Literarishe bleter · 1926-12-31 · 139 (31.12.1926) · p. Seite 887

ליטערארישע פלעטער 139 זא *87 צ ו ו ו א ך אשולאויףיידיש ציאיידישעשול.און ס׳איז אן עװלה, װאס מ־האט אט די סארטראגן ארום דעם פראבלעם און די אלע ויכוחים סאררוקט אין א קאמיסיע בלױז פאר פאך־לערער. דער גרויסער עולם, װאס האט 'זיך צונויסגעקליבן אויף דער עסנונג, װאלט םיל גערנער אויסגעהערט א.ץ אויסגענומען אס די ,סרוקענע׳ סארםראגן א.ץ דעבאטן, א־ידער די באקאנטע ,םײערלעכע״ באגיײסונגען, װעלכע מען אױ געװוינט צו הערן בײ יעדער געלעגנ־ײט. אזוי האב איך געםילם און איך גלויב, אז דאס זעלבע האבן אויך געםילס סיל אנטײלנעםער אויף דער עפנונג פון דער קאנםערענץ. אויף דער פעדאגאגישער לערער־קאנסערענץ האט זיך גע< װאלט גלײך פון אנהייב אן ארײן אין דער שאםונגס־אטמאספער ם.ץ דער נײער ײדישער שול, הערן א דירעקטן גרוס סון דער אינעװײניקסטער ארבעט גופא, זיך טרעסן פנים אל פנים מיט די, װאס קומען גלײך םון שול־װארשטאט אץ גײען ציריק צו א־ם. און אט — דעם לערער גיסא, זײנע פרײדן און לײדן, זײנע דער• גרײכונגען א־ן םסקות האט די פײערלעכע עפנונג פון דער פעדאגאגישער לערער־קאנפערענץ נישט געגעבן. ס א׳יו א טעות פון די אײנארדנער: זײ האבן געזוכט זײטיקע םיטלען, זײטיקע עסעקםן צו שאםן די םײערלעכע שמימונג םוך דער עםנ-נג. די א מ ת ע פײערלעכקײט װאלט געװים געקומען, װען מ׳װאלט סארן גרויסן, ױם־טובדיק־געשטימטן עולם גלײך אחיסגע• טראגן דאס אינטערעסאנסע און הארבע פראבלעם סון אונזער שוליװעזן״ — דעם לימוד און די ראלע פון ײדיש אין אונזער נײער שול. אןן די 200 ײרישע לערער, װאס האבן זײערע עטלעכע רו־סעג אץ די חגאות אװעקגעגעבן דער קאגסערענץ, — אונזער הארציקן גרוס און װונש — 3 *ײשר כוחכם: דיםהוםיע־אװבט אדער פראטעםט־אװנט. די םארװאלטונג פון דער קהלה אדער עפעס א שול־אדער קולטור־קאמיסיע םון דער קהלה האט אפגעװארםן, כידוע, די ביטע ארויסצוגעבן א סובסידיע דעם אײגציקן ײדישן קונסטיטעאטער אין װארשע. די קירצזיכטיקע (אדער גןןר שטןןקיבלינדע) דאזערעם מיט די לאנגע קאפאטעס (לאנגע — קאפאטעס, קודצער — שכל), װאם באלעבאטעװעןי אין דער, מ׳שטײנם געזאגט, םאדערנער קהלה, האבן געהאט די חוצפה צו טון עס ׳. און״גארנישט 1 םיר האבן נישט באםערקט אין אונזער פרעסע דעם געװאלדיקן פראטעםט קעגן אזא םין שרײענדיקער עװלה. די קהלה אונזערע, הײסט עם, טוט דאם זעלבע, װאם דער װארשעװער מאגיםטראט; מ׳װיל אויס• .ראםן און אוםברענגען די ײדישע װעלטלעכע קולטור און קונסט- אינסטיטוציעסי איז אונזער ״קעמםענריקער״ ליטעראשן־סארײן (אמתער — די ״קעמפנדיקע׳ םארװאלטונג) ארײן אץ גריםצארן און ארגאניזירט אויף זונטאג דער 22־טן א... ד י ם ק ו ס י ע א װ נ ט מיט אזא מין װײך קעפל: ,צי האט די קהלה רעכט נישט צו שטיצן״ און אזוי װײטער. דער װארשעװער עולם אבער האט אלס פראטעםט קעגן אזא מין קעמפן קעגן דער רשעות און סינםסערניש םון דער קהלה-מעדהײט ארגאניזירט גאר א... באיקאט קעגן אזא מין זןװנט. און אויסער א פאר צענדליק זלײען 28) איז קײנער נישט געקומען• איז סון דעם דיםקוסיע■ אװנט ארויסגעקומען א •ראטעסטיאװנט. א פרןןטעסט א צװײענדיקער — קעגן דער ק ה ל ה און קעגן דער םארװאלטונג םון ליסעראטן• םאריץ. נ• מ• אלע װערה פון י. ל. פוץ אץ 18 בע;ד;־ ד&רפן זיך געפינען אין יעדן ײדיש; הויז פון װאןי צו דער עפנונג פדד דער פעדאגאגישער לערער־קאנפערעב־יז שבת, דעם 25<סן ה. ח. איז אין װארשע פארגעקוםען די םײערלעכע עםנוגג םון דער ײדישער פעדאגאגישער לעדער• קאנפערענץ, צונויפגערופן דורך דער צ. י. ש. א. אין פוילן. צ,י דער קאנפערענץ זענען געק׳מען א 120 לערער־דעלעגאטן פון 62 שטעט,"װי אויך א80 לעדער-געסט םון דער פראוזינץ. עס זענען צו דער עפנונג געקוםען װארשעװער לערער א־ן ״אויך פארשטײער םון סארשײדענע ײדישע אינםטישיציעם און פון דער פרעםע. עס איז געװען א שםיקל םאביליזאציע און צײלונג פ־ן אונזערע כדחות, —טוער א־ן קעמסער פאר ײדיש, םאר ײדישער שול, פאר ײדישער קולטור. א מאביליזאציע, װאס גיט־צו גלויבן, מ-נמערט און שטארקט. אבער גלײכצײטיק תפמ די צײלונג צו חשבון, צו מעשים. ס־ן די עםלעכע הונדערט ײדישע שטעט און שטעטלעך אין פוילן האבן םיר, הײםט עס, ײרישע שול־אינסטיסוציעס נאר אין 62 פינקטן, דאס הײםם—אויף 6—8 פונקטן האבן םיר נאר אין א יי ן פונקס א ײדיש־װעלטלעכע שיל. עס בלײבן אויסן, אויסער דעם ײדישן שול־װעון, עטלעכע הונדערט ײדישע קיבוצים אין פוילן. דאס איז צו א קאלאסאלע ציסער, םען זאל קאנען בלײבן גלײכ• גילטיק. מען װאלט באדארפט שאסן א םין ,שװארצע ר ש י מ ה ־ פון די ײדישע שטעט און שםעטלעך אין פוילן, אין װעלכע עם זענען נישטא קײן ײדישע שול און נישט אויפהערן צו מןןנען בײ זײ, אויפפאדערן זײ, אז עס ם ו ז דארט געשאסן װערן א ײדישע שול(און אױך אן אװנט״שול, א ײדישע ביבליאטעק וכד׳). די צװײטע הארבע םראגע — איז אװנט-קורםן, אדער נאכםיטאג־שולן. םארװאס באהאלט מען דך אלץ םון די ןןװנט• קודסן, סארװאס װערן זײ אלץ פארשװיגןו םען קאן זיך דאך נישט פארגינען דעם לוקסום צונויפצוקלײבן זיך אזוי אםם. איז אױף אזא מין לערער־קאנפערענץ האט מען אויך באדארפט באהאנדלען די פראגראםען םון ליםודים אין די אװנט־שולן. אין םיל ערטער זענען די זעלבע שול־לערער געװים אויך לערער פ־ן זןװנט־שולן, װאלטן באדארפט זײן דארט לערער, אדער באדארפן האבן די השפעה אױף די אװנט־קורסן. קאנצענטרירטקײט פץ ארבעט איז אװדאי אמזל־ברכה פאר ארבעט, אבער אויסן-לאזן אזא מין ארבעטס־צװײג וױ אװנט־קורסן — איז באמת מער װי״אן עװלה. די צ.י.ש.א. איז אזױ פעסט אװעקגעשטעלס, אז בײ קלײנע אנשטרענ• גונגען װאלט מען בלי ססק געקאנט ארײעעםען אין נעץי סון דער ארבעט אויך די אװנט-קורםן, װאס זעגען דא אדער װאס מ׳דארף שאםן. אויף דער פײערלעכער עסנונג איז געװען א געהױבענע יום-םוב־שםיםונג. א פ-ל״געפאקטער זאל, םיל באקאנטע, הײםישע פנימער, װעלכע מ׳באגעגנט אויף ײדישיסטישע שםחות. אבער די עפנוגג גוסא איז נישס געװען איבעריק געלונגען. עס זענען אויס• געהערט געװארן םראדיציאנעלע באגריםונגען, װאס זענען נישט מעלה און נישט םוריד. עם איז געװען א קורצער ארײנפיר צו די סראגן, װאס דארסן באהאנדלט װערן אויף דער קאנסערענץ, און א באריכט פון ײדישן װיסנשאסטלעכן אינססיטוט. די עצם־ארבעט אבער פון דער פעדאגאגישער לערער־קאנםערענץ, — די רעפעראטן און די ויכוחים װעגן די פראגראמען פאר די ליםודים פון ײדיש, נאטורװיסנשאפט און געשיכסע אין אונזער שול—האט מען איבער• געגעבן אין די ספעציעלע קאמיסיעס. עס איז באםת א גרויסער שאד: ס׳איז קײן ססק נישט, ״אז דער נרויסער עולם לערער און סוער, װעלכע זענען געקומען אויף דער עסנונג סון דער קאנםע• רענץ, הןןבן א שטארקן אינטערעס צו די פראגן גוםא, װאס זענען םוף פל סוף דער עיקר־םהות, דער לעבעדיקער נערװ פון דער ײדישער שול. און איבערהױפט—די פראגע פון ײדיש א.ץ ײדישער ליטעראסור אין אונזער שול, — דאס איז א פראבלעם, װאס טרעט װײט אריבער די שװעלן םון די שול־ד׳״אמות. ײדיש און ײדישע ליטעראטור אק דער שול — איז דער אלף און מױ םון דער גײער שול, איר סונדאםענט און אויסקוק אין צוקונסט ארײן, איר כאראקטער און װעזן. עס איז די סראגע סץ אלע סראגן —