Literarishe bleter · 1926-12-31 · 139 (31.12.1926) · p. Seite 888

139 זא ליטערארישע בלעטער 888 ליטערארישע אנעהדאטו ם׳האס געפרעגט בערגארד שאוען, גי האלט ער םון םיזישער גימנאסטיק און צי ער פארנעםט זיך דערםיט, האט ער געענט• פערט: ״איך האב קײנמאל נישט געהאט בדעה מיר״ארױםעושסעלן אױף דער ברוםט א קלאװיר, איך װיל אויך נישט, אז אויף מײן ברוסט זןזלן ארומשפאצירן דרײ עלעפאנטן, איך האלט, אז זײ קאנען זיך געפינען א פאסיקן ארט. — די םעדער איז םעכסיקער פון האנטלעס׳. # אין גענוא איז האופטםאן ארײן אין א אנסיקװארױם און געװאלט קויפן דארט אן אלטערטימלעכע םטאםוע. — װיםל קאםט עס? — האט ער א פרעג געסון. — פינף טויזנט ליר, םאר אײערםװעגן אבער װעל איך םאק א הנחה, — נאר דרײ טויזנט ליר. דער דיבטער האט תיכף באצאלט דעם פרײז, און געטראכס: א דיכטערישער שם ק-מט דאך אםאל בונוץ. — װיהין דארף איך דאם אפשיקןז-פדעגט דער פאדקױסער. — אין האטעל סאונדסע. — און אײער נאמען?... װיקטאר הוגא האט אםאל באנעגגס דומאן אויף דעד גאס. ״םטײטש, רופט ער זיך אן אויפגעבראכט צו דומאן, דער אץ דער זשורנאליסט שרײבט, אז װיגי האט גאר ערםינדן דעם היס• טארישן ראמאן׳ ענספערט דערויף דומ״א: * אזא אידיאט, װײםט ער דען נישס, אז דאס האב איך געטון׳? — װ. הוגא האט א שװײגנדיקער זיך אפגעזעגנס. # װי באקאנט האט דומא, דער זון, אגגעשריבן פיל הקדםות צו םרעמדע ביכער. דערויף האט אמאל געזאגט מאדאם מעסערניק: ״איך פארשטײ נישט, צוליב װאס שפילם ער די ראלע פון א בעל• עגלה, בעת ער אלײן האט א װאגן״. א קריטיקער איז אנגעםאלן אויף א זאץ, װאס געסינט זיך אין א ראםאן םון דוםא, דער זון. אין דעם זאץ װערט גערעדט װעגן א .הײסיקדיקער פוסטקײס, װאס דופט ארױס שמערצן׳. .װי אזױ קאן א לײדיקעזאך װײטון׳—פרעגס דער קריטיקער דוםאן. דערויף האט דומא געענטפערט: ״זאגט םיר, םײן ליבער, צי האס אײך גאך קײנםאל גישט װײ געטון״דער קאפ*? # א ױנגער דיכטער האט זיך נעװענדעם אין עפעס אן עגין צו א װינער פראפעםאר און אים איבערגעגעבן א רעקאםענדאציע• בריװ פון פדאגץ װערפל, אין װעלכן װערפל האם שםארק אויםנע• לויבט דעם מופ׳ז פונם בריװ. נאכן איבערלײענען דעם בריװ זאגט דעד פראםעסאר: ״נו, גוט, איצט װײם איך, װער א י ר זענט, אבער . װ ע ר אױ דער הער װערסל? ״לשוך פון א ײדישער צײטשריפט ״איך גלויב באמונה שלימה און נישט םיט בלויז גלויבן, נאר םיט דער קלארקײט פון מײן גאנצער דענקונגס-קראפט, אז די ײדן אין פוילן, װאם האבן זיך געפונען ארומגערינגלם מיט דער פוילישער לאנדשאפט, האט זי זײ :עגעבן קלאגג, םארב אץ ארײג• געאטעמט אזא אײדעלן״ זיםץ אץ די הארץ-קעםערלעך בײ דעם אויפנעמען די ארעמקײט, פאר װעלכער בײ זײ הןןט ױך געםוזט ארויסרײםן א צריק־קלאנג, א צריק-םארב און צריק״זיסץ. אזעלכע שטימונגס״מאמענטן, אויף אזוי פיל, װיםיל זײ זענען געװען, גישט נאר האבן די שטימונגען אין דעם מענטש געזיכס סאר זיך אױס• דרוק און באשאםן זיך תנועות, םײ אין האלטן ױך, סײ אין רעדן, נאר פשוט אויך שפדאך אױף צו לאזן ױך איבערגעבן״• גײ, זײ א נריה און םארשטײ, װאס דא שטײט געשריבן: װעלט־ליטעראטדר ס פיראנדעלא, װאס איז געקוםען מיט זײן טרופע קײן װין, האט געהאט א געשפרעך מיט א םיטארבעסער פץ ״נײע פרײע פרעםע׳. פיראנדעלא האט געזיןגט: ״בײ 18 יאר האב איך אנגע• הויבן צו שרײבן, פארשטײפ זיך, געדיכטן. שפעטער האב איך םיך גענוםען צו דער נאװעלע און ראםאן; םײנע נאװעלן אין דער צאל 365 שטיק, זענען צוזאמענגענומען אין 24 בענ; ער א. נ. ״נאװעלן פאר אײן יאר״. איבער די נאװעלן און נאך זיבן ראמאנען האב איך געארבעט 30 יאר. צוריק מיט א נײן יאר האב איך מיך גענוםען צו דער דראםע צוליב אן אינערלעכער באדערפניש; צו דעם טעםפ און קעננזאצן פון אונזער צײס איז די דראמע געװיס די אםמײםטן־צוגעפאסטע קונסטפארם. אין נײן יאר האב איך אנ• געשריבן 35 דראםען, איצט ארביעט איך איבער פינף נײע דראמען. דאס ארומפארן מיס גאסטראלן שטערט מיר נישט אין דער ארבעט, װייל איך שרײב אין האטעלציםער, אין שלאפװאגאן און בעת די פראבן און פארשטעלונגען. טעאטער־דירעקטאר בין איך ױנט עלף חדשים — איך בין איצט אלט 59 יאר, דאך טאר מען נישט צײלן די יארן לויטן קאלענדאד, װײל צען יאר אין מענטשלעכן לעבן קאן מען צײלן װי אײן אײנציקם און פארקערט׳. די מיטגלידער פון זײן טרופע האט פידאנדעלא אלײן אויםגעבילדעט. ״אין אלע מײנע שטיק, זאגט״פיראנדעלא, בין איך אלײן רעזשיסער. איך האב נאר נעבן מיר״א טעכנישן בייראט צו די פראגן פון באלויכטונג און רײן־םאשינערישע. װען ס׳האט זיך אײנמאל געטראסן אין פערארא, אז דער הױפט־ארסיםט איז קראנק געװארן, האב איך אלײן אפגעשפילט די הױפטראלע אין .דער תאוה פ־ן אנשטענדי־ קײט״."איך מײד אוים די איבער־רעזשי, איך באטראכט עס אלס א געפאר פאר דער דראמע, װײל זי באמיט זיך צו נעמען די איבערםאכס איבער דעם שטיק. סנ ביז 15 פראבן, יעדע צו פינף שעה, איז געגוג םאר א פרעמיערע. לאנג־דויערנדיקע פראבעס מעכאניזירן דעם שוישפילער. איך שפיל מיט א סופלער, הגם םײנע ארטיסטן דארפן אים נישט. ער םאכט זײ נאר זיכערער׳. ס דא נישט לאנג איז אין נױ־יארק געשטארבן זשול םאסטבאום, ' דער אמעריקאנישער ״קינא קעניג׳. מאססבאים האט אנגעהויבן זײן קאריערע אלס פראגראמען-פארקײפער, נאך 20• יעריקער ארבעט איז ער געװארן פארזיצער םץ דער סעאנלײ• געזעלשאפט און ער האט אנגעפירט םיט 261 קינאס, װאס זענען צעװארפן איבער די פארײניקטע שטאסן. ס דער בערזנפארײן פץ די דײסשע בוכהעגדלער האט אויםגעשריבן א קאנק דס אויף דעם בעסטן ענטפער אויף דער פראגע: ,װעלכע צװעלף ביכער פון די לעצטע דרײ דורות דארפן זיך געפינען אין הויז פון יעדן געבילדעטן דײטש?״ די בעםטע ארבעט װעט באשאנקען װערן מיט 1000 םארק, אויסער דעם זע• נען פארויסגעזען אנדערע פרײזן אין אסכום פון 1300 מארק. צו דער זשורי געהערן צװישן אנדערע סטעפאן צװײג. ס זוגטיק דעם 13 דעצעמבער איז צום לעצטן םאל אויפ־ געטרעטן אויף דער בינע דער באקאנםער דײטשער ארטיםט ד׳ר דודאלף טודאלט. דער ארסיסט אח שוץ אלט ךך יןןר און צוליב דעם ציט ער זיך צוריק פונם סעאטער. צו דער פארשטעלונג זע• נען געקומזץ דער עסטרײכישער בונדעםפרעזידענט, דער װינער בורגםײםםער, און פארטרעםער פונם ארטיםטן־פארײן, ליטעראטן א. א. פון דער רעגירונג האם דער פארדינטער ארטיםט באקומען אנאםינאציע אויף פראםעסאר. די װינער צײטונגען װידמען אים װארעמע ארטיקלען. ס דער דענישער דיכטער סאפוס קלאוען האט זיך אונסער• גענומען צו פארענדיקן הײנעס ״ראבי םון באכראך״, װןןם הײנע האט איבערגעלאזט אלס סראגםענט. ס געארג קארטעלין איז אויסגעװײלט געװארן אין דער קאנקורם־אקאדעמיע אויפן ארט סון גוםטאװ געפראו. קארטעלין איז הײנט־צוטאנ 66 יאר און אין יוני האט ער באקומען דעם אקאדעםיע־פרײז פאר "זײנע װערק. ס אײניקע פראגצויזישע צײטשריפטן הןןבן אײנגעפירט אנײע רובריק, געװידמעט דעם פאנאגראף. ס די פאשיססישע רעגירונג ״ העס באשטימט א סובסידיע אויף אויםצושטעלן א דענקמאל אויף דעם קבר םון פוטשינץ.