Literarishe bleter · 1927-01-07 · 1 (7.1.1927) · p. Seite 4

ליטערארישע נלעסןר 4 1 זא י. י. זינגער װעגז דער ־ליטעראטור אוז שלטור־לעבז איז ראטז-פארבאנד װ־רירן די עם־הארזות.''אין טעאטער קיםט םען נןױםן, #•תען. דער גיטער זוישייער קיטט קינםטלעריש נענלםן, גישט לערנען ז־ך. דערפאר דערלײנם טאקע• די רעגיריננ זו די ״ערז ינגם- םעאטעין״ א םך גןלפ. ם׳זאגט, אז די טאםן װילן נישם אױ£נעטען דאם נישט רעװאלוזיאגערע און נישט ערזױערישע. נאר ביכליאםעקארן דערזנײלן טיר, אז אםםערסםן װערן געלײענט םענדעלע, שלום עליבם, פרץ, אש און דאם ביםל עקז. פק ״רי םײלישע װעלדער״ זענען אזוי ״אויםגעלײענט׳, אז נ׳איז געגליבן £ון זײ בלױז שטיר״. דאם ועלבע רערזײלן לערער סון רל ײדישע שילן װענן זײערע שילער, װאם קװיקען זיך םיט גוטער, צאטש נישט ער־ ציערישער, ליטעראםור. דאם לעבן אבער װעט םון זיינם און פונקם װי ם׳איז נעקוםען זנו פשטות, זװם רעאליזם, אזװ װעם אויך םוף בל כיף קיםען רערזנו, אז ם׳װעט אנהײבן קיקן אויף ליטעיאטור £ון א ריק־קינםכלערישן שטאנרפונקמ. — װי זעט איים דער ײדישער ביכער־םארקו ס׳װערן ארויםגענעבן £יל ביבער פאר דער שול. לערנביצער ג״ען זיך פאנאנדעי אין 25 30 טויזנט עקז. ם׳ג״ט אויך א כך װיכנשאפטלעך ־ פעדאגאגישע ל־טעראטור און פארט״אישע. ם׳ערשײנען אױך ל־םעראדלשע חודש-זשורנאלן: .רויטע װעלט״ אין צארקאװ, דער טינםקער .שטערן*. ם׳ערשײנען ױגנט־זשורנאלן: .*ינג־װאלר״, ״פיאנער׳ א. א. די חודש־זשורנאלן זועגײען זיך א 1000— 1500 עקז״ זײ תערן נעשטלעט פון דער רעגירונג. — בנונע בעלעטייםטישע ביגערו אנשטאט פאעזיע, איז איבט א גרויסער דראננ עו פראזע. א כך דיכטער װאר5ן ז־ך איבעי עופראזע. (£ינינבערנם ,נאלאפ״ פראזע £ון די דיצגער קושניראװ, רעזניק א. א.) םען םאכט נאך אלץ םיוױן. לעזוטנם האט אי. קיפנים £ארע£נטלעכט א גאנזוע זאך, א ביך ״הרש־ם און טעג״- א נעםרײע שילדערוננ, ראטאנ־ טיש, אביכל אין םטיל £ין םענרעלע און ש׳ע. אין משך פון עטלע5ע װאכן אױ דאם בוך אװעק אין 1500 עקז. ם׳איו אויכנעהונגעיט נאך א נאנזוע, פשוםע זאך. ט'קוי£ט װײנ־ק בי5ער אין אויםלאנר. ראם איז אפהענגיק £ון דער אלנעםײנער פאליטלק אין לאנד, נישט ארויכצו£ירן קײן װאלױטע קײן אױכלאנד. דאך בײ א בעכעין װילן, װאלם םען געקעגט םער ביצער ארײנ£ןרן £ון פוילן, אםעײקע. ארער איבערררוקן אוי£ן ארם בײ ז־ך, אײף װאם דאס רוב שיײבער װאלטן םככים געװעזן. ם׳װעט םוף כל בוף טוזן קוםען רערצו. די ײדישע שול, װאם װאקכט זיך אזוי שםארק פאנאנדער, די צענרליקער טײזנטער שילער װעלן עם £אדעין, און ז״ע־ע פא־לאנכען װעלן םוק דעי£־לם װער[. — װאם הערט זיך ב5לל פיט ײריש אין ראפנ£אובאנדו ײר־ש איז גלײכבארעבטיקט םיט אלע אגרערע שפיא5ן. די םאװעשן־רעגירוננ, װאם גיט אלע £עלקער די גדעםםע םענלעצ־ קײטן זיך זװ אנטװיקלען אין זײער שפראך, גיט אויך ײרן, צאםש נישפ א מעריטאריאל £אלק, די װײטנײענדיקםטע םעגלעכקײםן £אר דער ײרישער קולטור און שפראך. ם׳לערנען העצער 100.000 ײדלשע קיגדער אין די ײרישע שולן. די זואל װאקםט. £אראנען א םך ײדישע פעדאגאגישע טע5ניקוםם, ארבעםער־ פאקולטעטן, ײר. פ־יעק־שולן, ײדישע אפטײלוננען בײ די אלגע־ םײנע איניװערזיטעטן, אװנטישולן, פראפ. שולן א. א. װ. פאראן ײד־שע ראיאנען (צלרקלען), ײדלשע םילי•;, עםלעכע זו/נדליק י. י. זינגער האט פארבראצט אין ראפנ£ארבאגר זװײ חדש־פ און באזוכש כםעט א־ע נרעסערע ײרישע זענשרן• םיר האבן אים נעשםעלט א רײ £ראנן, װאפ האבן א שײ5ית זו דןר ײדישער ליםעראפור און ײדישער שפראך. אויף אונזער £ראנע, װי האלט עם אץ ראטנפארכאנד םיט דער ײדישער ליטעראטורז האט זינגער געענם£ערט: — אין טשך £ון דער רעװאלוזױע איז £ארגעקיםען אין ר. פ, אין דער קונסט א טים£ארשטענדניש. בעת אויף אלע גע־ ביטן האט די רעװאלוזיע רער£ירט זו פשטית, זו אײנ£אכקײט, נעבנדיק די ביײטע סאםן רי נרעםטע טענלעצקײטן זו נעניםן פון אלע װערםן, — איז םיט רער קונםט געװעזן דער היפוך. ם׳האפ זיך אננעשטרענגט זו רעדוזירן אלץ זױ דער אבסטראקזיע, רעדן םיט אוםפארשטענדלעצע װערכער, טיט רםזים, גלײך װי ם׳װאלט נערעדט נישט זום £אלק, נאר זו אפנעלעבטע אריסטא־ קראםן, דענענעראטן, װאם £ארכראנן נישט דאם נאםירלעכע, נאר פערװערזע. אזוי איז נעװעזן טיט דער ליטעראטור, טעאטער אץ םאלערײ. װאם אוטפארשטענרלעצער, אלץ םער רעװאלוזיאנער. רעאליזם—רעאקזיע. ײדן זענע;, װי אלעםאל, םיפנעגאננען ם־טן אלגעםײנעם שטראם, םיט דער טיפיש-ײרישער עקשנות נאך א־בערנעיאגט ט־ט זיער ״ק־נםפלערישע לינקקיכ״. איזט איז אין רוםלאנד אין קינםםלערישן זין א זוריקנאנג אײף ״יע5טם״. םאלערײען, םקולפטורן, איבערהייפם די, װאם װערן באשםעלט £ון דער םאכט, זענען רעאליםטיש, נאטוראלים־ ט־ש א£ילו. םעיערצאלרס לעזטע איי££ירונג ״ריםשי קיטאי׳ (שרײ נעױאלש, בינע) איז כטעש נאפו־אל־כםיק. פונקם װי אםאל £לענש םען אלץ זו£ירן זו אבםטראקזיע, ם׳זאל £ונם £א־נעשםעלכן אכיעקש נישט בלײבן קײן זכ־, — אזוי איי ,ריכשי קיטאי׳, װו ם׳שטעלש £אר א נינעזישן םאיט, האט םע־ערצאלר אפילו געטאבט אויף דעד םזענע א באםײן, אויף װעלצן ס׳שװ־כען-ארום שיפלעך, פונקם װי אםאל אץ אפערע־ םעיערצאלר לײבט בױן ה־םל ספאנ־פלאײסקים קונספ־םעאםער. א־ן דן־ תבישער ליםעראטור שפריננט םען איזט קרוש £אר פישקינע;, װעלבן םא־אקאװכקי האם אםאל אפגעשיקפ £ון זיץ רענקםאל אין םאסקװע און רעקװיזירט רעם פיערעםבאל פאר זיך. אויך אויף רער ײרישער גאם - רעאליזם אויף אלע £ראנמ;. םען לוזבט איז־ צאריק, װײל ער זים וײן יניקה פון אברהש רײזען. םים 8 יאר זוריק האט רײזיניזם נענאלםן אלם אייסדרוק פון ״אלטקײט׳. ראם א־ז א׳דערפרײענדיקע דערשײנונג. ליםעראשיר לשם ליבעראטור איז נאך איזם אויך נישט כשר. די ליםעראטור, װי ראס שעאטער און םאלעיײ םוזן רארם ערזיען די טאםן. אז איך האב נעזאגט, אז ם׳איז קײן חרפה נישט, װען קינסש האט דעם זיל זו זײן בלױז גענום (גוטע קונםט איז נענום פאר םענששן םיט גוםן גןשםאק), אז ראס דערנידעריקם נישש דעם קינספלער, — האש םען עם געהאלפן £אר אפגעששאנענקײט. אבער רי קאנסוםענטן, װאם האנן די זעלבע פאדערונגען זו דער קונסש, םוען אײן קלײנעקײכ: זײ װילן זיך נישט ״ערנלען״. אויף עיזױנג איז £איאן א געװאלדיקע נעץ פין אװיט־קורכן, שולן און ליקװיראז־ע־פונקשן זו ליק־