Literarishe bleter · 1927-01-07 · 1 (7.1.1927) · p. Seite 6

ללטערארישע בל״טער 6 1 ז|א איד גיי איינרייםד מיט א װעלט די ,לים. בלעטער׳? װעלכע *יז דןן געװען^זיץ *ונקניע 6ין באםײליגיננ? נו? און דזןס דאר6ם דןך אייך ללשװאקאװ װיסן, װײל אויף צו קװאליםיעירן םארקישעם אן ארשיקל״ װעם ער עם פוזן 6ריער עוםראנן צו דער נןז. איך תײס נישס, װו האלם עם םים דעם ב־םל עסיק, גו אל*די שױארעע יא־. עי שעײם םנן טאקי אין א גרונען, 8ון װעלכן םען האט געטרונקען? געזונס זאל זײן די .6אלקשעײשונג'! װי זי האש עס ןלץ פינקסלעך באשריבן, װאם דער האט געזאנם און װאם י ע• נ ע ר האס געזאס — א פחיה! וי,6אלקסצײםונג' האס זיך דא דערהו בן צו דער הנכעםטער עפישע אביןקםױויםעם... נו, איז זי דען שולדיק, אז עם האם זיך איר אונםערגעדרײם א כשרע מציאה: פילע פאםאניצעט אויםצוגיםן א?יף די ,ליט. בדעסער׳. האם זי םים זארגםעלטיקײט איבערציסירס די אלע ■אםאניצעם אייף צװײ שפאלפן — אגב אורחוז. זי םײנט דען װאס? איר זיפץ ליגס גאר א1יף א העכערן געביםל אס װאם א םאר• קיש האם אויםצישכײן 6ין ליטװאקאױם קאנםשיק, נענעך! חביטע םאלקסצײסונג! איך 6אדער דיך אויף צו נעמזן א שסע• לוננ צי די פולע ■אםאניצעם, װעלכע דו האםס םון .עמעם׳ אריבערגעסראגן ם ם דײנע בשרע הענט.' *ויף װי6ל אײלן אין דרערד דארםן די ,ל ט. בלעםןר׳ באנראבן װערן, כרי;ם זןל א?יסקום;ן א כ?בה 6אר אלע ײרישע קילםוריאנגעלעגנדי״סן, װאם דו שטײבם אייף זײער װאך? און זענען דאך די ,ליס. בלעטער׳ עפעס םןר װי ■רץ םארקיש, ח׳םע .6אלקסצייטונג'! צענדליקער ליםערארישע נע• פען װערן דאך באשםוצט 8ון די ציסאטן, נעמען, װאם נישם אײנער 6ון זײ איז געװען אן אננעלײגטער גאסם א1יף דײנע שםאלםן. נו, איך האב ש1ין נישט װאם אנגװוערן. םיס דריי 8ערםל װעלם איינגעריסן, װ;ל איך שיין אייגרייםן םיס די .בלעםער׳ א1יך. װאס אי1? די ,לים. בלעסעו׳?ארדינען נישס קײן שםיץז ק ין אידעישער ארגאן איז עס קײן םאל נישט געװען. נאך אין די גײשן םון זײער .אנשסענדיקער ױגנפ״ — ל1ים ליס• װאקאװס באצײכענונג — האב איך גןשריבן, אז דאם איז א הארבעריק, אן אכםניד״ (םארקישן געפעלם בעסער א האםעל םיס װאנצן — זאל אים װ1יל באקוסען.) םיס ליסערארישער כיאניק, לידער און נאװעלן און פים קריםישע ארסיקלען קאן םען קײן לעבעדיקן ארגאן נישם 6ול פאכן, א1יב ער דארף באדינען דאס קילםור׳געביכ׳ םח ער האבן אן אויסנעשערא• כענע ליניע, א קאםפם-ליניע, א פאליטישע. און שרײען: ײדן עם איז שלעכנ! פיר גייען אונכער! - איז אויך נישם קײן געד.1יבענע אויפגאבע. װאס האנן םיר צי באקעפםן, כדי נישס דערשטיקט צו װערן? ווו איז דער גלײכער װעג? די קאנסעק• װענסע ליניע? גי קאן םען זיך םארששעלן ליםעראסור־אק־קולםור אן א צעזאםענהאנג םיט לעבעדיקע װירקלעכקײם אין פאליטישן קאםף? איך װעל קריטיקירן. אבער נישס צעשטערןו ליטערארישע אינ• פארפאציעם און ארטיקלען וענען נאךנישט קײן ײדישיסטישע בטלנות. שלעכט איז נאר, װען פון דעם אלעם װערט אן אינזל, אפגע• שלאםן פדן דער ארומיקער פאליטיטער װעלט. ײ ד י ש י ז ם איז א לעננספראגע פאר שריפששטעלער, לערער, אקסיארן א. א. װ. זײ זענען אבעד די ש:לםסולדיקםטע פאליטיקער, און״מיט זײערע אײגענע כחות װעלן זײ קײן געזונטע ליניע נישט אויסקריסםאליזירן. מען װעט מוזן אפשר אנקוםען צו ערשטן בעםםן פאליסישן דרדקי• מלמד... װארט, װארט:~כ׳האב זיך אווי פארגאלאפירט, אז איך הןב זיך, דוכט זיך, אלײן אויך;!פגעשמיסן, פארפאלן. םון א ליד נעמס מען נישט קײן װןורס צוריק האב איך אין דער פרײםאגדיקער .נ. פאלקםצײםונג׳, געלײנש א באשרײבונג• ,פדץ םארקיש אונסערן קאנששיק םון ליםװאקאװ,'. איז דאס אזא לעבןדיקע באשרײבינ;, זאג איך אײך, אז מען קאן זי ארײנשש״לן און א .כ־עםשזןםןסיע׳. זי האם צו ד,ם אלע קװאליםיקאצ־עס. אי פון הײנםװעלשיקן לעבן גענופען, אי םיש א םוסר־השכד. און א װירקוננ האם זי א גװאדסיקע. אז םען לײנם איבער פארגלוסס ז ך שםײסן. דהיינו, םיד האש זך עזיגלוםש נעפען ל־םװאקאװן פיט םארקישן פיט דער .פאיקשגײשוננ׳ מ־ס רי ,ליס. בלעסעד׳, צענ1י6בונדן זײ אלע פעסש א־ן א בינכד אז1י׳ אז ליסװאקןװ זאל א1יסקוםען פון א1יבן אי; די ,ל־ם. בלעםער׳ 6ון אונסן, געגויפבינדן אין ארײנציםניען דעם אויפערשטן א 1י, או דערפידן זאל דער אינסערשטעי־, דער6ילן א ן זיך צאפדען; אוי, םאםע, ם׳ברענס! נישש דאם ארם סיך, װאס אין ליסװאקןװס א1יגן זענען די ,דים. בלעזער׳ פסול, אן א־גאן 6־ן ,יידישיסכישער בסלנות׳. םאראן, 6א ששײס איר, בכלנית ײדיש־סםישע און בםלנות פא• ליסישע, בשלנת ר1ישע און בשלנית םון סאננא-קאליר, און יע• דער ם־ן בשלן האש דאש רעכש גו סײשלען א1י*ן צװײםן םיסן פיננער. ם־אױ גאנץ ײדישלעך. ס׳איז לײכם צו דרשנען װעגן .ײרישיסשישלר בםלנות׳, װען םען האם הינםער ז־ך א רעגירונגס-אפאראש םים שולן, קאםעדרעס, סעאסער אין נעריכס-װעזן אפ־לו. די ליכװאקעס זענען אםאל געװען בםלנים, װײל זײ האבן נעגעסן ציבעלע םים בר1ים. אבער אז קײן עעםערם איז נישסא, איז גיבעלע א םאכל.׳ זאד דאס ליסװאקאװ געדענקען׳ ער הײסט דאך ליכ• װאקאװ. דארם װו עם םעלש דאם םלוכישע קלאפער־געצײנ, װו די ■רעםע, אין בעםטן פאל, נעםם אן א ם1יל װאסער אין די קארדינאלסםע ײריש-קולםורעלע אנגעלעגנהײכן — דארם װערם דעד ײדישיזם א לעבנם־6ראנע. נישסא קיין ײדישיסי ם י ש ע ר נאציאנאליזם. 6אראן שרי6םשסעלער, לערער, אקטיארן, װאס 6אר זײ איז ײריש די לו6ם צו אסעמען. זײ האבן דאם בײ אונזע־ע באדינגונגע; ארייםגעכראגן א1 ף זײערע פלײגעס די ,ליס בלעסעד׳. א־ך פארשסײ נאך, װען םען באשולריקש זײ אין ם א• ל א : ס ל א ז ע ר פאליםיק. אבער רעק װענן די.בלעסער׳,װי װענן אן ,א1יסדערװײלםער םריבונע פון דער סאםע םיאוםער ליסערא• ריש-נאציאנאליסס שער רעאקגיע׳ — דאם הײםם אין גזנעבע• נעם םאל 6ארקײכן קײן בויבעריק. אין די ,ליטערארישע בלע• סער׳ האבן חיץ דעם געשביסענעם קד1ש-פארקישן, זיך גע• דרוקש א 1 י ך לײװיק, נאדיר״ םנחש, סרםר, נלאזםאן, רײזען, פאײ לײב אין אנדערע — אלץ נעםען, װאם דערגאנצן לעגסנס דעם צעםל םיםארבעטער םון אםעריקאנער ,8רײהײס'. װעם ליסװאקאװ נעבעך םוזן נעסען דעם קאנסשיק און 6ארן קײן אםעריקע זײ אפשש־יסן. אנדערש באקוםס זיך דער אײנדרוק, חלילר., פון גאגאלס אונשער-א£יציישע: ליםיואקאװ האם ס ײ ל• װ ײ ס זיך אלײן אפגעשפיםן. ני, און םארקיש? דאס דאז־קע עהלעכע און דרײס-ק יא־יקע װונדער׳ק־נד האש אין זײן .עםעםן׳ וווי א־בערגעששיגן נישס נאר בערנלסאנען, װען דער לעצשער איז געלעגן *ויםן בענק*, נאר א6ילו זיך *דיײ. ער האיש נישש איבערנעריםן מים די ,ליס. נלעסער׳ װ־יל... ,זײ האק געהאם די בארעכשיקונג אלם באםיססיקונג םיס אבאשטיםסן ריח און באשסימטע ס ו נ ק ג י ןנ׳. באקיפס זיך א פרעכ• םיק געמעל. אנו, םרע6ש, װאם האש א ■רץ םארקיש נעסון אץ אלטער קאזיזנע.