Literarishe bleter · 1927-01-28 · 4 (28.1.1927) · p. Seite 63

63 ליםערארישע נלעטלר 4 זא בײם פוילישז מאלער פראפ. טאדעאוש פרושקאװסלוי נײע װעגן, יעדער אײנער הןם געמןלם נרענגען גײע איגער■ ראשנדיקע דערגרײכונגען אין אזוי-ארזם איז םען *װעק םין געזונטן שאזונגם־בןדן אין דער װעלס טין זשאנגלערײ און קוננשםיק. דער םןןדערנער קינםפלער םוז זין צוריק אומקערן נו די אײניק קלאםישע 6ןרםען אין דער ב*הע8םוננ פיסן איםירעםיאניסטישן 6מרבן-6לעק. ער םוז דערגרײכן נו די םראדינימנעלע קװמלן, און 6ון דןרס איצס שע#ן זײן קינםם• לערישע יניקה• דאס איז דער אײנציקער װעג צו קןנטראלירן די קינסםלערישע א1יסריכטיקײט און ערלעכקײס. רער צוריקקער צו דער םראדיציע-דןןם אױ רער אײנציקער אויםװענ ס*רן הײנסיקז קינםםלער, זורויסצוקריכן םינם שאבלאנען״קנויל, אין װעלכן ער איז לעצסנם סארילמנטערס. צװישן *לע געניםן אץ דער קינסס הןןט דער מןןלער און דער ילאססיקער די שװערססע אויםגאבע. דער דיכסער האס זײן אינטערםרעםאטאר, דעם אקסיןור, װעלכער העלםט אים-םיט אין דער װײםערדיקער אנםװיקלינג םון זײן װערק. דעם קאםםאױסאר העלםם-םיס דער װירסואז, און דער מאלער און פלאססיקער םיז אליין זיין דער װ רטואז םון זײן אײגענעם װערק, דעריבער םיז דער פאלער זאיגן 6אר דער פולקאמענ־ קײם םון זײנע װערק. ער מוז שסרעבן, זײן ױערק זאל וזיץ אלעמען האבן א מײםסעײשן װערס, ער םיז זײן האנסמערקער אין םולן זין 6ון װארם, זײן װערק ם ז יויסער דעם קינסם• לערישן באסײם, האבן אויך דעם װערם םין א נוםן מײםסערישן סיש אדעי שםיל. אין דאס איז סאקי דער מעסאד 6ין פײן לערנען. איך נאפי זיך ארויםצובאקומען 6ונם שילער ז״ן קערן, העל6ן אים צו נעסינען זײן װעג. זאל ער װערן םדאםסער שםײנהאקער, א װאנם-מאלער, נאר זאל ער זײן א םײםםער א־ן זײן 8אך, אין נישט קײן דילןםאנםיקינםכלער. דער קלנסםלער פוז זיך איבן, ארבעםן און אנטװיקלען זיין קיגגיסלערישע םאסענץ און 6אכפענישע רוםין, םונקם װי דער םםארםם-םאן. ם׳א־ז סארדריםלעך, װאס םאר א קאלאסאלע םיםען די פלוכית סארװענדן אויף די ספארם-רעקארדן, און ם׳גרויםס זיך ביזן היפל אריין דערםיס, װאס דער אדער יע■ נער סםארסם-םאן האם א שםרונג געכון אויף א םיליםעםער װייםער. א מער װאלס םען איוי אײגגעארדגמ קינםם־רעקארדן, דױ די סםארס-רעקארדן, װאלס םען ערעם געזען, װי דער קינסםלער װאלט געשפרינגען א1יף גא־צע םעסער, נישס אויף מיליםעםער ערשם נישם לאננ האם םען דא בײ אינז, אין פוילן, געזונגען לייב-נעזאננען די דרײ אסיצערן, װעלכע האבן אזיי סײססערהאסם געשפײנגען םים זײערע 6ערד. נו פילא, שםרינ• גען א1יף סערד דאם איז א זאך, װאם ליגס אין אינסערעס םון פאלק און די מלוכה שםיצס עם אונסער... אבער קונסס? װער דארף עסז—זאלן זײ זיך םאםעין, די ארעמע קינםבלער^—גיס צו פרא6. פרושקאװםקי םיס איראניע. מיר גײען איבער צי ײדישער קונםם. — די ײדישע םאדערנע קינסם—זאגם פרא6. פרושקאװ■ םקי—איז נאך א ײנגע. ם׳איז באװוסס, אז בײ ײדן האם פען נישט ועםארם מאכן קײן סיגורן און קײן בילדער. מים דער צײם רייסס דער ױננער דור איבער םים די רעליגיעזע געזעצן, און די ײדישע םאדערנע קונסם אנםװיקלס זיך שנעל אדאנק אירע אינםעלעקסיעלע פארשסײער. זײער אינםזרעסאנס איז אבער א1יך די אלםע םינאגאנאלע קונסם, די װונדערנארע פריםיםיװע סראפ. סא• דעאוש פרוש• קאװסקי איז איצס אײנער סון דינרעםםע פערזענלעכ• קײסן צװישן די םאלער אין פוילן. ער סארנעםס דעם בכבידיקסםן ארס צװישן דיפרא6עסארן אין דערװאר■ שעמערקינסס אקאדעםיע. זײן נאצױגג צו די ײדישע שילער איז זײער א גוסע, סאר אײנעם א ססיפענדיע פי־אפ• טאדעאוש פרושקאװסהי (א1יםן״*$רסרעס) אסנד קוםם ער זיי צוהילף אויך םאסעריעל. אפילו אויסנעפועלס און •ח פון זײנע שילער האס ער דער ײדישער גםינע. פראם. פרושקאװםקי קאן איך נאך 6ון קוזםיר. ער קוםס אהין יעדן זוםער זינס עסלעכע יא־ נאכאנאנד םים זײנע שילער צו ארבעסן דארם. אײניקע 6ון זײנע שילער װיינןנן בײ אים אין זײן אײגענער װילע, װעלנע איז, אגב, די שענססע װילע אין קוזםיר. זי איז ארוםנעריגגלם םים א פראכםםולן גארסן, װו ם״װאקסן די בעסםע בלוםען, און דא 6ארברענגם די ,חברה׳ נאר סרײלעך די צײם, ביז אין שפעסן הארבםס ארײן. אין װארשע װוינם פרא6. פרושקאװסקי א1יף א 6ארװאר6ן געסל-אויסן זעקססן שסאק. ש1ין אין פאדער־ציםער םאכן אײנדרוק די 6ארשידענע םיםאלאגישע װעלכע זענען דא 6*נאנדערגעשםעלם, צעהאנגען בילדער,-דאם זענען אלםע גען. ס׳װײעס םון זײ א קאלםע םאדנע א1יך דאס צװײםע ציםער א־ז 6־ל באהאניען מיס דער. באגילרסע אנסיקװארישע םעבל. עסעם איז דא אז1י און שסיל... אן אויסעינעװיינסלעכן און רעליניעזע םיגורן, א1יף די װענם זענען אנסיקװארישע זאמלונ• שרעקיװדיקײם. ביל• רויק פרא6. פרושקאװםקי 6רעגם זיך נאך װענן קוזםיר און װעגן א סך קוזםירער םענסשן. — הער פ־א6עסאר!-זאג איך צו אים־םײן װיזים סראנס הײנם אן אפיציעלן כאראקסער, כ׳בין געקוםען צו אײך אין של־חית םון די ,ליסערארישע נלעסער׳ נאך אן אינטערמױ. כ׳װאלס געװאלם הערן אײער םײנונג װעגן רער סארערנעי קונסם נכלל. - רעדן װעגן קונםם איז נישם קיין איבעריק םיםפא• סישע זאך,-ענם6ערם פרא6. פרושקאװסקי.—םאקע צוליב דעם, װאם ם׳האס די לעצםע יארן אז1י סיל דגבאסירם װעגן קונסם, איז װ־יניק געשא6ן געװא־ן. ס׳האס זיך ארויסגעװיזן, אז די צאל ביכןר װעגן קינסס שם־יגס 6יל אר־בער די צאל נע• שא6עננ קינסט װערק. יעדער אײנער האם זיך געלאזם ױצן