Literarishe bleter · 1927-02-04 · 5 (4.2.1927) · p. Seite 92

5 זא ל יטערארישע בלעטער 92 די ײדישע ליטעראטור אױ ראטו־פארבאנד דניאל טשארני / בערליז סיר. א־ן איר נ$כ$קסי8ברדיקער תקו8ה אױ זי *רײן אינג11#ן 9ן א1יסנןװ*ק סענן סוןוזאיקער רזזליס׳ ם ע ן, דעם יאדער םין ד<ר נאכאקסיאבערריקער ליםעראסיר אונזערע האש נעשאזן די .נײסראלע״ ליריק פין דער *זיי גע*י6ענ;ר קיעװער תקיםד,׳. .דער םןציאלער 6ןן 8ון דער דןזיקער תקיפה איז נעמען: א־נסעליגענםישזר נאציאנאל־דע• כזןקראםיום, באפארגם סים .אלםענםשלעכ,״ ר?װ8ליויע־עקסס*ז. דער קינםס-קרעדא אירער איז געױען: פןרםעלע ראםינירסקײס. אינם דראננ נאך דער דןזיקער םארםעלער רןזפיגירכקיים הןנן די .ק עױער׳ ז-ן אפגעזאנס פינם קאנקיעסן געזןלשןןסלעכן סייזשעס׳. די ערןזןאיקער-רעןליססן האבן ריסלןנד םןילזזן *ין ם׳זענען םןרבליבן די ליריקעד, חעלכע הןנן ױיערע םןרסעלע דערגרײכונגען נעשסעלם העכער 6ןר דער םאװיעסישער װןר אין דעריבער הןס אפילו #0ר די עםלעכע ײןזןאיקןר, ױןס זעגען געװען בעאײנםלוסס סון דעם ,קיעױער׳ לירױם(גןדיגער, פײערןױיץ, קושניראה) אז םנעשעלם ןוכעם מ שאםן גרעסערע װערק םין דעם נײעם לעבנס־שסײגער, ןןדער בכלל גןנץ נן. ענם עיגײן *י ןום דער לעבנסישסײגער. ס;ן קאן ןשיביעל נעהערן צום סיןלעםאריןס אין אםילי עי דער קאםונ םסישער פןרסײ, נןר מינאלד עס 6עלם א1יס קינססלערישער ןסעם ןדײנציזייגן אין זיך דעם לענעריקן לענן אין אים װידערציגעבן - װעם םען שיין דעם אננעװןרפענעם בוי־פאסעריאל נישס נבזז ז״ן צי עעםענםירן. אין דער עועל יובא םין דעם אלץ איז, װןם די ײדישע ליסערןסור *־ן םאיזעם-ריםלןנד, ריכשיקער, די ײדישע שרןזע (ווײל די ײדיש׳סאװעסישע דיכסוננ, װי םיר האנן געזזן, װעם שוין איר װעלסל אלײן באשסײן) נויםיקס זיך שארלויםיק אין א מין .ל סערא־דזשאינס׳... בונקם, וזי די ײדישע קאלאניזאעיע אין םאװעס-רוסלןנד נייסיקם זיו םאיײיםיק *'1 *1 #׳וגיז דזשאינס׳... ם׳איז נ1יםיק הילף שין דרויסןו באדן םאר א ײרישער ליםערןסור אין רוםלןנד א-ז םןראן נעניג אין איו שייז ןזילו א1י*נעאקערם געװאדן דירך דער ליריק. װילן צום שא6ן אזא םין ליםעראסור אין סאװעס-רוסלאנד און נישס נאר 6ין *ונםן אר1יף, נאר א6י ו 6ין *1יב.־אראש וזע ארשאנסקױ אױ א1יך שאראן. געברויכער 6אר אזא פין ליסעראכור איז אודאי און אודאי סאראןי םער נישם, װאס עס האבן גע6עלס ביז איצסער די עסלעכע שראזאיקער *רעאליססן מים דעם לאננן אםעם און םיס; ברײכן 6אונעם, װעלכע זאלן דעם אנגעװאלגערסן ב1י• םאםעריאל 6ארדראסעװען און םארצעםענסירן... שריפטן פון ײדישו װיסנשאפטל־יעכו אינםטיטוט, (פילאלאגישע םעריע, באנד ז) לאנדוי־בור *נרויס זאסלניך *ו; 1428 ססןלםן פיסן ןנסײל סין רל נןרישסססן ײריסק *ון וײססק 0 לןלןגן, זיםעיאסור היססןרלקנר *ין *ןלק קלןרןססן, *ן *ינר פין ײר. סירןכזןדסונג *ין ליסערןסיר״גזסיכסז פרײז 14 גילדן,אין אויסלאנד — 3 דאלאר ןסוף) םרענס זיך אבער, צי דארף סאקע די ײדיש-סאװעסישע ליםעראטיר דעגראדירס װערן צום שם׳רױםו צי הײםם עם נישם א נריננשעצונג 6ין אם די ,םיליאניקע׳ םאםע. ײאס ,יזאס געניםען אנסײל אין די רעװאלוציאנערע נעשעענישן׳ז צי װײסס דען נישש די דאזיקע ,פיליאניקע׳ םאסע, װעלכע לעכצם נאך א ביך, אז די ײדישע ליםעראםור 6ארמאנם ש1ין א שלום• עליכמען, א פרצן, א פענדעלע און - וזײ בו לעננערע יאי) — א שלים אש, אן יברהש רײזען, אן אשאםאשו, און צי דען איז די םאםע נישם געקוםען סקנל פנים זײן בערגעלסאנען, לײװיקן א. א.? און *י דען האס דער לעצסער נוסער שונם ח1דש■ זשודנאל ,שסערן׳, *ו מעלבן דער זעלביקער ב. ארשאנסקי האם א נאענסן שײכות, נישס אשנענעבן םון זײנע 29 זײםן בעיןט• ר־סםיק, נאנצע 15 זײםן א1יף איבערציררוקן םון ,אין שפאן׳ בערנעלסאנס ראמאן .מידת הדין׳ ונאנץ ױײס שון שם׳ריזםז), 7 זײםן שאר דער א־בערזעצונג פון גלאדקאװס ראמאן ,צ$םענס' אין סך־הכל זיבן זײםן איפערגעלאזם 6אר *. דאלגאשאלסקים ,נעעםנטע כ1ירן׳, דורך װעלכע עם שארם ש1ין יא ארײן אין דער ײדישער ליסעראסור דער שם׳ריזם. צי זענען עס נישס גלאם אז1י רײר שון א ,קאשוניםםישן פשכ ל׳, מאם ע6נסלעך םרעדיקש ער װעגן ,סראגן בילדונג צום םאלק׳, װעגן ציםאסן זיך צום םאלקס .געשםאק׳ און לש1ן, אין אלײן, פארשסײס זיך, מעס ער בעסעי קװיקן זיך פיס דעם א בערנעירוקסן בערגעלסאנען, איבערגעזעצטן גלאדקאױן אין א1יך פישהעל6ן ךעם ,אינװײסקולס׳ צו שא8ן אזא מין מערכ• םולן, אקאדעםישן בוך, װי די ,צײסשריםס׳. א סך א ריכסיקערן דיאננאז איבער דעם קריז-ס אין דער ייריש ־ סאװעסישער םראזע האס געשסעלס דער נישס לאנג אוי6נעקוםענער און באנאבסער פארקסיססישער קריםיקער י. בראנשםײן םאקע אין דעםזעלביקן .שםעין׳, א־ן זײן ארםיקל איבער א■ כאריק• און אם םיס װאם ער דעיקלערם די ם בה. מאס ביז ה־ינסיקן סאג םארמאגס נאך נישס די ײדיש-סאװנסישע לינ;• ראסור ,קײן אײן-אײנציקן ברײםן לײװנס 8ון אונזער םראלע• סארישער רעװאלוביאנערער העראלק׳, בזגת די .ייננע םאװעםישע ליסעראסור האם 6א- די לעצסע יארן ש1ין באװיזן צו געבן אונז א רײ ברײסערע לײװגסן, װאס בײ אלע זײערע חשרונית, פארקערםערן זײ קינססלעויש 6אושירענע װינקעלעך פון אונזער העראלשן װאר׳. ,די סיבה דער6ון'— םײנס ח׳ בראנשסײן— איז א גאנץ פשושע. די רוסישע ליםעראשור אױ ארײננעכראםן אין איר נאכאקסאבערדיקער תקוצה, אםת, אין א היבשער פאס, םים ש םער-געװארענע רײען (םיל שרײבער זענען אנסלא6ן קײן א1יסלאנד>, אבער דאך מ־ס א נאנץ באדײסנוילן יןדער 6ון ש1ין אייםגעװאקםענע פראזאאיקער־רעאליססן. די דאזיקע שרײבער האבן פאװיזן צו געבן ונײ אלע זײעוע חסר1נ1ת) א1יף א רײ ברײם<רע לײװנטן ד;ם ל־םערארישן ״ארסרעם שון אונזער װאר, קײן םפעציעלן קאםף אויף פרינ• ציפיעל צו רעאביליסירן אונזער װאר אין דער קונםס א־ז אין דער רוםישער ליםעראסור נישס א1יסנעקיםען צו םירן׳. ,נאנץ אנדערש אױ נעשען מים דער ילדישער ליםערא•