Literarishe bleter · 1927-01-28 · 4 (28.1.1927) · p. Seite 71

71 ליטערארלשע בלעטער 4 זא ► ײדיש א. איו מ• זילבורג £ ► מײבע אוביװערסיטעטז > > מאקסים גארקי מיר האבן קוים באװיזן צי באהאלטן אונטערן טיש דעם בראנפן, און גלײך הןןט זיך אנגעהויבן דער פלפול איבער טשערנישעװסקים קלוגע אױסשירונגען. מיר זענען אלע געזעםן אומבאװעגלעך, װי גולפם, װארטנדיק מיט שרעק, אז אײנער םון אונז װעט איבער• קערן מיטן םוס דאס םלעשל. און איבערגעקערט האט עס גראד אונזער לערער—און אקוק םוענדיק אונטערן טיש, קײן װארט נישט געזןןגט. אך, װאלט ער אונז בעסער שוין גוט אויםגעזידלטי זײן שװײגן, זײן הארב פנים און די באלײדיקט םארזשמו■ רעטע אויגן, האבן םיך שרעקלעך צעטומלט. כאפנדיק א קרומען בליק אויף די רויט־געװארענע פנימער םון מײנע חברים, האב איך זיך געםילט, װי א סארברעכער קעגן דעם לערער און האב אים םון טיפן הארצן מיטגעסילס, הגם דעם בראנםן האט מען געקויםט נישט םיט םײן איניציאטיװ. אויף די םארלעזונגען איז געװען אומעטיק, עם האט זיך געגלוסט אװעקגײן אין דער טאטערשער םארשטאט, װאו עם לעבן א זויבעד לעבן, אויף זײער אײגענעם שטײגער, גוטהארציקע פרײנטלעכע מענטשן; זײ רעדן אױף א לעכערלעך־צעמזיקטן רוםיש. מיט מאדגע קולות רופן יעדן אװנס די שמשים סון די הויכע מינארעטן אין די מעטשעטן ארײן—מיר האט זיך געדוכט, אז בײ די טאטערן איז דאס גאנצע לעבן עפעס אנדערש אײנגעארדנס, אומבאקאנט פאר מיר, גישט ענלעך צו דעם, װןס איך װײס און װאס עס םרײט םיך קנאפ. םיך האט געצױגן צו דער װאלגע, צו דער םוזיק םון הא■ רעפאשנעם לעבן. די דאזיקע מוזיק סארשיכורט עד־הױם מחיהדיק םײן נשמה; איך געדענק זײער גוט דעם טאג, װען איך האב צו■ ערשט דערסילט די העלדישע פאעזיע םון הארעװאניע. אין א דארף הינטער קאזאן, איז א לאסט־שיף אנגעלאםן אויף א שטײן און צעשמעטערט דעם דעק; א חברה טיעגער האבן םיך םיטגענומען איבערצולאדעװען דאס לאסט-שיף. ם׳איז געװען סעפטעמבער, עס האט געבלאזן א יבשה-װינס, איבער דעם גרןןען טײך האבן זיך בײז געװארםן די כװאליעס, דער װינט הןןט מיט רציחה אראפגעריסן פון זײ די קאפען, און באשפריצט דעם סײך מיט א קאלטן רעגן. די קאםפאניע, א םאן סוםציק, האט זיך אנ• געברוגזט צעלײגט אויפן אויבערדעק פונם לאסט-שיף, אײנםוטערנ• דיק זיך אין ראגאזשעס און ברעזענטן. דאס לאסט־שיף האט גע• שלעפט א קלײנער שלעפ־דאפםער, סאפנדיק שװער, א-ן ארויס• װארסנדיק םון זיך אין רעגן רויטע םונקען־גארבן. ס׳איז געװארן אװנט. א בלײענער נאסער הימל האט זיך סינסטערנדיק אראפגעלאזט איבערן טײך. די א־יסלאדער האבן געמו־מלמ און זיך געזידלט, םארשילטנדיק דעם רעגן, דעם װינט, דאם לעבן, אתמגעקראכן פויל איבערן אויבער-דעק, זוכנדיק א באהעלטעניש םון קעל5ז און פון נעץ. םיר האט זיך געדוכט, אז די האלב.םארשלאפענע םענםשן זענען נישט פעיק צו ארבעט, װעלן נישט ארויסראטעװען די אונטערגײענדיקע םחורה-לאסט. ארום האלבע נאכט האבן מיר זיך צוגעשיפט פיטן בארט פון אונזער לאסט־שיף פונקט צום בארט םונם לאסט״שיף, װאס איז געלעגן אױף די שטײנער. דער אויםזעער םון דעם ארטעל איז געװען א גיסםיק אלט מענסשל, א געשטופלטער רמאי און גגול. פהניק, םיט אויגן און מיט א נאז פון א גײער. אראפרײסנדיק םון זײן פליכעװאטן שארבן דעם נאסן דאשעק, האט ער א געשרײ 4 דאס םודותדיקע — איז שטענדיק אנגענעם, אבער דא גראד איז מיר דאס פארגעקומען לעכערלעך: ס׳איז א הײסער, ־עלער טאג, אויפן םעלד װיגט זיך, װי אן ארעם גרעזל, אן אײנזאם מענטשל, אט דאם גאר. איך האב אים אנגעיאגט בײם םויער פון בית־עולם, און הןןב דערזען פאר זיך א בחורל מיט א קלײן, טרוקן פניםל און מיט א שטרענגן בליק םון קײלעכדיקע פויגלשע אויגן, ער האט געטראגן א גראען פאנטל םון א גיפנא• ויםט, נאר די העלע קנעפ זענען געװען אפגעםרענט און סארביטן מימ שװארצע בײנערנע, אויף דעם אפגענוצטן היטל איז געװען קענ• שיק די שפור פון גערב און בכלל האט ער אויסגעזען עפעס םאר דער צײט ארומגעסליקט — פונקט תי ער װאלט זיך צוגעאײלט ארײסצוװײזן פאר זיך אלײן, אז ער איז שוין א גאנצער פענטש. מיר זענען געזעסען צװישן קברים, אין שאסן םון געדיכטע קוסטעס. דער פענטש האט גערעדט, טרוקן, געשעפטלעך, און איז םיר דורך און דורך נישט געפעלן געװארן. נאכדעם, װי ער האט מיך שטרעננ אויסגעפרעגט, װעס איך הןןב געלײענט, האט ער נניר פארגעלײגט ארײנגײן לערגען זיך אין א קרײזל, װאס עד האט אלײן ארגאניױרט, איך האב מםכים געװען, און מיר האבן זיך צעשײדט, ער איז אװעק דער ערשטער ארוםקוקנדיק פארזיכטיק דאס פוססע פעלד. אין קרײזל, װו ס׳זענען געװען נאך א דרײ פיר ױנגעלײט, 3ין איך געװען דער יונגסטער און לחלוטין נישט צוגעגרײט צום שטודױץ אדאם סמיטס בוך מיט טשערנישעװםקיס באםערקונגען. פיר פלעגן זיך צוזאפענקוםען אין מילעװסקעם װוינונג — א שי■ לער פונם לערער־אינסטיטוט. שפעסער האט ער געשריבן דערצײ■ לונגען אונטערן פסעװדאנים יעלעאנסקי און, נאכדעם װי ער הןןט אנגעשריבן ארום םינף בעגדער, האט ער זיך נענומען דאס ייעבן. — װיםיל מענסשן, םון די װאם איך האב באגעגנט, זענען מיטן אײגענעם רצון אװעק פון דער װעלטי ער איז געװען א םענטש א שװײגנדיקער, א בײשן אין דענקען, א פארזיכטיקער אין װערטער. ער האס געװוינט אין א ־עלער פון א שמוציקן הויף און צוליבן ״גלײכגעװיכט פון גוף און נשפה״ זיך םארנומען מיט סטאליאסארבעט. ס׳אח געװען יט אים לאננװײליק. דאס לעזן םון סמיטס בוך האט מיך נישט כ-געצויגן, די הויפט-גרונדן סון דער עקאנאמיק זענען םיר גאר א־נגיכן םארגעקומען זײער באקאנט, איך האב זײ געלערנט אומ• .־טלבאר פון לעבן, זײ זענען געװען אנגעשריבן אויף מײן הויט ץ מיר האם זיך געדוכט, אז ם׳אױ גארנישט נויפיק געװען אנ• שרײבן אזא דיק בוך מיט שװערע װערטער װעגן זאכן, װאט נען קלאר םאר יעדן, װאם פטרט זײנע כחות סארן גליק און ־לשסאנד םון ״א סרעםדן םעםער״. — םיט גרויס אנשטרענגונג ־־עג איך אויסזיצן צװײ״דרײ שעה אין דעם גרוב, װאם איז גע• ־ען אננעזאפט מיטן ריח פון קלײ, צוקוקנדיק, װי אויף דער דױדיקער װאנט קריכן ארום פרײסן... אײנמאל האט אונזער גלויבנם׳לערער םארשפעסיקט צו קו• לען צו דער געװײנלעכער צײט און םיר, םײנענדיק, אז ער װעט ■״ן נישט קומען, האבן אײנגעארדנס א שטיקל שפחהלע, געקויםט 4 פלעשל בראנםן און ברויט מיט אוגערקעס. פלוצלונג זענען *ארבײ פענסטער אדורכגעלאפן די גדאע םיס שון אונזער לערער,