Literarishe bleter · 1927-01-14 · 2 (14.1.1927) · p. Seite 42

2 .תא ללטערארישע נליטער 42 פאר א ײדישער גימבאזיע אין װארשע צו די פרײנט פון ײדישער קולטוח פאר די םרײנט פזן די ״ליטערארישע בלעטער׳״ איז איבריק צו דערױײזן די נויטיקײט פון א ײדישעד גינעאזיע. םאר אונז איז קלאר, אז די ײדישע ש-ל דארף זײן א ײ ד י• ש ע. פיר קאנען נישט בלײבן שטײן בײ דער פאלקסישול. װאס זאלן סון די בעםערע תלםידים, װעלכע האבן געענדיקט די פאלקם■ שול אץ װילן זיך װײטער בילדן? און װאס זאלן טון די אינטע־ ליגענסן, װעלכע װילן געבן זײערע קינדער מער בילדונג, װי עם קען געבן די פאלקס׳שול? און םון װאנען װעט ציען די פאלקם■ שול איר יניקה, אויב זי װעט פארבלײבן אפגעריסן פון דער גאנ• צער בילדוגגס׳קײט. ביז איצס האבן פיר קײן אײן ײדישע מיטל־ש־ל נישש אין װארשע. עס זענען אפילי דא ״ײרישע׳ גימנאזיעס. זײער ײדישקײט באשטײט דערין, װאם זײ~זע;ען געגרינדעט דורך ײדן, פאר ײדי• שע קינדער. א ײדישע גימנאזיע מײנט אבעד, עם זאל זײן א ײדי שע לויט איר גאנצן םהות. ײדיש לויט דעם אינהאלט, שפראך• מעטאד, פיאגראם און באװוםשזיניקן קאלעקטיװן רצון. עס איז פריצײטיק אויפצ־הויבן איצט פ־אגראםאסישע פראגן. םען װעט זיך שוין צונויפרעדן — דער גוטער װילן איז דאו מען, דארף בלויז פעסטששעלן דעם יסוד. די ײדישע גימנאזיע אין װאר• שע מוז זײן א ם־םטער־גימנאזיע אין אלע פרטים, װארום זי װעט זײן די ערשטע, און... א לאנגע צײס די אײנציקע. ~זי װעט פוזן שטײן פראגראמאטיש אויף דער געהעריקער הויך, האבנד־ק אין זינען הן די אלגעמײנע ידיעות, הן דעם ײדישן װיסן, און אלץ צוזאמען — הארמאניש צונויפגעגאסן. זי דארף אויך זײן מוס־ טערהאפט בנוגע דער װירטשאפטלעךיהיגענישער זײט און דארף באזיצן די אלע נויטיקע לעדן־און ספאדס-םכשירים. עס קימט א ײשר כח דער צ. י: ש. א. פאר דער איניציא- טיװ און פאר דעם צוציען צו דער ארבעט' די בעסערע ײדישע אינטעליגדנץ. עם איז באשלאםן געװארן צו שאפן סאר דעם צװעק א סאנד פון הונדערט טויזנט״גילדן. די םומע איז לערך א גאנץ באשײדענע. אבער נישט די שול ארגאניזאציע, װעלכע דארף גענוג זיך פײניקן כדי צו דעקן דעם בודזשעט םץ דער פאלקם-שול, נישט די עלטערן םין די םאלקס־ קינדער, הגם עס איז' פאר זײ א לעבנס-פראגע, זענען נישט בכח צו שאפן במלואה די דערטאנטע סוםע. עם װעש אויך נישש ארויס• העלפן דאס קלײנע הײםל אינטעליגענטן, װעלכע עס האבן זיך זןנ־ געש״אםןיצו דעם קאפיטעס. 'מיר האלטן דעריבער פאר נויטיק צו װענדן דך צו די אלע פרײנט פון דער ײדישער קולטור און דערציוגג אין גאנץ פוילן, און צו די. װעלכע זענען פארשפרײט איבער דער גארער װעלס: העלפס דעם קאמיטעט אװעקלײגן דעם װינקל־שטײן פאר דער עישטער גימזאזיע אין װארשערי. װאס פעסטער דער דאזי־קער שטײן, אלץ זיכער װעש זײן דער אויפגעששעלטער בנין. די ״לישערארישע בלעטעד׳ פון זײער זײש פ־אקלאשירן א זאמלונג לטובת דערערשטער מוסםערהאם• טער ײדישער גיםנאזיע אין װארשע. יעדער שיקן װיפל ער קען. זאלן זיך■ אפרופן די װאר• שעװער 'בני־עיר אין אםעריקע, ארגענסינע, אפריקע א. א. װ. די געזאמלטע געלטער װעלן קװיטירט װערן אין די ,ל. ב״. דע- אדרעם פאר געלט: 58 .98 .0 .א .ק פאר גימנאזיע. גילדן רשי.זה נומ. 1 50. סאאסןדאטיר ,ביבעײ׳ 25. ,לטע-ארישע בלעםןי׳ 25. ׳. םלסד 25. םייזיל 25. י. י זינגעד 25. ז־ישקליאר 20. *לפעד קאציזנע 20. חנה קאציזנן 15 יעקב מייזיל סני סך-הבר 240 רחל םלדל צו דער ײדישער געזעלשאפט,?צו אלע עלטערןן (םינס *ויכריף) םאר רי לעצשע צען יןר איז אין לאנד אויסגעװאקסן א היפשע צאל פאלקם-שולן, װו אלץ מערם געלערנט אויף יידיש. םויזנסער עלסערן שיקן זײערע קינדער אין די דןזיקע שול. און האט דך אײננעפלאנצש אין אונזער לעבן די ײדיש• װעלסלעכע שיל, האס זי ארוםנענוםען צענדליקער סויזנסער קינ• דער - דאן הןש געמיזש קיםען די צװײטע שטו6ע 6ון $6לקש• בילדונג — די אזיי בערופענע פיטל-שול• אין װילנע עקז־סשירן 6יר ג־םנאזיעס םיס יידיש אלם אונטער• ריכסטפיאך. צװײ 6ין זײ הץבן שוין ארויםנעלאזן אביסוריענסן- יוגנסלעכע, װאס הןבן זײער גאנצע םיםלבילדוננ דירכגעמאכט אין דער ײדישער שפראך. דאס איז א נײער דור ײדישע אינ• םעליגענסן װאס איז םים סויזנסער פעדים געקניפט םיס דער נײער ײדישער קילסיר. 6יר גיםנאזיעס אין ווילנע, אײנע אין םװענצ־אן, אײנע אין ביאליססאק - זןס דאס זענען די פיסל-שילן, סיס זזעלכע אונזער נײער שולװעזן ששןלצירס. װארשע — הןוט אין דןם ארם ניז איצס געשװינן, איצם איז געקיםען די איניציאטױו אויך אין װארשע אוי8• צושטעלן אזא םיסלשיל. םיט סרײד איז באגעגנט נעװארן די דאזיקע יריעה צװישן די עלםערן. קיגדער, װאם ענדיקן אינזער םןלקסשול, װעלן האבן װו װײםער שארםצוזעצן זײערע ליםי• דים א־ן ײדיש. עלטערן. װאס װילן דערציען זײערע קינדער אין גײםש 6ין דער נייער ײדישער מאםן־קילסור, װעלן נישם דאר6ן ש־קן זײערע קינדער אין די םרעסדע שולן, אין די 6עסשוננען 8ון אשיםילאציע, צי 6ין םה׳יםית און קנעכטשא6ס. די ױגנס םוז געיאשעװעס װערן 6אר אונזער פאלקםםיםלןך לעבן, 6אר אונזער א־י-ענער קילטירעלער שא6ונג. עס איז אץ װארשע אויסגעבילדעם א קאפיםעס או־ף צי בויע• א ײדיש-װעלשלעכע ם טל-שיל. עס װערן אינסערגענו• םען זאםלונגען אין אקציעס, עש איז גזששעלם א ציל; צים נײ• עם שול-יאר םװ נעעסגט װערן א ײדיש װעלכלעבע מיפל שילי עס פיז געשא£ן ײעין א 6אנד פין ססס.ס~>1 גילדן — אויף צי דיננען א פעסיקן לאקאל. איינייכטן םעבל און לערן מכשירים, אײנלאדן א ניםן לגרער־אערסאנאל. דעי קאם־סעש גלויבס אין זײן ארבעס, איז זיכער אין דער הילף 6ין אלע 6רײנם םין איניער שול-װעזן. די 6ארצװײנםע ארבעש 6ון דער ײד שעי שיל־איגאניזאציע אין איר רייכער דער6אױננ—װעט אונז העלון א־ן דער 6אראנסװאיכלעכעי ארבעד. םיר ם*כן די ערשסע װענדונג צי דער יידישער געועלשא6ס זאל יעדער זיך באשטײערן לטיבת דעם #אנד פאר א ייריש-װעלשלזכער ם־םל־שיל אין װארשע: זאל יעדעיעי צוציען צו רער באששייערוננ זײנע 6י־ײנט און באקאנסל! װארשע מיז באקיםען צים נייעם לערן-יאר א יידיש-װעלש■ לעצע מיסל-שול. יעדערע 6וז אינז םוז זײן האנס צולײגן צו דעם נײעם בניןז ײדישע שול׳ארגאניזאציע אױ װארשע• קץםיםעט 6ןר שאפן א ײרישע מיםל-שול אין װארשע.