Literarishe bleter · 1927-01-14 · 2 (14.1.1927) · p. Seite 35

35 ליםערארי&ע בלעטער 2;ז(א טױ־מע. — אלץ אין לענן איז געװען םאר אים נײ, אנגענעם, אלץ האט ארויסגערוםן נײ אים א געװאלטיקע שמחה — ער איז גע• שפרונגען איבער דער װעלט, װי א שפיל-ראקעטע. װען ער האט זיך דערװוםס, װי געםערלעך שװער מיר איז צו לעבן, האס ער מיר םארגעלײגט ארײנקלײבן זיך צו אים און צוגרײטן זיך פאר א דארםישן לערער. און אט לעב איך אין א םאדנער פרײלעכער הײל — ״םארוסאװקע״, װאס איז מכוומא באקאנט נישם אײן דור םזן די קאזאנער ססודענטן. דאם איז גע• װען אגרויםער, האלב׳חרובער םויער אויף דער םישמארק־גאס, װעלכן הונגעריקע סשודענטן, פראססיטוטקעס און אפגעלעבסע מענסשן־שאטנם האבן װי םארכאפט בײ די באלעבאםים. פלעםנעװ האש געװוינס אין קארידאר אונטערן בוידעם-טרעפ, דא איז גע, שטאנען זײן בעטל און אין עק קארידאר, בײם םענסטער: א םיש, א שטול און — נישט מער. דרײ טירן זענען ארוים אין קארידאר, אין צװײ דירות האבן געװוינט םראםסיטוסקעס, אין דער דריסער— א דעריקער מאטעםאטיקער םון די םעמינאריםטן, א לאנגער, א דא• רער, נםעט א שרעקלעכער םענטש, װאס איז געװען באװאקסן םיט הארטע געלבלעכע האר, קוים באדעקט דאס לײב מיס שםוציקע שםאטעס; דורך די לעכער םון די שםאסעס האס שרעקיק ארוים געקוקט א בלאלעכע הויט אץ די זשעברעם םין א םקעלעט. גענערט האט ער זיך, דוכט םיר, בלויז מיט זײנע אײגענע נעגל, ארומבײסנדיק זײ ביז בלוט, טאג און נאכט האט ער געצײכנט און גערעכנט א־ן אן אויםהער דוםפ שטױסנדיק געהוסט. די פראסטיטוטקעס האבן אים געהאלטן פאר משוגע און מורא געהאט םאר אים, גאר םון רחםנות־װעגן םלעגן זײ אוגטערװארםן בײ זײן טיר ברויט, טײ, צוקער; ער םלעגט אויסהויבן םון דער ערד די פעקלעך, םלעגס עם אװעקטראגן צו זיך, כראפענדיק, װי אמידער םערד. װען זײ האבן אבער םארגעםן, אדער צוליב װאסער עס איז סיבה נישט געקאנט ברעגגען אים זײער גאב, םלעגט ער, עסגענ• דיק די טיר, הײועריק רעװען איבערן קארידאר: — ברויטי אין זײנע טיף־אײננעסאלענע אויגן האס געפינקלט די גאוה סון א מאניאק, װאס איז גליקלעך מיטן באװוסטזײן םון זײן גרוים• קײט. זעלטן־װען םלעגט ארײנקוםען צו אים א קלײנער הויקער, א סארזעעניש מיט אן אויםגעקריםםן םוס, מיס בלויע ברילן אויף דער אנגעדראלטער נאז, א גראער מיט א כיסרן שםײכל אויף זײן געלן סקאפטישן פנים. זײ סלעגן פעסט צו־האקן די טיר און שעהףלאנג זיצן שװײגעדיקע, אין אמאדנער שטילקײט. נאר אײנ. פאל, שפעט אין דער נאכט, האט מיך אויםגעװעקט א הײזעריקער, צארנדיקער געשרײ פון דעם מאטעםאטיקער: — און איך זאג — א טורםעו געאםעטריע — איז א שטײג, יאי א םויזןישסײג, יא א טורמע ו דער הויקערדיקער םארזעעניש האט כיכיקעט מיט א קװיטש, איבערחזרנדיק סיל םאל עפעס א םשונהדיק װארט, און דער םא־ טעםאסיקער האט זיך פלוצלינג צערעװעס: — צום טײמל׳ ארויס׳ װען דער גאםט זײנער האס זיך צישענדיק און קװיטשענדיק ארויסגעקאלערט אין קארידאר, שליענדיק זיך אין א ברײםן װײבערשן יאק, — איז דער םאטעמאטיקער געשטאנען בײם שװעל פון טיר. אלאגגער, אשרעקלעכער, האט ער ארײנגערוקט די פיננער אין זײנע צעפאטלטע האד און געכריפעט: — עקװליד — א שוטהו א טיפש... כ׳װעל דיר דערװײזן, אז גאט איז קליגער םאר א גריך י און האט אזױ שסארק א זעץ געטון מיט דער טיר, אז אין זײן ציםער איז עפעם ארונטע־געםאלן םיט גערודער... אינגיכן האב איך זיך דערװוסט, אז דער דאזיקער מענטש די רעדער־שפיצן פון די דאםםערס, שװער, װי װעלף, װאיען די מאםראסן אויף די שלעפ־שיםלעך, םון ערגעץ הילכט-אפ א קלאפע• רײ םון א האמער איבער אײזן, ם׳ציט זיך טרויעריק א ליד. — שטיל סליעט עםעצנס א נשםה, - סונם ליד לײגט זיך אן אומעט, װי אש אויםן הארצן. אץ נאך טרויעריקער איז צו הערן די שטיל־סליםנדיקע דײד פון די פענטשן, — םענטשן האבן זיך םארטראכט װעגן לעבן און רעדן איטלעכער דאס זײניקע, כמעט נישט הערנדיק אײנער דעם צװײטן. זיצנדיק אדער ליגנדיק אונטער די קוסשעס, רויכערן זײ פאפיראסן, זעלטן — נישט גיריק•— טרינקען זײ בראנסן, ביר און גײען ערגעץ װו אויף צוריק, צום װעג םון זכרונות. י— און םיט מיר האט אזא םעשה געטראםן, — זאגט אײנער א צוגעדריקטער םון דער נאכס־פינסטערניש צו דער ערד. אויםהערנדיק די םעשה, זענען אלע םסכיס: — ם׳טרעםט אזוינס אויך... — אלץ פאסירט אויף דער װעלט... ״ם׳האט פאסירס״, ״עס טרעםט*־, ״אײנמאל איז געשען״ — פארנעם איך, און מיר דוכט זיך, אז אץ דער דאזיקער נאכט זענען די מענטשן דערגאנגען צו די לעצסע שעהן םון זײער לעבן, — אלץ איז שוין געװען, מער װעם שוין גארנישט דין! דאס האט פיך אפגעװענדט אן א זײט םץ באשקינען און טרוסאװן, םונדעסטװעגן זענען זײ מיר געםעלן געװען אין לויט דער לאגיק סון פײנע איבערלעבונגען, װאלט געװען גאנץ נאסיר• לעך, װען איך װאלט אװעק פיט זײ. די צעטראטענע האםגונג אויסצוהויבן זיך העכער, אנהויבן זיך לערנען — האט םיך אויך געשםויסן צו זײ. אין שעהן פון הונגער, בײזקײם און צער, האב איך םיך געסילט גענוג סעיק צו באגײן א םארברעך נישט בלויז קעגן די ״הײליקע יםודות םון אײגנטוס*. נאר, מײן יוגנט־ראפאנ■ טיזם האט םיר געשםערט אראפצוגײן םון דעם װעג, אויף װעלכן ס׳איז םיר באשערט געװען צו גײן. אויסער דעם הומאנעם ברעט• הארםן און א ח, ץ די שונד־ראםאנען, האב איך שוין דורכגעלײענט נישט װײניק ערנססע ביכער, — זײ האבן דערװעקט אין פיר אשטרעבן צו עפעס אזוינס אומקלארעס, װאם איז אבער געװען פיל װיכטיקער פאר אלץ, װאם איך האב געזען. און אץ דער זעלבער צײט האב איך געםאכש נײע באקאנט, שאפטן, און באקוםען נײע אײנדריקן. אױםן פוםטן פלאץ, װאם איז געװען אין שכנות מיט יעװרעאינאװס דירה, סלעגן זיך צונויםקו• מען גיםנאזיםטן שפילן אין ״שטעט״, און אײנער ם־ן זײ האט מיך באצױבערט — גורי פלעטנעװ. ער אױ געװען אגעברוינסבר פיט בלוילעכע האר, װי א יאפאנער, זײן פנים איז געװען באדעקט םיט קלײנע שװארצע פינטעלעך װי אײנגעריבענע מיט פולװער. כםדר פיײלעף, סלינק אין שפיל, שארפזיניק אין שמועס, — איז ער געװען אנגעלאדן םיט אםך ״אנהויבן״ םון םארשײדענע טאלאנטן. אץ, װי כמעט אלע טאלאנטםולע רוםישע מענטשן, האט ער גע, לעבט אױםן חשבון סץ דעם, װאס די נאטור האט אים געשאנקען, נישט ששרעבנדיק עם צו סארםולקאםען און צו אנםװיקלען. האבנ• דיק א פײן געהער און א פרעכטיקן חוש פאד מחיק, האס ער ארסיסטיש געשפילט אויף א ציםבל, אויף א באלאלײקע, הארמאניק, נישט פרוװנדיק גאר צו סארשאסן זיך אן אײדעלערן אץ שװערערן אינסטרופענט. געװען איז ער ארעס, אפנעריסן, נאר צו זײן צע• הוליעטן אויסזען, צו די סלינקע באװעגונגען פון זײן אדערדיקן קערפער, צו זײנע ברײסע זשעסטן, האבן זיך גוט געפאסס די צעקנײששטע צעסליקטע רובאשקע, די הויזן פיס לעכער און לאטעס, די אפגעטראגענע שיך. ער האט אױסגעזען, װי א םענטש, װאם האם זיך ערשס געשםעלט אויף די םיס נאך א לאנגער אזן שװערער קראנקײט, אדער װי אן ארעססאנט, װאס איז נעכטן באפרײס געװארן סון