Literarishe bleter · 1927-01-11 · 6 (11.1.1927) · p. Seite 102

6 .זא ללטערארישע בל״טער 102 ק1י£ם*ן-םלום-עלינםס גןםסאלס, נ. ג. גןןלרנערג - םןםזנםן שלום-עליכם, און *ן *רסיקל פון #לים-עליכםס *ײניקל,- מםרה נערקןװיסש, - םײן זײדע. — ד) םים דער םשסחה סון שריפסשסעלער. גןנץ ריכסיק הןס י. ד. בערקןװיםש זװיך ןס די רונריק *נ• געריפן פיסן נןםען .ם ש § ח ה/ די ןעלבנ שפן פון ה*רני• קײס *ון לינש*סס, װןם םיר געסונען *ין די נריװ נו זײן םןםיליע, הןבן םיר *ויך דן, *ין די ברױו *ו שריפסשסעלער. *הער גײען *רײן נןר 110 ברױו (אויך סין *ויונסער בריװ, װעלכע ש׳ע הןם *ין זײן לעבן געשריבן), 166 שלום־עלינםס בריװ זענען ביריק םים 3 יןר דורך י. ד. בערקןװיסשן שוין סארעסנכלעכס געװןרן אין ניו-־ןרקער .סןנ׳*, הינדערסער בריװ געסינען זיך *ין די ר.ע,.ס סון יו.־שים, און ם#סן<בריװ ועגען בעןײס איבער גןר דער װעלם. די בריװ, װןס זענען *ויין אין בוך, ד*יסן ,באלויכסן שלום־עליכםם כ*ראקסער *לס םיסנליד סון דער ל'סןר*רישער סשפחר.'. די נריװ זענען גע• שריבן םון יןר 1884—<דער ערשסער באגייסםערסער בריװ סי־ן ש׳ע בו םענדעלען, געשריבן *ין רוסיש) ביז 1916 — (* ה*רביק בריװל *ו יהואשן *ין גיו-יןרק),- דןס הייםס, אין םשך פון 32 יןר. די *לע ברױו זענען ב*כת * שםיק ליסער*סור און קול• סור-געשיכםע. זײ שילדערן דעם קולסור םגב סון דער ײדישער ליסערןםור און סרעסע, דערביילן גענוי װעגן די ב**ױנגען *װיען שרײבער *ון שרײבער, דעקן-*ויף סיל ם*רבןרגענן, סרײלעכע *ון םרויעריקע, בלעסלעך סון אונוער 6*רנ*נגענ;ם ליםערןרישן לעבן. דער ײדישער ליםערןסור-היססןריקער העם הןבן *ו שעסן *ון שעסן 6ון ןס רעם ליסער*רישן קװ*ל. *ין דעם קורצן *רײנסלר זןגס״גו י. ד. בערקןװיסש *רוים• *וגעבן די *לע ברױו פון ש׳ע אין בןזונדערע ביכער; ם־דןרף ס*קע װינשן, *ז שלום-עליכםס •בריװ זןל װןם גינער דערשײנען. י• ד. בערקןװיסשס גרויסער *רסיקל, ,סיס דער םשסחה 6ון שריפםשסעלער׳ (ה*לם 38 גז־ויסע זײסן) 6*רםןגס זײער 6יל װיכסיקן ם#םערי*ל *ון זייער *ינסערעסןנסע סרסים װעגן ש׳ע און זײן ב#*ױגג *ו *נדערע שרײבער. *ין דער רובריק *יז *ויך *רײן ד׳ר נרשון לעװינם *רסיקל ,מײנע זכרוגות װעגן ש׳ע׳. ה) ם י ס 6 ר ײ נ ס * ו ן ײ ד ן 6ו ן 8 ג 1 נ ץ י ןי• ש׳ע *ױ דער *םתער 6ןלקס-םענסש. ער הןס געהןס ן זעל• סענע אײגנשןפס *י שליסן ב*ק*נסש*ססן *ון *ו לעבן אין 6רײגס• ל*כע ב**ױגגען םים נתם ײק. ער *ליין *יו דןך * סך יןרן געװען * םתם-ײד, נישס *רוי6גע*ויגן *ויף זיך די .שסןלבע סןגע׳ סון * קינםסלער. ער הןס געפירס * סשום ײדיש לעבן, זיך ב*געננס און גןסרןפן פיס ײדן פון * ג*נץ יןר און גע• קןנס אונסערד.*לםן פיס זײ ד• ד.#ר*יקססע ב**ױגגען. *ין דער רובריק קוםם ןן *רסיקל פון י. ד. בערקןװיםש — ,םים 6רײנס און ײדן םון * ג#נץ יןר׳ און ן רײ בריװ פון ש׳ע *ו זײגע גוסע סרײנם. אייך די בריװ רײדן-ןפסםןל 6יל םער, װו שװערװןג־קע *רסיקלען םבח שלום־עליכם און זײן ש*סן. ש׳ע קוםם *ויך דן *ו־וים *ין ן העל, לויכסנד קן ליכם 6ון * נוסםוסיקן, לזבעדיקן, הוםןרפולן סענסש. ו) דער לעצסער סײל *ינם בון *ױ די רונריק ,ב ײ ס ווןרשסןס׳, דער *רסיקל סון י. ד. בערקןװיםש דןקם• *ויף פ#ר *ונז של1ם*עליכםען דעם םיםםער *ין סןרשידענע תקופות 6ון זײן ש*6ן, 6ון ןנהויביןן ביזן ס1ך 6ון זײן לעבן. דערנןך קופען פרןגםענםן ,סון שלום״עליכםם ליםערןרישן *י• בערבלײב׳, םרײע א־בערזעבונגען סון תנ׳ך, סוושעסן *ון סיסלען סון פןרסרןכסע װערק, *ײג#6לן, *סןריזםען און װערסלעך, א> *ו דער *ויסןביןגרןסיע סון של1ס• ע ל י כ ם. דן הןבן םיר: *1יםןבי#גר6#ישע ס*ר*ײכגוגגען; ן רשיםה סון די װ$רק אין כרןנאלןגישן סדו; * ביםל נעשיכ• סע *ום בוך ,6ונם י#ריד'; סיסלען סון קאםיסלען ,6ונם יןריד׳ און װ#רי#נס 6ון ,שםואליק דעם ית1ם'. *ויסער דעם #רםיקל ,# ביסל געש־כסע׳, געהערן #לע איבעריקע ו*כן *ו שלים• עליכפען גוסא. נס ם ש ס ח ה א ו ן ם ב י ב ד״ אין דער רובריק קוםם #ן #רסיקל 6ון י. ר. בערקןװיםש װעגן דער משעחה און סביבר״ אין װעלנל שלוס-על-כם איז אויסנעװ#קסן. בערקןװיםש ם#רסי!ס זיך אין שלום־עליכםס םשסחר.-שס#ם און ב#םיפ זיך #רויםגעסינען די םארגײער פונם צוקונססיקן גרויםן יידישן װן־ם-םײםסער. פיר הןבן ד# זײער אינסערעסןנסע סרסים װענן שלום-עליכםם םשסחה, אין, אנב, ביז גאר םערקװירדיקע ששריק װעגן # רײ קרובים און נןעגסע 6ון שלום־עליכם. ןס די #לע סרםים און פ*ש<ריאלן וענען *לײן ס*ר זך זײער באלערנד: זײ דעקן א1יף # סר#כס6ול ײרישע םשסחה-בילד םון *וריק םיס ס4-טצ יןר. ןס דןס בילר איז דערג#נ*ס םים 16 דןקוםע:םן-ם#סע"#לן, — אלםע בריװ סון שלום-עליכם *ו זײנע קר1בים, *ו זײן סןסער און ברודער, די *װאה סין של1ם-עליכםם סןסער, # נןסיץ סון ש״ע װעגן ס1יס סון זײן 6ןסער א• א. װ. א1יך די עסלעכע בילדער און ס#קסימיליעס *י ןס דער רובריק זענען #ן אםתער או*ר — ס׳זענען שסי• קער־נעשיכסע. — ג) # גרויםן ןרס אין בוך פ#רגעםס די ןפםײלוגג .א י ן ז ײ ן א ײ ג ע נ ע ר ר ע ס ו ב ל י ק ', םים די 143 בריװ םון שיום־עליכם *ו זײן סרוי און קינרער. שלום־עליכם איז געװען ן װונדערבארער סןסער. אויסער זײן ש#פונגם־װעלט, הןס ער גער,#ם זיין ס#ם ליע־װעלס. װו ער אין געװען נישס װײניקער #קסיװ און שעפעריש, און שסענדיק געשסרודלס םיס חױת, אײנ£#לן און הןרגיקײס• זײן פ#פיליע-לעבן איז געװען ן הפשך *ו זײן ש6#ן. די 143 געברןכסע בריװ זענען נור * קלײנןיר סײל. אינם םש*חר,-#רכיװ ז$גען ם^רבליבן סױזנסער פןםליע־בריװ, ,װןס *לע אינאײנעם ליינען זײ זיך װי ן םןנ־בוך פונם שריפס• ששעלער׳. די ןסגעדרוקסע ברױו *יען זיך סון יןר 1887 (װען ש׳ע איז #לס געװען 28 יןר> ביז 1916, דןס הײסס קנןסע 30 יןר. אויסער סיל סרסיס *ו שלום-עליכפס ביןגרןפיע הןבן ם ר דן # םענגע שםריכן *ו דער כ#ר#קסעריססיק פון שלום• עליכםס ש6#ן. אץ די לײכםע ברױו, װעלכע זע.ען געשריבן װי שם־לעװדיק *> זײנע קינדער, װ#ר6ן זיך דורך בדרך־אגב זײער אינסערעסןנסע סרסים, װי *זוי ש׳ע גופא הןס אויסגע• נופען זײן שרײבן און פיר זעען, תי # סײל מערק זענען דורך אים געש6#ן. ןס שרײבם ער אין # קלײן בריװל *ו זײן סןכ• םער (אין 1905): ,םיך ןבער, װי #לע םןל, ב#זוכם רי םו• ז< יעדן סןג, לןזס םיך בםעס נישס ןס. םענסשן קלןגן זיך, ןז עס פעלס זײ סעםעס. רב1נ1 של ע1לם< װו נעםס םען #ז1י 6יל *ײס, ס#רסיק *ו װערן םיסן ם#סערי#ל, װןם ז#פלם זיך ןן אין די בןהעלסענישן 6ון דער נשםהז׳ *ו ןס דער רובריק *יז *ונעגעבן # שײנער #רסיקל 6ון י. ד. בערקןװיםש װענן שלום־^ליכםען .אין זײן אײגענער רעסובליק׳. ער םןלס #6ר *ונז *ין ה#ר*יקע, טרעפלעכע װערסער ש׳ע *ין דער סביבה סון זײן הויז־געזונד, בײ װעםען ,לעבן *ון ש6#ן הןבן זיך *װןםענגעגןסן אין # זעלסענער הןרםןניע׳, *ין דער רובריק קוםען אויך #רסיקלען סון שלום*/ליכפס סןכסעי ליאלי ק1יס• ם#ן — װי איך זע אים, 6ין שלוש-עליכםס אײדעםם ד׳ר ם.