Literarishe bleter · 1927-01-21 · 3 (21.1.1927) · p. Seite 49

49 לים*רורישע בלעםער 3 זא א מ ע ר י ל. ע דרײ םוןל הןןג אין אים י8ן געטרןסן 1ײ פארשײדענע געלעגנהײטן: אין רעדאקגיע ,מקינסס׳ — *ײם שרײגן * ליי װעגן ליבע, אץ רעדאקעיע .קונדם׳—נײם שרײבן < היםאריסםיש ליד װענן םעאסער און אינדערהײם נײ *אים הןב אין אים נעםרןסן בײם אינערזעען א קאויםל ירמיהס אײנס דןןס *נדןרע הןס נישט םחלל נעװען, מײל איגער די אלע דרײ סןרש־ידענע שאס נגען הןם געשװעבס זײן ריינע דיכס־ירישע נשםה אין דער ןןםעם 6ין זײן קינססלע■ רישן געפים. םי6ער 6ון אלץ הץנן םיר אין אים געוילם דעם גײ#ם 6ין נינל. ער איז נעװען } נינל״םענסש. ער איז געװען א תלםיד-חכם, א דיכםער״דענקער םיס סראפלעםען אין װעלט■ קשױת אזן אפשר ן נביא א1יך. ןנער נישס א נביא פון ג*גנע 24 שעה אין םעת-לעת. אביסל נײם הןןם םען דןך געקענם זינן םיס אים נײ 8 סיש,־ װי םיס 8 חבר (עם איז דןך ןז1י שװער נו זינן נײם סיש םים 8 נביא). ער איז געװען דירכנעדרונגען םים דעם גײסס סין די אםעריקאנער דילטער, םיס זייער ערנסם און חשי1װ/ אין ני דןר זעלנער נײס — םיס זײער אידילישקײם, ענימת אין 8לץ• פןרגעננדיקן הזפ$ר. אין אים הןנ איך געפילם די נאננע םענםשלעכקײס 6ין װײלד װיםםאנם אסןריזם: — װען די זעםם 8 פרעםדן םענטשן א1יף דער גאס, פארמאס זאלססו נישם ניגײן ני אים אין נישס ןנהיינן םים אים 6רײנסלעך נו רעדןז ער איז געװען דער אײדעלער תלמיד חכם״ז נגןר, דער דיכסער 6ון הלל-הזקן־סי• אין עם איז נישס קײן *ו6אל, מןם ער ה8ז 8 שםיק 6ץ זײן תקון גע6ינען אין די אינער• דיצםונגזן פון די גרויסע אםעריקןנער נײסםער אין די אינער• זענינגען םין די פתבי הקודש. א&ס אין די הערנסםיטעג, װען דער גרויער נענל האם זיך אראונעלאזן א1יף וער שםאס נױ-יארק״ װען דער ים האם אין זײן נאםן דיוין אײנגעװיקלם די גר1יסע שםאס, ולענם ׳ה1אש זיען אין קא6ע אניסל אנדעדש מי געמײנלעך. דןם ננים — םידער, גר1יער, *זי עס װאלם אייך 6 ן דעם גרויען נענל נעװארן ארוסנעכאוס. דעם קא■ אניסל "נײנגענירעס אין די דארןנ אקסלען, די נאקן נאך םער נונויונעשריפים, די אויגן האנן געגלאננס םים דעם םארדעכסיקן פײערל״ און א1יף די לי#ן האס דאך געשװענט דער ננעיםותדיקער שםײבל. דאן האם איר געםילס, אז דאם זינם יה1אש דער קראנקער. און עם איז נעװען אז1י איםגלוינלעך ני גלוינן, אז אס * דער קראנקער איז דער זײל סץ דער ײוישער ליסעדאםור, אז ראס איז דער, מאס שאפם אז1י ענערגיש און ורוצסנארן עס האס זיך אז1י שװער גענלוינם, אז אס די דארע אקסלען םראגן אויף דך די גרויםע םשא וון שא|ן א גאננע רײ קלןסישע ליםערארישע װערק אין נעיקר די ריק-סשא, די די אינער• זענוננ פק תנ׳ך. און ס׳האס זיך נעפרענס: װעס ער עס ניבר זללןז און װער װײם, װיפיל ■לענער ער האס נאך געםראגן אין זיך, ניז נז זיץ לענסן געראנגל פון ס1יס און לענןז דער טוגקעלער י ה 1 א ש א י ז איך נישםער אץ םײן זפרון ארויםנופאננען די םארגעםענע אין 6ון דער נײם אויםגענלײכםע ערינערונגען װעגן דעם םערקװירדיקן םענםשן און ד צסער יהיאש. װען אין נין געקיםען קײן אםעריקע אין 1906, האנ איף יה1אשן אין גױ־יארק נישס געסראפן. ׳ ער איז שוין דעםאלם נעזעסן אץ קאלאראדא און נעקעםפס םיס'דער סונערקילאז• קרענק, װאש האס ױך ארײנגעעגנערם אץ זיין שװאצן קערםער אין א:געד,וינן אים ניםלעצװײז *ו רילנירן. ער איז אץ!ױ־יארק נישם געװען, אנער די ניי־יארקעי ײדישע ליםערארישע םשוחה איז נעװען 6יל פים אים• אין יעדן זשורנאל, אין יעדער ליםערארישער אויסגאנל, נײ יעדן געשפרעך איז ער נײגעװען. *ו יענער נײם איז זײן דיכםערי• שע ארפעס' געשסיגן און נעװאקסן• ס׳איז גישס געװען נםןס קיץ איץ אוילגןנע, װאס זאל נישס װעלן האנן דעם פבור נו דרוקן זײנס א ליד• אין יןנעם ■עריאד איז ער געװען דער פארשםײער פין דער נײער דיכסינ^ דער װענד־אונקס 6ון דער נײער ■אעזיע נאך ראזענםעלר אץ װינסשעװסקי. ער איז געװען דער, װאם האם זיך אוגעזאנס 6ון די ■ראאאגאנדע םאםיװן, פון נאניאנאלע און סאניאלע סעגדעגנן און נענוםען זינגען דאס לירישע ליד אץ דאס ליד פץ דער איניװערסאלער םענסשלעכער נשםה. דער נאםען 6ון יה1אש איז נײ אונו אלעםען געמען ארופגעריגגלס םים אן ארעאל פץ ליבע, אכסונג אץ אפילי אניסעלע סארהײליקונג, װ• נו א םארסירער. נײ יעק אײגעם םין אונז האס געלענס דער נאװוםסז״ן, אז דארם װײם, נװישן די קאלאראדער נערג, װוינם א קראנקער דיצםער, װאם שאפס אין נארײכערס די ױנגע ײדישע ליסעראכור אין אםעריקע. אין 1908 קוםם ער ציפארן קיץ נױ־יארק. אונזער ערשםע פאגענניש איז, נאםירלעך, געװען אין דער לסערארישער קא6ע נײ שליםען, די אז1י-גערו6;נע ,קיבעגארניע׳. איך םארםאך די אויגן. איך װיל םיך איצם געניי םאר• שסעק זײן אויסזען, זײן •נים, זײנע א1יגן, אץ ס׳איז םיר אניסל שװערלעך. א-ך געדענק נאר, אז איך האנ זיך אניםעלע אנס1ישס. איך האנ עיװארסעס נו נאנענגען א שםרעננן, אץ זיך-ארײנגעםיענעם םענסש, א ,אינױכיסס׳, א קרענקלעק אין אן אםנעגויםסן, אין נים ם1ף האנ איך גאר דערזען א לינן הארציקן ׳אוןי נוגעלאזטן םענסש, םים א זײער םרײנסלעכער נאגעםונג נו אלעםען, אן אפן נוםםוםיק ■גים, םיס נרויםע שםײכידיקע א1ינן, װאס שסרןלן איוים פון א געזונסער נשםה, אין גאר די נװײ אײנגעפאלענע גאקן האגן אים סאראכן אץ אייםגעגענן דעם געפערלעכן ס1ד, מאם ער האס געםראגן אין זײנע לוננען. איך האנ דערזען א נעזונסן גײסם אין א קראנקען קערםער. דער נאריםםער אםאריזם האס זיך דא א װאקל געםון. ער איז געמען א גרייםער דיכםער, א װאגיקער, 6ץ ענגלישן געװיצס; דער דינסער פון דעם סיפן םענסשלעכ,' איך, םץ די סיפע װעלם םראנלעםען. און דאך איז ער געװען דער נעפיסלעצסםער און גנעיפותדיקער שםועסער און פאדנרענגער אין יעדן קרײז. אס רער דינכער םים די לונגען נעגעסן םון יי שװינדזוכס-נאצילן, האס דאך געהאם אז1י פיל הונזאר און געםיסלעצקײס, װאס נישס פיל 6ין אונזערע לעננסלוססיקע דיכסןר האנן עס םארםאגס.