Literarishe bleter · 1927-01-11 · 6 (11.1.1927) · p. Seite 109

109 ליטערןורישע בלעטער 6 זא דער ערשטער האנצערט םיעציןל די ,ליט. בלעשןר׳ (דןדזנייליוג) רנרהם רײזעז / ניר־יןורק פיײלעכער. לילי הןם האם ןונגעהי גן שיירן לײכטערע זאכן, אםילי 6 ױאלם הןןס זי זיך שיין אייך ערלייבט. דערױײל הןם זי זיך באקאנם מיס א זינגער, מר׳ מילםאן, װןוס הןןט זיך נעגרײט צו דער ןטערע, אין ביז װןס-װען, ביז די גליקלעכע בײט װעס קיםןן, הןט ער ןנגעהייבן זינגען פןרשײדענע לי• דער אייף פןרשײדןנע קאנבערםן. װןס ײדישע טןרסײען ארןונ. זשירן... דןס איז געװען 8 גוכם םיק/ר ליבער ױנגערמןן, װןס הןם זיך קײנמןל נישט געדונגען. װיפל דער פירער םון דער סןרםײ, בי 8ון דער ןרגאניזןביע גים אים 6ןר ןזזינגען אייף 8 םיסינג בװײ״דרײ לידער — איז רעכטי זײן הויעט■ סםעביןליסעס איז נעװלן ײדישע לידער, ןבער פון בײט בו בײס אייף א .ביס׳ פלעגם ער ארײנװןרםן א איפןליענישע ןריע. דערמיט הןם ער געקילט זײן ברענענדיקע ןפביביע בי דער ןפערע, װןס הןם נןך נעםליעט טיף אין זײן װעזן. ער הןס אםילו געקןנט זינגען ןן •יאנן־נןגלײטונג, נןר בוליב ,םרעםםיזש׳ און ביליב עםעקט הןס ער זיך קײנסןל נישס גערירם ןן אײנעם, בי ןן אײנער, װןס זןל אים באגלײסן אייםן םיאנן. אין ןם דעם דןזיקן זינגער הןט לילי ןנגעהייבן באגלײםן א1יף געװיםע קןנבערםן. זי הןס זיך געלןזט עקסםרא םאכן א קלײד, װןס םאסם 6אר אז1ינע סןרסן קןנבערסן: נישט בו קורץ און נישט בו שםארק אנסבלויזט. דער-ערשסער אויפסריט א־ז פןרגעקוםען אין ן קליינעם ״הןל׳ אין אײנעם םון די יידישע געגנםן... דער זינגער הןס איר ןנגעזןגט, אז דער קןנבערס הײבם זיך ןן האלב, גײן .שארפ׳. און זי דארף קימען אין ,הןל׳ נישס שבעכער װי נײן. איו זי געקיםען נןך מיט ב;ן מינוט פריער. די נןסן סון די עסלעכע לידער און אריעס, װןס דער זינגער איז םיט איר דורכגענאנגען נןך פריער בײ איר אין דער הײם, הןט זי גע־ סרןנן אין א שײנער סעקע. ארײנגעקומגן אין הןל איז זי פארשעםט סיט ארןבגעלןזםע אויגן... דןס סובליקום, װןס איז שוין באשסןנען 6ון א יןר הונדערס מענםשן, הןס זי סאקע בוליב דעם באמערקס, גע־ םאכט איר א װענ בום קינםסלער-ביםערל, װןס הןט זיך געפו. נען אונםער דער בלומישםער בינע... דןרםן זענען ש1ין געװען פארזאמלם די עםלעכע רעדנער און נןך א פןר קרע£םן. װןס הןבן באדארםם ביביען און פארהאלסן רעם עולם, װײל דןס איז געװען א פיםינג םיס א קןנבערם בוזאםען... נישע זײעג• דיק נןך םיס קײנעם באקאנט הןס לילי זין שסיל אװעקגע■ זעבס אין א װינקד אויף א הןלב-בעברןנענעם שםול. די ,קרעםסן׳ םים די רעדנער האבן בװישן זיך געיערם יידיש. זי הןם מים איפגעדולד דעיװארס דעם זינגער, ,סר. םילםאן׳. םר. מ־למאן איז יאלד ןנגנקיםען. זי הןס הארביק געשםײכלס בו אים. — אך. איר זענס שיין דן... — ם־סם 8עלד — הןם ער זיך געװענדעט בי לילין א1יף זײן בעברןכענעם ענגליש, געקלונגען, װי א נןענסער געזאנג. — איך בעס א־ך, זןגס מיר, װןם דן קיםס 6ןר... איז דן א פיםיננ בי א קןנבערסז דערװײל הןט ז־ך דערםרןגן א םראזע פין טשערםאן: ,זןל דער ע1לם זיך האלםן רולק, םיר הןבן דן גר5יסע קרעפםןו׳.,, קינדװײז הןם לילי אר1יסגעװיזן ,געגיאלע׳ סעיקײטן בו שבילן פיאנן. די זיכערקײם אין דעם הןבן םארשםארקס אלער־ לײ פיאנן־לערער אין לןנרערינס, װןם הןבן זי נעלערנם און הןבן נײ די אז1י א1יך נישם פארםעגלעכע עלםערן בונענוםען די לעבסע פןר דןלאר. הןם מען זי שיין בו בען יןר גענרײס בו דער גרויסןנר קאריערע — בום ערשסן קןנבערם, װןם זי װעס דארםן גענן. אירע בלןנדע הןר הןט פען געלןקס און געקארבם, געפלןכטן און געדרײם... אין װןם' 6אר א קלײדןלע פען הןם איר גענײט, בי געקייפם פארסיק, הןס עם געםוזס הןבן יענעם אויםזען א־ן שנים פין א קלײדל, װןם םען םרןגס א1יף דער בינע, װען םען ןנרשײנט 6ארן' פיבליקים. שםילער■ הײם הןס אפילו די מוסער, װןם איז אלײן געװען א באזו• בערין פון קןנבערםן, געלערנט די קלײנע לילין, װי אז1י זי זןל ערשײנען פארן סיבליקום, װי אזיי בו פארגײגן זיך נןנן שפילן, װען ס׳װעס קיםען דער גרייםער אפלויז... און םאקע בוליב דעם ביל הןט זי די םוסער גענוםען אשט אייף נעװיםע קאנבערטן 6ון נרויםע םיאניםסן... זןל דןם קינד װיסן, װי או1י םען סרעס א1יף, װי אז1י םען האלס ז ך... עס װעס איר, נישקשוע ביניץ קוםען... געװים הןס ל לי דורכנעםאכם ,פיבליק סקיל׳; ןבער איבריקע בילדונג הןס םען איר גישס געזוכס בו געבן. איר הויפסב־לדוננ איז געװען םװיק און םאניערן. װןם ןנבאלאנגט ײדישקײס הןס לילי בלויז סונקל געװוסט, אז זי איז .דזשואיש׳... די נןר יינגע עלםערן, אלײן אםעריקאני־ זירםע, הןבן גערעדט אין הויז ענגליש. װעגן לערנען לילין ײדיש אין נןר קײן רײד נישט געװען. א־ר םאלענס איז 6אר דער װעלם, נישס פאר ײדן אלײן... אז לילי איז אלם נעװןרן זעכבן יןר איז זי נןך אלץ נישם ר״ף נעװען פאר א קןנבערם, דער לערער אלײן. אן .אמןליקער׳ קןנבערסיסט, הןס איר נןך געגעבן א ,לעסאן׳ אײנפןל א װןך, און װײל זי הןם נאך אלץ געהאם .געגיאלע׳ פעןקײםן, הןס ער איר גערעננם פןר א .לעסןן׳ בלויז פינף דןלאר. זאנסס נעםס ער-הןס ער פןרזינערט די ןרעםע עלםערן- פינף און בװאנביק. און דןס אויך, װען דער ש־לער ןדער די שילערין םארפןגס יענע פעלקײסן, װעלכע .אפעלירן״ בו אים... אז די פינף דןלאר 6אר א .לעסןן׳ איז געװןרן שװער בי צןלן, הןס זיך ארײנגעכזפם דער בװײפל בום ערשםן םןל אין די עלשערנם הארץ. װער װײסט, בי לילי איז סאקז געניאלז *ין ױןם װעס זיין דער תנלװזז געװים שפילט לילי גוט. דער טןן איז א רײנער״ די סעכניק איז גלאט. ןנער בו נעבן קאנ• בערט איז נןך װײס... דערהערם די דןזיקע בװײסלערײ הןס דער לערער, דער נעװעזענער גרויסער פיאניסם, אן עבה נעגעבן, אז זי זןל אלײן פראקסיבירן, און װןם מער... ,און איבערהויפם׳, הןט ער נעראםן, נישט בי ש#ילן קײן םעלןדױן, נןר איבונגען, איבוננען... און םער איז ער נישם געקוםען... הןבן ש1ין די עלסעין םארששאנען, אז לילי איז נ־שס פין די װעלט־נרויםע פיאניםש־נם... הןס עס זײ ששילערהײט ײײ נעםון; ביםלעכװײז ןבער איז םען בוגעװוינס געװןרן םיט דעם, און םען הןס ןנגעה1יבן בו סראנסן, װי אז1י בו םןצן א תכלית םון ד;ם ביסל, װןס זי קען־ אין ר,ויז איז געװןרן