Literarishe bleter · 1927-01-28 · 4 (28.1.1927) · p. Seite 73

73 ללסערארישע פלעסעו״ 4 זא מאנע האצס בילדער-או־יסשטעלרנג איז װארשע ײון די שטיםונג 8 פארםרויםםע, <*ן ײיםעםיקע. טאנע קאין איז א גתיםער, טיםער טרויטער׳ און ויינן קונםםיװערק זןנען גאמת חלוםו־, װײטער נײען אײנםמצע שטילילעננם, װיןם םיט ויערע רױקע, םונקעיע, ןןבער טיםע פארנןי םענער דערםןןנען זײ וןןן זײ אלטע הןןלענרישע םײםטערן שטיל־לעננם און גאוםרולקנרע, םארנעטלטע םארגן. נענן זײ זמשיםארגיקע, ו)יער עזרםע גלוםען. נןןלרווניקע, שט לע און שש־טוננםםולע לאנדשמםםן, ײןןם די נלויע, גןןלריקע, גרוינע און נריגע םא־גןינאםע טאנם םון זײ קלײנע, סארכשוםםע לענענדן. דעי קןןליןריט םון די אלע גילרער, 8 פײנער, ז&רטער און םאיחלוםשער, יןרער $ז ם#י* נעםלםער און םויטער, װלם ם װײעם פון א־ם אוםעט און שרעק. 8םך קױלןיעײנגיננען: 6רייען, אויך םענער און קינדער. םים 8 פןר ששרלצן האט דער קינסבלער י8 אױסנעדריקם דאם צאר^קטעריםםישע םון רער םןזדנרער םערזאן. טאנע ק&זום ארם םללן איז אן אײ״שאנער, 8 פשוםער, 8] 8צעקשאזניע אין װ־דערד,8לוננען. ער כןלש ןיזוי מי ער ז*ט און םילט — םאנע קאץ קןן 8לץ אויםםאלן, אלץ אויכדרוקן, קײן םעננישע שװעריקײפן עקויסםירן נישם ם&ר אים. ער האט דערנרײכט זוי פולשםענריקער ה&רםלניע עתישן אינר&לפ, פ8ים און ם&רכ. און 6 דאנק זײן פײנער, ס&נכ&פטישער ם&רנןינ&םע נעדזערם ער בלי סםק די ב8דײטנכסע ק8ל8ר־םטן נײ אינז. םירסרף כ&םערקן, 18 רי םינכםערע, 8רעםע ניםערן, אין װעלצע עס געםינען יך די גילרער, ם8ישט8רק; נ&ך םער רעם אײנדרזק פין איםעט. דער ם&נגל אין רוים און לינט זיעשםערט די אינטענסיי װיםעט פונם ם8רג;-שפיל. שרה בירנבוים ־נײער פראגע ס־ר הןגן 8 ג׳צזעלש*שס .8תנס.קורסן', װעלצע רןס אין איר פ־ןגר^ט, חוץ ןװנס.קורסן, א1יך נןרן און דרןםןסישע קרײזן, הןם זי נלך קײן אײן כןר גיז הײנס נישס געשאםן• כןסש 8<• נעלעננהײם, װי ם־ר איז גמק^נס, הןס ױ געה^ס, און אירע דראםןסישע קרײזן צארנעםען זיך א1יך םער םים אויפלענן אזעלכע ■יעסעס װי.כיגקע נקע, אין .■ינסעלע ײו׳. ״'*1 כ8י פ*רם8ג1 םיר '8 8*ילי״—*ח דײק* 8 גלענגנ• דיקער, דער אזױיגערופענער ,קיגססלער-כןר׳ (אגב: חברים פון .קינססלער׳כןר׳ו םיס 8'8 .נאשײדענעס׳ נןסען קיוינם סען זיך נישש 8לײן> אונםער ס. שניאורם פירוגג. דער דןזי• קער כןר ששײם, װירקלעך, או־ף 8 הויכער סוזיק^לישער םררגה, ם־ר גערענקען נןך נים נעסהןמנס 9-סע סיספןניע, מעלכע דןר כןר הןס, ג ז&םןן פיס/ פ לה^־םןױז־• קןםסער, םײםסעריש אויסגעפ־רס, אין ס ם 8 גײס שפעסער ,יו&רפורנןן• נאנס׳. ןנער, לײדער, הןגן סיר װײניק אועלכע גײססיקע גענוסן נו םןרגײכענען. א ך ב*שולדיק נישס, נישס ר^ס כןר, אין נישש זײן אויםגןגײכנסן פירער, ם. שניאור, װעלצע 8י• נעסן גײ די שװערססן נאדינגונגען, װ*נוערנדיק פון אײן לןקיל אין 8 עװײסן, נסןס ןן קײן שוס נןועלשןזמלעכער םיםהילף. נישם אײגםןל — װי םיר איז נ*ק*נס — חןם איח דער צןר גןהןלסן נײם **8#ל1 ייר• *ח נןר די עיגענוגד;• ■ןרמרעטן, שטיל״לענן, ל&נדש&םטן און *ײצענינגען. ױ *ןרםרעטן בטעט אױסשלןסלןך פון ײק: ײרישע םע• •;ר, צרייען און קינדער. א־ר זעט י8 די קלוגע ״מרויםער םון;קם8״ םלט זײערן גרויםן, ם&רחלוםםע און דערשרןקענע אוינן אייף רי נלײצע אין י8רע פניםער. ײירשע ױננלעך םיט שם;יז־ פילע ליפן, אוםעםיקע און אוםב&הןלשןנע, רעישלןנן פון זיער יו-עםקײם. אוםענדלעך־טיצער אוםעט און נישם נזןךך זײנע י^רן שטילע רעזיגנ&זוין דרלקט אױם ר^ס קלײנםשיקע םניםל פונם :עםלער־ױנגעלע אויפן נ8זנוינערנדיקן נילד .די נעםלער׳, ײ08 זײנע זארם־רןזע, גןלבליצן, העל־ אזן טינקל־גײנן ס&־נן םרןגן ארינער רןם זמשויעױ אץ דןס ל8נר 6ון הלוםות. לײרנ־ דע, אויםנעםאטערםן םענער ם־ט גרויםן ברענענדיקע אוינן, מאס זײער ג&נץ לענן שלןפן זײ 8 שװןרע ל8סט אויף זײערע שװאצע פלײזןס, 8 לאסם, װןם איו נישם זװנעפ&םט פאר זײ (דער טרענער״ סון 1926) פשוטע, אלםןנלעצע ײר;, סארטיםט םים לינ אין זעל• אין 8 ויכוח כײ 8 בלאם נםרא, ערנסםע תנ׳ך״לןזער און אינערגעשפיזנםע תלםוריכםן, 8 שעלם־ש־שװארזןר ײדל םים 8 גננישן שם״צל אין די ניויסע, סין אינטערן שםןרן קיקנדיקן או־נן און אין די םויל־ װינקעלעךז 8 װונרערבארע, שװ8י*ע פינור אױף 8 ם&ט״רױזיקן 6אןו 8 נעשטןלם, װןם 86ר86לנם םים איר אוםהײםלןצן שםײכל, װעלצער •8סט זיך שלןצט-זו זי די אוסןטיקע אוינן (״רןר שר&־זער׳), 8 שװארזהאריקע, אין זיך 86־טי6טע, ױננע םײרל, אײננן־ הילט אין 8 גרוילןצן נעפל׳ ײ08 איר נ8לריק*שיםערנריקער קןיפער, םיט דער שײנןר ױננפחילןצןר ברוסם, איז נאר האלנ־ נ&דעקם םים 8 יאט־פארניקער רױטער טיך. און א ױנגע 6רוי םיט װײםקוקנדיקע אוינן... 6ון אלע זײטן אויגן, גרויםע, דןרשרןקןנע ײרישע אױנן... וועגו אז אלט *1יף 8 ■?•קאס פון דער קולסור־ןפסײלונג בײם װארשן• װער םןגיססראס לײענען פיר: ,װער ם׳הןס רינ דןם יוילישע ייד, װער ם׳װיל ױך םחיקןליש אייסבילדן, דער זןל זיך #•ר• סרײנן אין *ײנן שין די אינם,־אויםגערעכ;םע געזןננם קרײזן׳ אין ס׳קיפלן •דרעסן 6ין 8 רײ •זעלכע קרײזן• יערער קרײז נ8שםײם, אײגנסיעך, פין 8 צןר, און •זעלכע כןרן הןס די קויסור־ןפםײלונג 8 8-7. 8 חיץ ד<ם עקױםם־רן אין װןרשע נןך אײניקע •וילישע גים־ןנסװיקיסע כןרן װי, לםשל, ,די ה*ר6*'. אין תי הןלס עס נײ אינז םים ן כןרז אינזערע געזעישןפסלעכע ן־;#נױן1'עם, ■•רסײען, 86ר• 1*ני[, הןגן אין זײערע סש&םיסן 8 פונקס װעגן קולםוס^ר• נעש. אינם דןזיקן *ונקם װערם גגנ1י א1 סגערעכנס, װןס די געזעלש^סס, ןרג^ניזאביע, װעס אלץ קןנען שןסן א1יפן קול• סוריגענים: ןרג^ניױרן 8 כןר, דר^ם^סישע קרײזן, קןנעערסן• ע&־װײלונגען א. א. װ. א.ץ ןש די 8לע נוסע ז8ק נלײנן פ*קע א1י6ן ■••יר. םער פארדריםלעך איז, װןם אינזןירע ס*עניעל.געש68ענע קילשור־אינסםיםועיעס װי לםשל: ,קולסור־ליגע׳, ןרער קילסור• *םש, ױעלכע דןיק חןנן, דןכם זיך, ןס די א1י6ג*נן, םוען *1יף דעם נעניס גןרגישס.