס חזןט זיך גערערט װעגן םאלק׳ הזןב איך םיט ערשטויגוננ און אוםצוטרוי צו זיך אלײן געםילט׳ אז אויף דער דןןזיקער טעםע בין איך נישט בכוח צ.• דענקען אזוי, װי עס דענ■ קען װעגן דעם די דאזיקע מענטשן. םאר זײ איז םןןלק געװען די סארקערםערונג פון חכםה, םון גײסטיקער שײנקײט און גוטהארצי■ קײט, א בריאה אץ גאטס םארם און געשטאלם, דער םרעגער פון אלץ װאם שײן איז, ױשרדיק און דערהױבן. אזא םאלק האב איך נישט געקענט, איך האב געזען םאר זיך טישלער, אייסלאדער, ברוקירער, איך האב געקענט יאקאװן, אםיםן, גריגאריען, און דןן האט מען אויםדריקלעך גערעדט װעגן אפאלק אין גאטם צלם און זיך האט םען געשטעלט ני דעריקער, אפהענגיק פין זײן װילן. און םיר האט זיך אבער גראד געדוכט, אז דװקא די דאזיקע םענטשן סארקערפערן אין זיך די שײנקײם און קראםט םין געדאנק, אז אין זײ קאנצענסרירס זיך א־ן פלאקערט דער גוסער םענטשן־ליבנדי• קער װילן צום לעבן, צו דער סרײהײט אויפצובויען עם לויט עפעס אזעלכע נײע קאנאנען פ.ץ מענטשן־ליבע. און דװקא $ט די םענטשנליבע האב איך נישט באמערקט בײ די םענטשלעך, צװישן װעלכע איך האנ ביזאהער געלעבס, און דא האט זי ארויםגעקלונגען פון איטלעכס װארס, האט גע■ ברענט אין יעדן בליק. װי אן אפפרישנדיקער רעגן זענען געװען פאר מײן הארצן די רײד פון די סעלקער־פרײנט, און געהאלםן האט מיר אויך די נאאיװע ליסעראסור איבער דעם פינסטערן דארםישן לעבן, װעגן דעם פױער — דעם מארטירער. איך האב דערפילט, אז נאר שטארק און הײס ליבנדיק דעם מענטשן, קאן מען, אין דער דאזיקער ליבע, שעפן די נויטיקע כחוח, כדי צו געסינען און פארשטײן דעם זין סון לעבן. איך האב אויםגעהערט צו טראכטן װעגן זיך און האב אנגעהויבן אויפמערקזאמער זיך בא- ציען צו מענטשן. אנדרײ דערענקאװ האס מיר סארטרויט, אז די באש־ײ דענע הכנסה םון זײן געשעםט גײט אינגאנצן אװעק אויף העלפן די מענטשן, װאם גלויבן. אז ״קודם-־כל — איז דאס גליק פון פאלק׳. ער האס זיך געדרײט צװישן זײ װי אן עכט־םרומער קלױסטער־שמש בעת דער תםלה םון ארכירײ נישט באהאלטנ- דיק זײן התפעלות פאר דער שארפער שכלדיקײט םין די בי• כער־סרײנט! מיט א גליקלעך שמײכעלע. ארײנרוקנדיק די דארע האנט אין בוזעם. און מיט דער אנדערער האנט ציפנדיק םון אלע זײטן ז־ין וױיך בערדל, פלעגט ער מיך פרעגך — גוטז אט אזוי־אז ▼ ▼ און בשעת דער װעטערינאר לאװראװ, װאס האט געהאט א שטים ענלעך צום גןןגערן םון א גאנז, פלעגט ארויססרעטן מיט זײן אפיקורסישער אפענטפערונג קעגן די .נאראדניקעס*, םלענט דערענקןןװ אין שרעק צומאכן די אויגן און שעפטשען: — ןט, א העצער דאס איזז 6 י- כדי צו האבן רעכט אויף קריסיקײן — פוז םען האבן עפעס אזוינס, אין װאס פ׳גלױבט, — אין װאס גלויבט איר? — האט ער פיך געפרעגט. ער האט געלײענט ביכער. אפילו גײענדיק איבערן גאס, — גײט ער איבערן טרןןטואר, דאס פנים ארײנגעטץ אין בוך ארײן און שסדיסט די ד,-רכגײער. בשעת ער הןןט זיך געװאלגערט בײ זיך אין בוידעס שטיבל אין א הונגער טיסוס, האט ער געשריען: — די םןןראל דארף הארםןןניש אנטהאלטן אין זיך די עלע• פענטן פון סרײהײט א־ן צװאנג,—הארםאניש, האר־האר־האר-הארמ... דער דאזיקער צארטער םענטש, א קרענקלעכער םץ שסענ• דיקן נישט דערעסן, אן אויםגעםאטערםער פון אײביקער זוכעניש נאך אםעםטן אםת, האט נישט געהאט קײן אנדערע תענוגים, אויםער ביכער לײענען, אץ בשעת ם׳האס זיך אים געדוכס, אז אים איז געלונגען שלום צו מאכן צװישן די םתירות פון צװײ גרויסע פוחות, פלענן זײנע ליבע, סונקעלע אויגן שמײכלען גליק• לעך, װי בײ א קינד. אין א יאר צען ארום, נאך דער קאזאנער צײט, האב איך אים א צװײטן מאל געטראפן אין כארקאװ. ער איז געװען פארשיקס אויף פינף יאר אין קעם און, צוריקקומענדיק, זיך װידער געלערנס אין אוניװערסיטעט. םיר איז סארגעקוםען, אז ער לעבט אין זײנע סתירותדיקע געדאנקען, װי אין א קופע פון כרוװקעס; אומקוםענדיק סון שװינדזוכט, האט ער זיך געמאטערט שלום צו פאכן צװישן ניצשען און םארקםן, געשפיגן מיט בלוט, ג כריפעט, כאפנדיק מײנע הענט מיס זײנע קאלטע קלעפיקע פינגער. — ןןן א סינטעז — איז אוםםעגלעך צו לעבןו ער איז געשטארבן אין טראםװאי, פארנדיק אױםן װעג צום אוניװערסיטעט. איך האב נישט װײניק באגעגנט אין לעבן אזעלכע םארטי• רער צוליב װיסן, — דער אנדענק װעגן זײ איז פאר פיר הײליק. אפאר צענדליק סון דעם מין פענטשן םלעגן זיך צוזאםענ• קופען אין דערענקןװס דירד״ — צװישן זײ איז אסילו געװען א יאפאנער, א םטודענס פון דער גײםטלעכער אקאדעפיע — פאנטעי לײמאן סאטא. צײטנװײז פלעגט אהין ארײנקוםען א גרויסער, ברײט־ברוםסיקער םאן, םיט א געדיכסער ברײטער בארד אץ םים א שאסערישן געגאלטן קאפ. ער האט אויסגעזען, װי סעסט אײנגע• נײט אין אגראען קאזאקן־ראק, װאס איז ביז צום האלז געװען ציגעקנעפלט אויף העקעלעך. געװײנלעך איז ער געזעסן ערגעץ אין א װינקל, רויכערנדיק א קורצע פיפקע און געקוקס אויף אלע■ סען פיט נראע, רויק־לײענענדיקע אויגן. זײן בליק סלעגס זיך אפט אפשטעלן אויף פיר, איך האב געפילט, װי דער דאזיקער ערנססער מעגטש װעגט מיך אס אין זײגע נעדאנקען, און איך האב עפעס מורא געהאט םאר אים. זײן שװײגעדיקײט האס מיך געהידושס, אלע ארום הןןבן גערעדט הויך, אסך, פיט תקיםות, און װןןס שארםער עס הןןבן געקלונגען די רײד, אלץ פער זענען זײ, פארשטײס זיך, מיר געסעלן געװען; א לאנגע צײט הןןב איך נישט תופס געװען, װו ןןפט אונטער שארםע װערסער באהאלטן ל־ך ארעמע, חינפדיקע געדאנקען. װאס באדײט דןןס שװײגן ם.*ן י' דעם דאזיקן בערדיקן גבורז גערופן האס פען אים .כאכןןל׳, און אויםער אנדרײען הןןט, דיכט זיך, קײנער נישט געװוםט זײן נןןמען. אינגיכן האב איך זיך דערױוםם, אז ער איז נישט לאגג געקומען סון יאקוםער גו• בערניע, װו ער איז געװען פארשיקט און;ןפגעלעבט צען יןןר.