Literarishe bleter · 1927-01-11 · 6 (11.1.1927) · p. Seite 105

105 ליטערארישע בלעטער 6 זא דרײ נײע הינדער־צײטונגען א. ד מ ש ק / װ א ר ש ע א1יף דער געדיעריקער הייך. גו ױןןם ״ל?6ן #ון #רכיװ 6*ר• עלםערםע םעשיית, װןם 6ארםןגן נישס קײן קװינט שון קינםס־ לערישןר 6ארנ, און װןןס חיץ םוססהשכל און ריליגיעזן םשל, געקלײדם אין גר1יער רעסןריק, איז אין זײ מןר קײנפןןל נישס געװען. םיס די ,קורנע שור1ת'יהאכן םיר א שלעכסע סראדיעיע: גענראםסער קזלאםביר און קונעשטיק 6ון ריפםירסן 6ערז װערט בײ אונז ב*סר*כס װי *אאעסישןר םאכל םארן קינדערשן םןגן. הןס םען עס געאױװס לײענען סאר קינדער, װעלכע םען שלײערס אן זײער װיםןז און באד1יערנס־װערם איז, װאס דאם סרע6ט א£ילו פיס אונזערע בעסטע. משה ברןןדערז$ן איז * באליבסער נ*בט בײ אונזער קינדעושער חביה, סײל שון זײנע לידער םים זײער בונ1י66*לנדן ריםם ששראבן םים קינדערשער םרײד און שסי6ערישן ױארט-קלאנג. אין 3־םן און 4-םן נומ. האם ער א1יך געגעבן אזא זא6• סיקע שאםינג א1יף אגלענבענדער טעמע ,באשלםענםשעלז־ך׳, װאם איז ןבער שסןרק צעבויגן. דערסיןר איז וײן קינדער• שםיל .רער םעםער שנײער׳ אין 2־סן נוםער—נידנע גערעדערײ און געקינםםלסע נאכםאכוננ. נישם נויםיק איז די איבערזעבונג פון םיראקןםליא, אסתר בולבע 6ון ל. םאסעם, כאסש 6אלקם• טיםלעןי, און נןך א סןר אנרערע. םשה נאדירם איבערנעארבעסע םעשהלעך 6ין קיבליננען שײנען םיס נאדירםום, רײ5ע אײנ• 6אלן, װירםואזיסעם 6ון װןרס־שאםינג און װארס-שפיל. די ביאגר&םיעם זענען נישס שלעכס באארבעס, אין אײניקע שאלן — אן איבערגעװיכם 6ון ענביקלזןסעדישער געלערנםקײם םיס דאםן און םערםינען א1י6ן ^חשנון 6ין אינסערעםאנסקײם אין לעבעדיקער איבערדערבײלוננ. די אםםיילמנען: אונזער קליב, 6רײלעכער װינקל און אונזער בײםונג, — סים 6לײס במויםגעשסעלם, 6ײן, זןכלעך אין בןושײדן. איבערהויבס דארף נאנריסס װערן דןןס פארבינדן זיך מיס אונזער נאנבער ביסל ארעםקײם — דיכםער און דערבײלער 6ארן קינד םון שול• עלסער. קלײנע פאלקםצײטונג די םרינביסן 6ון דער נרויםןר ,סאלקסבײסמג׳ זענען דא בזעיר אנסין, אז1י אז םער װי ײדישע שולן און ארומ• ריננלונג םון אײגענע םארסײאישע וועסעראנען זענען נישם שײך םאר קינדער. דאס ל ע ב ן װערם באשיעגקם םים א סאר םיקאנסע פאקסן 6ון געזעלשא6םלעכן ארום, דזרםרונקען אין א ים באקאנםער 6ראזעאלאגיע, װאם עם דארף הײםן ,באלויכ• םונג׳. איז ערשסנס: זאכקענסעניש. עם שםײס א פראגע םון םאםולערער אובליביםסיק 6אר קינדער, אין ױעלכער ם׳זאל םשוט און זאכלעך, אבער א1יך נישס אין םרוקענער פאליסישער עביי, אנסװיקלען 6אר זײ דעם מעכאניזם 6ון אונזער פאליסישן און נעזעלשאשםלעכן שסײגער, די אדער יענע אדגאניזאביע-סארמען און םאביאלע פראביעםען. דערנאך — א פריגביפיעלע שסעלונג. די אריענסאביע םון קינד דאיף נעלענקם װערן א1יף א ב1לס• רעװאלוביאנערן און אלגעםײן-םאביאליססישן װעג• דער שכא■ לער פארטײ-שסאנדפונקט איז דא נאר א םדום-בעסל פאר דער 6ארמירנדיקער אנש1ױנג 6ון קינד. אנשסאס ברײםן םאביאלן םוןרנעם װערט עס געסריבן אין עגגער קלויז און פארםפסן האס בו די אנדעיע. קינדער װײםן נישס קיין מיםלװעגן׳ ,װיפל-א1יף װיפל׳, - האםן אדער ליבן, אפסערװיליקײם אדער א גערגסעניש א1יף קינדער־בײםונגען! ש. באסםאםםקי האס באנײם אין װילנע די ,גרינינקע בײפעלען׳. די גר1יםע .פאלקם-בײסונג׳ האס נעבוירן א ,קלײנע םאלקםיבײםונג׳, אין נאך א רינסמג, וואס ארבעס םים אין דעד שול באװעגונג, האס ש1ין אויך ארויםנעלאזם דעם ערשםן נו• מער 6ון קינדער׳ארגאן ,דאס 6רײע קינד♦. מער װײס, א6שי ם*כן הכנ1ת א1יך אנדערע גרופירוננען און, װי נאר זײ װעלן ביוקוםען די םעגלעכקײס דערבו, װעלן זײ אונז פזכה-זײן פיס נאך א פאר קינדער־סריבינעס. א1יף װאם 8אר א באדן װאקסן וײ, אס די קינדער• ב־יםונגען, —האם זיך ש1ין אז1י א1יםגעברײםעים אונזעי קינדער• אוידיםאריע, אז זי נ1יסיקס זיך אזש אין דרײ סריבונעסז — א פלובלינגע איז די• דערש ינמג סאר אונז, קײן דעקלאראביעס װענן פראנראםאםישע דיםערענבירוננען האבן םיר נישם געהערם, זײערע םרעגער זענען םים קײן באזונדערע דערבױנגם־םיםםעםען גישס 6ארבונדן. אץ דער שול-ארגאנױאביע, װו די נרופירוננען זענען 6איםראםן, איז אדרבא של1ם-ושלוה; א1יף די פעדאגא• ג־שע קאנפערעגבן װערן דורך זײ אנגענוםען די רעזאלוביעם אײניק, אן א£ילו באזונרערע באל1יכסונגען. סא פונװאנען 6ארם נעםען זײ זיךז לאםיר ארײנקיקן אין זײער תיך. גרינינקע בײמעלעןי דיזעלבע הילע 6ון אםאל, דער אלםער פאסא: .א1י, םיר '|ל זײן. ײדישע קינדעדלעך, סאר אײערע כשרע א1יגעלעך!', נעענרערס איז נאר די גי1ים, און-6יל םאנערער װי די אםא• ליקע. קײן נײער פאסיװ, קײן זכר 8ון אקםואליסעס, בײטלאז און ,סתם׳. איז אונזער פעדאגןגיש װעלםל געבליבן םאקע אויי £ארנליװערס זינס דער םלחםה? און דער לאזוננ פון סא- ביאלער אדער םאביאליםסישער דערבױנג איז בו נארנישם םחײבז קען דען בארעצםיקם זײן די עקזיםסענץ םון א קינדער• זשורנאל םיםן אר1יםגעבן יעדן חידש א זאםל־העפט 6ין ערגערע אדער בעסערע נאװעלן און לידער מים א ביאגיא6־ע און א רײזע־באשרייביננז — נײן, דער פרינביפ 6ון פעדאגאגישער ,נײסראליסעם׳ און .דערבױנג־סתם׳ איז ש1ין לאנג אן א1יםנעלעבםער סערםין. אין א1יב א נאױוער לערער האם נאך דעם פזםין נישט א1יס- נעהויכס, קומס די הארבע װירקלעכקײם און שים אים זאלץ אין די אייגן. אונזער קיגדער-םביבה אלײן סאדערם קלארע אװעקגעשםעלםע בילן. אם א בײשם ל: א לערער האם םארגע• נעבן די קינדער א שרי6םלעכע ארבעס: װאס בײ דער פאבעשי אין קי6ערם איז דא. א קינד זאגם ז ך אפ 6ון שרײבן, װײל עס װיל נישם פאראםן זײן ברודער, װעלכער האלט דארםן ייסעראסור 6ין א געװיסן מין... עם איז אן אויפגעבװונגענע קראמאלע׳, װאם םען װעם עם םיט ל1יזן.רערביערישן׳ 6לאם• סער נישס 6ארביען. דאם רעאלע לעבן דאדף פארנעמען אין א קינדער-זשירגאל דעם ה1יפס־ארס, דער קינםטלןירישער און £וןרװײליננם-םאסעריאל דארף א1יך פיטהעלסן בי סארברײסערן *ין דערגענבן אס דעם נרוגם-ביל. איבס װעגןיעבם^ ווערט שון גןגעגעבענעם ז ס א ף. ש. באסםאםסקי איז א 6לײםיקעד רעדאקיזאר, דער ־•ייסװאל 6ון םאסעריאל איז אבער בײ אים נישט ששענדיק