Literarishe bleter · 1927-01-07 · 1 (7.1.1927) · p. Seite 10

ליסןר * רישז בלעטער סו 1 זא האב איך געהאט א סך,—ה$בן זיך מ־עע חלוםות אלץ מער צע־ שפילט. כ׳האט נישט געװארט אויף קײן הילף פון אויסן און נישט געװארט אויף קײן גליקלעכן גייםאל, נאר בײ מיר האט זיך ביס־ לעכװײו אנטװיקלט אן עקשנותדיקער װילן, און װאס שװערער ס׳זענען געװען די באדינגזנגען פ.ץ לעבן — אלץ שםארקער א־ן קליגערי האב איך מיך געפילט. כ׳האב גאנץ פרי אנגעהויבן ב.י פארשטײן, אז. דעם מענטשן םאכס זײן װירערשטאנד צו דער ארו• מיקער סביבה. כדי נישט צו הונגערן, בין איך געגאננען בו די האפנס בײ דער װאלגע, װו ם׳האט לײכט געקאנט פארדינען א פיםצן צװאנ• ציק קאפיקעס. דארטן, צװישן דיראנלאדער, לוםפן, גגבים האב איך זיך געפילט, װי א שטיק אײזן, װאס מ׳װארפס ארײן אין גליענדייע קוילן, יעדער טאג הןןס מיך אנגעזעטיקם מיט א סך שארפע ברענענדיקע אײנדרוקן. דא האבן זיך פאר םײנע אױגן, װי א װיכער, געדרײט נאקעט־גיריקע םענטשן, םענסשן םיס פאר• גרעבטע אינסטינקטן,—מיר איז געפעלן געװען זײער שנאה צום לעבן, זײער ליצנות, זײער םײנטלעכע באצױנג צו אלץ אין דער װעלם אץ זײער זארגלאזע באצױנג צו זיך אלײן. אלץ, װאס כ׳האב אוםמיטלבאר איבערגעלעבט, האט מיך געצויגן צו די דאזיקע מענטשן, ארױסרופנדיק א פארלאנג אײגצוזינקן אין זײער בײסי• קער סביבה. דער פראפעסיאנעלער גנב באשקין, א געװעזענער שילער פון לערער-אינסטיטוט, אן אכזרױתדיק געשלאגענער, שװינדזוכסי• קער םענש, האט מיט א גלאטן צונג כםדר אין םיר ארײנגערעט: — װאם שעמםטו, זיך, װי א מײדל, האסט אםשר םורא צו פארלירן דײן אזמשולד? פאר א םײדל אי.׳ די ארגטלעכקײט — איר גאנצער אוצר, און פאר דיר נאר א משא. ארנסלעך איז א באק—פרעסט ער טאקע הײו א געלינקער, ראזירטער װי אן אקסיער, האט באשקין, מיט זײנע פלינקע, װײכע באװעגונגען פון זײן קלײנעם קערפער, אויר• געזען, װי א קעצל. ער האט זיך באצויגן צז םיר םעשה-לערער, באשיצנדיק, אץ כ׳האב געזען, אז ער װינסשס מיר םץ הארצן ערפאלג און גליק. ער איז געװען א גאנץ קלוגער. האס דורכגע• לײענס נישט װײניק גוסע ביכער. מער םון אלץ איז אים געפעלן געװען״,גראף מאנטא-קריסטא׳: — דאם דאזיקע בוך האט אין זיך אי ציל אי הארץ,— האט ער געזאגט. ער האט ליב געחאס פרויען און דערצײלט װעגן זײ באלע• קנדיק זיך, מיט התפעלות, מיט עפעס א םין צוקן אין זײן חרובן קערפער, און אין דעם דאזיקן צוקן איז געלעגן עסװאס קרענק• לעכעם, װאס האט בײ מיר ארויסגערופן א געםיל פון עקל, אבער צז זײנע רײד האב איך מיך צוגעהערט אױפםערקזאם, געפילט זײער שײנקײט. — די םרוי, די פרוי—פלעגט ער אויסזינגען, און די געלע הויט פץ זײן פנים האט זיך רויטלעך צעפלאמט. די סונקעלע אױגן האבן געלויכסן םון אנטציקונג. םאר אסרוי-בין איך גרײט אויף אלץ. פאר איר, װי פארן שסן, איז נישטא קײן זינדי לעבן א פארליבטער, נישטא קיץ בעסערם אויף דער װעלטז (המשך קימס) אלע ווערה פון י. ל. פוץ אין 18 בענדןר דארפן זיך געפינען אין יעדן ײדישן הויז — מאמע, ס׳װאלט גוט געװען, װען דו מאכםט געפילטע פיראגן םיס פלײש: — יא, גוט, — האט מסכים געװען די מאמע. װעלנדיק ארויסװײזן םײנע קענטנישן אין קוכערײ, האב איך ארײנגעזאגט, אז אויף געפילטע פיראגן איז דאס פלײש צו מאגער און אגב צו קנאפ. דא איז װארװארע איװאנאװנע אין כעס געװארן און א זאג געטון אויף מײן חשבון עטלעכע שארסע װערטער, װאס האבן םיך אנגעצינדן ביז איבער די אויערן. זי איז ארוים פון קיך, א װארף טוענדיק אייפן טיש דאס בינסל מערן, און ניקאלײ האט צו מיר א װונק געטון און דערקלערט: — זי איז שלעכט געשטימט... ער האט זיך צוגעזעצט א־יפן באנק און האט מיר םודיע געװען, אז די פרויען זענען בכלל נערװעזער, װי די מענער, אזוי זײנען;ײ פון נאטור,—דאס איז שוין קלאד דערװיזן געװארן דורך אײנעם א חשובן געלערנטן,׳ א שװײצער׳— דוכס ױך. דער ענג• לענדער דזשאן םטױארט מיל האט אויך עפעס גערעדט װעגן דעם ענץ. ניקאלײ האט שטארק הנאה געהאס מיך צו לערנען. און ער האט אױםגענוצט יעדע געלעגנהײט, כדי ארײנצושטאפן מיר אין קאפ עפעם װאס נויטיקעס, אן װאס א מענש קאן נישט לעבן. כ׳האב מיך גיריק צוגעהערט צו זײנע רײד,| דערנאך פלעגן זיך פוטקא׳ לאראש, פוקא א־ן ליאראשזשאקלען צונ־יסגיםן בײ םיר אין אײן פערזאן, און כ׳פלעג םיך נישט קאנען דערםאגען װער װעמען ם׳האס אראפגעהאקט דעם קאפ: לאװואזיע — דיוםוריען — אדער פארקערט? ער אמ געװען א װוילער בחור און האט פ־ן הארצן געװאלט .מאכן מיך פאר א מעגטשף, ער האט דאס מיר אויף זיכער צוגעזאגט, אבער—ס׳האט אים געפעלט אי צ־יט, אי די אי• בעריקע באדינגונגען, כדי צו פארנעמען זיך ערנסט מיט מיר. זײן עגאיזם אץ די ײגנטלעכע לײכטזיניקײט האבן אים נישט געלאזט באמערקן, מיט װאס פאר א גװאלטיקער אנשטרעננונג און כיט־ רעקײט די םוטער האט געפירט איר באלעבאטעשקײט, נאך װײ• ניקער האט עס געפילט זײן ברודער, א שװערער און שװײגנדי־ קער גימנאזיםס. כ׳האב שוין פ־ן לאנג זײער גוט געקענט די פארי װיקלטע קונצן פון דער כעמיע און פון דער קיכן־עקאנאמיק, כ׳האב גוט באמערקס די געשיקסקײמ סץ דער פרוי, װאס איז געצװוגגען טעגלעך אפצונארן די םאגנס םזן אירע קינדער און שפײזן א צי• געקוםענעם מיאוסן בה-יר מיט שלעכטע מאניערן. נאטירלעך, אז יעדעס פיצל ברויט האט זיך אזוי געלײגט, װי א שט־־ן אויפן הארצן. כ׳האב אנגעהויבן זוכן װעלכע נישט איז ארבעס. פלעג אינ־ דערפרי אװעקגיץ פון שסוב, כדי נישט צו עסן םיטאג, און אין א שלעכט װעטער אפזיצן אויפן פ־סטן פלאץ אין קעלער. דארסן, צוהערנדיק זיך צום גום רעגן און צו דער קרעכצערײ פון װינט און שמעקנדיק דעם געשטאנק פון די געפגרטע קעץ און הינט׳ האב איך גיך פארשטאנען, אז דער אוניװערםיטעט—איז א פאנ־ טאזיע, און אז כװאלט געטון קליגער, װען כ׳זאל אװעקפארן קײן פערםיע כ׳האב זיך שוץ פארנעשטעלס אלס כשוף״מאכער מיט א גראער בארד, װאס האט געסונען א מיטל צו לאזן אויסװאקסן ברוים־קערנער אין דער גרויס פון אן עפל, קארטאפל, װאס װעגן צו פוד און בכלל באװיזן אױפצוטץ נישט װײניק ישועות פאר דער װעלט, איבער װעלכער נישט בלויז מיר אלײן איז אזוי טײ. װלאבישדיק שװער צו גײן. כ׳האב שוין אנגעהויבן חלוםען װעגן אויסערגעװײנלעכע גע• שעענישן און װעגן גרויסע מעשים. דאס האט מיר שטארק גע־ ה$לסן אין די שװערע טעג פון לעבן און אזוי װי אזוינע טעג