Literarishe bleter · 1927-01-21 · 3 (21.1.1927) · p. Seite 50

ליטערארישע בלעטןיר 50 3 יז^ יהואש אױ ווארשע גונןזכםס זענען בײ •רען גרןד קײן זײסיקע םענסשן גישם געװען אויסער יעקב דינעז$ן, װעלצער איז שיין דעםןןלם פאר• רעכנם געװען אלם שםענדיקער מיטנליר 6ין םרעם םשעחה. אין דעם ענגן קרייז *ון אונז פ נף האס ידיואש ארויםנענוםען שעםעװדיקערהײס זייץ אעקל כתבים, אין װי יעדער $נ8*נגער, םים א געװיסער סרעםע אנגעהויבן צו לעזן די נןכדעם *זוי פןפולער געװןרענע לידער; ,םזפור שיר של יום השבת׳ און דעם ,עית־שני/ דער רושם איז געװען א נױאלםיקער, דער ױנגער םחבר אלײן איז םים יעדן 6ערז *לץ םער באגייססערם נעװןןרן, <ר האס םארגגםן, װו ער גזפינם ױך, זיך געלןזנז סרןגן אין די אנרערע װעלםן, װו די גאנבע נאסור פיט דעם באשאןער 6ון דער װעלם פײערן דעם הײל-קן יום פוב 6ון שבת־קודש אין די אלערלײ םדאכים זיננן זײער היםן 6*ר דעם בורא־עולם. דער דיכשער שפירם א1יך םיף דעם צער םון ד״ ',ןלםע׳, װעלכע געדענקן גוט דעם ערשםן בית הםקדש אין זיין גאנבן גלןנץ און קענען זיך נישם בו6רירנשםעלן פים דער שװאכער נאכאםונג םין דער יונגװארנ. אין ציםער איז שםיל, קײנער םאכט נישם קײן שום בא• םערקונג, די סענער זענען אזעלכע נײע, די 6ארם אז1י אריגי• נ,ל, אז פרץ װערט םיםנעריםן און גראסולירם הײס דעם ױנגן פאעס: — איר הןם געשא£ן א שײן װערק — זןגם ער בוארידן און נעמם די לירער בו זיך אין פןיםאעל, װו ם׳ליגן ש1ין בו• גענרײם םארשײדענע םאנוסקריפטן בום ערשםן באנד םון דער .ײדישער ביבליאטעק׳. ס׳האם זיך דאן אנגעד,1יבן א לאנגער שםועס װעגן דעם, אז די ײדישע ליטעראסור װארם א1יף איר משיח, אז אין דער 6אלקס-נשםה ליגן באהאלםן גאנבע אובר1ת, װעלכע װעלן װארםן, ביז ס׳װעס קומען דער אויםגראבער און װעם אנספלעקן פאר דער גאנצער װעלט זײער פראצס. א 6אלק, װןס קען ארוים׳ נעבן אין א 6ארװ$רפן ליםװיש שסעסל אזא ריזן־סאלאנס װי יהואש, האם נאך זיין לעבם װארם נישפ געזאגם, ס׳הויבס זיך אן א נײע ערא אין 6אלקסישא6ן א. א. װ. דער העברעלםס שאלקאװיץ איז נישם איננאנבן םסכים פים אס דעם געשילדעיסן 6אלקסטיםלעכן רענעסאנס. אין די האניק־חדשים םון די העברעלשע קלײנסשיקע ,ס6די.אגורה' און דעם אנהויב םון ,אחיאסף׳ זעס ער די *גאולה* נאר אץ דעם הםשך פון די העברעלשע קלאסיקער• ער איז נישם בוארידן, װאס זײן שװאגער, דער געװעזענער ישיבהיבחור, זאנם זיך א• אינגא:צן 6ון דער העברעלשער ליטעראםור און שרײנם נאר ׳זשארגאן׳ (דאס װארם .ײדיש׳ איז נןך דעםאלט נישס געװען אץ אוםנאננ). יהיאש פרובירם זיך שסיל פארענט6ערן, ער איז, חלילזע נישט קײן קעגנער םון רער נביאים׳שפראך, א1יב אים װעס נאר געלוננען זיך םאםעריעל אײנבוארדנען אין אםעריקע, װעס ער זײן לעבן אפאערן באקאנס בו םאכן די ברײםע ײדישע םאסן מיסן תנ׳ך. ער הא6ס, אז ער װעס נעפינען די ריצםיקע פארםען איבערצוגעבן װארס אין װארס די אײביקע װערק פון די יידישע נביאים... דאס זןלנען געװען דאן םיט 36 יאר צוריק די װערסעינ ~ םוגם יונגן דיכםער. דער אײנציקער ליטערארישער םאלאן פאר ײדישע שריפס- שסעלער אין די נײנצ־קער יארן איז געװען, כירוע, פרצם װוינינג א1יף צעגלאנע נום׳ 1. אין די דרײ נישש באזונרער• גרויסע און זײער באשײרן-םענלירםע ביםערן פלןגן זיך דאן םרעםן די פארשטײער 6ון דער ייננםטער ײד־שער ,באהןםנ׳. שבת נאך םיסאג, יװען פרץ האש נישס נעארבעם אין גםינע, איז זיך רלר לישערארישער עולם בויזאמענגעקוםען, און װער ס׳האם געהאש א׳יפנעבריבן עפעם נײעם, הןס דאן םארגןלײענט םאר דעם סיש פבינים. םאר אש דעם- סיש האם דוד פינםקי געלײענט זײן ערששע פראלעסאר שע נאװעלע, אברהם רײזפן זײנע ערשסע הארביקע לידער םון ײדישן עלנס, ד״ ד. נאםבערג זײן ערשסע העברעלש^ פאעמע, װאס איז ביז איצם נאך נישם געדרוקס, און 6יל אנדערע, װןלכע האבן נאר געהאם א שײצות בו דער ײרישער ליסעדאסור און?ונםס, און זענען דאן נעװען יוצאיפ ונכנסים אין דעם אש־ציעלן קל<ב ם ן ד^ר ײדישער נאביאנאלער ױגנס, װ1יל איז געױלן דעם, װעלכער איז ארויש בשלום 6י־ן דעם שװערן עקזאלזען און באקוםען ,סמיכית׳ א1יף זײן נײער שאםוננ; קײן גר1יס רחםנות איז בײ דעם ל םערארישן בית״דץ• םיש נישש געװען. איבערה1יפט דער םארזיצער, י. ל. פרץ, האם נישם געהערם צו די, װאס שעמען זיך צו זאגן דעפ ביסערן און שסרענגן אםת אין די א1יגן. ער איז נעװען א זעלםענער בריה א־ויסצוגעםינען סןלענם און ליסערארישע 6עלקײסן אםילו דארםן, װו קײן אנדע׳־ן איז גארנישם אײנגע6אלן צו זוכן; םים א באזונדער אינסולביע האם ער 6ארא1יסגעזען, װער און אין װעלכן געבים קען עפעס געבן; האט ער אבער נישם פארםראגן דעם קלענםםן פעלער און םים זײן שאר6ן קריםישן פעםער געשניסן א1יף רעכסם און לינקס. באזונדער שסרעננ א־ז ער געװען בו די עלסערע חברים, ער האם זײ נישם געקענס םוחל זײן די שלעכש־נעב1יפע זאצן, דאס םאוסע ,דײטשמעריש׳ און בכלל די בעפלאסענע אויםדריקן. צו■ שבח, איז ער אלײן א1יך געװען גענוג שםרענג צו זיך אלײן, און ג^ערן אויםנעהערם די םײנוננען פון אנדערע איבער זײנע אײגענע ׳װערק. ער האם שםענדיק נעלײענם זיינע װערק, אײדער ער האס זײ אפגעגעבן צו זעצן, ם׳איז אים נישס שװער געװען א־בערבושרײבן א נאװעלע אידער א ליד םיל מאל, אבי ם׳זאל אר1ים װאם גלאסער און געשליפענער. אץ א װינםערדיקן םרײסיק, אין 1893, האג איך םיך אסאל געסרא6ן םים מײן פרײנם ל. שאלקאװיץ _ (בן״אב־גדור). ער האם םיר פארגעשםעלם זיץ יוננען שװאגער יהואש-שלסה בלומגארםן. ער איז א ױנגער דיכשער מיס םאלענס, — האס ער םיר געזאנם — קוםס בײנאכס צו פרצן, װעס איר הערן זײנע לירער... דער יונגערפאן איז יוים נעװארן 6ון דעם שװאנערם קאספליםענסן און מיס א ביכול נעזאגס: — אס גאר, סאלענם; אביםל געשריבן, װײס איך װאס, איך 6אר קײן אכעריקע ציליב מיליסער^ שלעפם ער טיך בו פ־צן... איך הןב ר>)| פרײװיל ק אויסגעפירס די ארבעס םון פ־בם סעקי־עם*ר בײ דער אייסנאבע 6ון דער ,יירישער ביבליאסעק׳, און י$דן םאנ, און איבערהויפס פרײםיק און שנת, װען א־ך ב־ן שרײ נעװאר, פון םײנע בױרא־באשעפסיקינגען, איז םײן ערששער װיזים געװען או־ף *עגלאנע 1. דעס פרײסיק• מ• י• §רײד