Literarishe bleter · 1926-12-31 · 139 (31.12.1926) · p. Seite 875

875 ליסןרוריעז נלעסער 139 זא הןןט זיך דער ערשסער *רויםגעריסן 6ינם שסעסל גי דער ר״כער און מעלסלעצער עדה ײדן 6ין דער ניזיסער שסןט, נןץ■ םאכנדיק א םןר אינגאנען־געליננעגע עקסםעריםענסן אויף דעם נעביט, איז ער עיריק אנכלןפן עים ײדישן געכל אין ה$ס דארטן אלטע םנקסן געזוכט״ אויפעילעען די גר1יםע שאסנס 6ין די אםאליקע גר1יס־ײדישע ײדן. פוץ האס א(יך אין עער אין אין אנגסםן #6רלןזן די ײדיש־וועלםלעכע גאס און גוזאםען םיט *נסק ן, דעם בעל־תשובה, האם ער געבלןנדזשעס איעער די הוי6ן 6ין די חסידישע רבײם בו גע#ינען דןרטן די גיויםע שגת־ײדן, װעלכע פארמעססן זיך עו רערליננען די היםלען. אין אויף דעם װעג גײען אוין לײװיק און אפאטאשו. נײן. די עםאנסיפירםע ײדישע װעלסלעצקײט פין דער םןדערנער עײס הןט נ שט געפינען קײן $ ס אין דער ײדישןנר ליפעראםור, װײל די דאזיקע עלעפענסן זענען אויסער דער ליניע 6ין דעם נאביןנאל-ײדישן סאלקס־לעבן, און די ײדישע ליטעראטור איז דירכאו־ם געקניפם און גןבונדן מיט די ײדישע מיןסן־ און דער באגויף װענן אוניװעוסום איז דאך אין אונזער עײט בלויז אכעכנ־ש מיסל צו 6*רײניקן די םענםשהײס. אוני• װערסום אין 6ולן זין £ון װןרם איז דןך אײזנבאן, פאסט, םעלעגראף, ערןפלאנען און ראדיא. סון קײן אוניװערםאלער םענסשןיפסיכיק װײס נןוך נישם די װעלט, װײל דער אינטעלעקם 6ונם םענםשן װערס דאך איםעטום געסןרעםט לוים דער השפעה 6ון ןרם, באדיננונגען אין סביבה. און אויב די םענסשהײם סארםאגט א חל(ם 6ץ א װעלם• ברידערלעצן .אחוית-הימים׳ איז ו$ך פם װידער אונזערער א ײדישער ענין און א נאביאנאל-ײדישע ירושה 6ון אונזערע יידישע אור.עלםערן. און דעיםאר איז באהו־כס די ײדישע ליפעראסור םיטן םארטירערםום 6ון ײדישן קדוש־השם און דורך דער חסידישער ראםאנסיק פירט דער װענ שון דער ײדישער ליסעראסור צוריק צו דער נאםור, צוריק צו 6עלד און גארסן און צים ײדישן םאסףםענסש, פיט זײן אוי6נעלעבטער ארבעטס קראפס, ער זאל װערן ליימן נלײןו אין דער ק נסטיקער װעלט םשגחה 6ון 6עלקער. זײער נאסירלעך, װאם אורי צבי גרינבערג האט זיך 6אר• כלינעם פין די ײדישע קאלעקסיװן.פעלדער אינם עםק-יזרעאל. ס׳איז אויך 6אישסענדלןך, װאם לײװיק האם זיך םארכלינעם אין איהיםען, חען ער הןןט דערזען מנחם מענדלען ביים סער■ און אקער. אין װארשע קךן סען זיך שוין 6ון קײן זאך נישט 6אר• כלינען. בײזערט זיך נישם, חבי ראװיסש• ציר װעם דעם האנדל• װאנדל־יריד נישם א־בערשר״ען. שוײבם בעסער אייערע לידער און סאנם חײניקזר בײ דעם דיכםער אידעען. פאריז, 16 דעצןסבןר■ דער קומענדיקער נרמער ״ליט. בלעטער״ חעט האלסן 24 זײטן. אין נוםער ■װעס זײן צװישן אנדערן: 1_ן ידיעית 6ין ײדישן װיםנשאשסלענן אינסםיםוכ; 2) די ייד. ליםעראטור אין ראסנ6ארבאנד—דניאל םשארני; 3) דאם ליד םין אונזער ברויט-םזחם ום. בןרײשא); 4> א שםועס םיסן באקאנטן ■וילישן ר נזשיסער-לעא שילער; 5) ,םײנע איניװערםיסעטן׳ םון םאקסים גארקי, ײדיש םשהזילבורג. בײ קינססלער און דינסער קאן םען נישם םאנען קײן דערקלערונגען װענן די אידעען 6ון זײערע װעוק. א קינסטלער שילדערט און באזינגט דאם לעבן, װי ער זעם עס םיסן אוינ און 6אםס עס אויף םים זײן םאלאנט, און ארויסגע6ינען די אידעע סון א קונסס.װערק, אדער א גאנצער ליםעראטיר, דאס איז יי אויפנאבע 6ון דער קרי6#| דער קריםיקער שאצט אפ דאס װערק. ער צעשרויפט עם און דרינגם ארײן אין דעם פיס זײן אנאליםישן נןדאנק. אונזער ױננע ליםעראטור הענגס אץ דער לופטן, אן א לעבנס״יםוד אין אן א חעג אין דער צוקזנפס, נישם װײל ס׳פעלם דעם ײדישן קינסטלער א אידעע׳ נאר װײל ם׳םעלס אינז א געזונסע אק א געװיסנהאפםע קריסיק, װעלצע זאל די אידעע ארייםש״לן פונם ײדישן קונסס״װארם. די לעצסע צײט איז די ײדישע ליסעראטר בכלל ה6קר... בײ אזעלכע איםשסענק איז, נאסירלעך, א שאד די אנ• שטרעננונג צו שרײבן זיבן חןכן נאכאנאנד װעגן דער אידעע פון דער ײדישער ליסעראטור. םען װעט דעם .שפאנענדן׳ סינל סײ־װי נישס איבערשרײען, און זאל ערגעץ איצם םון א ■ויליש שטעסל זיך אר1יסװײזן א צװײטער שלום אש םיט א געשריבן העםסל אין האנם, װעט ער אין װארשע אוםזיסט זוכן איםיצן, פאר ױעםען ןיר זאל זײן ערשםע נאװעלע קאנען א־בערלײענען. און זאל זיך םים אםאל בײ אונז אנספלעקן א ײדיש ר נעסע, װאס זאל אויסכרוימען ערגעץ אין דער שסיל א ײדישן 6אוסט, װעש ער זיין גרוים װערק נישס האבן װו צו דרוקי, װײל נישטא נײ אונז דער םענםש, װאס װעט האבן צײם צו שענקן אים א פאר שעה, אייסציהערן אין זאגן א םײנינג װעגן דעם. א םזיםם די ארבעם, חבר ראװ־סש, איר װעס דעם הייזער־קן און קלונעסשקן שיפי יריד נישט איבערשרייען... און דאך שא6ט זיך א־ן דערשםיל די ײדישע ליטעראסור. אין עלנטקײם, אין נייט אין שןרפרעכדסקײם אײנס צום אנדערן, שפ נם ז ך דאך דער זײוענער שנור פון דער ײדישער קינסס, װעלכע א־ז באהערשט םים אײן ײרישער קולםור.אירעע; נאר דןרבײ איז דא א גרינסלענער ם;ות א ן דער א1 66אסונג פונם חבר ראװיטש. נ שט דער איוי־גערופןנער שםד צום אוניװערסום איז דער בארוף 6ון דער ײדישער ליטעראסור. נישם דאם צעשפרײםן זיך אין דער פר.םדער גרויםער װעלט סון אלע שב.ה יםים, נאר דװקא וער הייר, דװקא דאם קאנצענכרירן זיך אינם אײגענעם נבול און נעםיגען ד;ם װענ צו דעם אײגנ• ארםיקן ײזישן תםצית, די ײדישע קו.םס אין װארס, אין נארנן און אין קלאנגען זוכם דורכיויס דעם אײגנארסיקן ײדישן װעג, װעלכן ײדן האבן פארלוירן אין טוםל פונם אלװעלסלענן יריד. דאם באשםעסיקן אונז די םוססערן 6ון דער ײד. קונסט. דער םאדערנער ײדיש װעלסלעכער סיפ דינס דעם יידישן קינםס• לער אין ערנעץ נישס פאר קײן םאדעל, הײל דער םאדערנער װעלסלעכער ײד איז פארבלאז, באנאל און נישסיק. די בורזשואז־ײדישע װעלטלעכקײס ה׳ט שלעכם פארדײעם די אםי• םילאציע אין ס׳האט זיך באקוםען א בלוטלאז פארזעעניש, װאם איז נישם קײן ײד און נישם קײן ג1י. פארםלאז, באנאל און נישסיק איז אויך דער םאדערנער ײרישי װעלםיעכער א־נסעליגענס, װעלבער האפ, רייבנדיק זיך ארום םרעפדע קולטירן, זײן ײדיש• םענסשלעכן ,איך׳ פארלוירן. די ראזיקע ײרישע װעלסלעכקױס אקליםאטיזירם זיך שלענם אץ דער ײדישער ליטעראםור. װיפל פרוװן םען האם געםאכס בײ אונז דערויף, זענ;ן זײ נישם געלונגען. של1ם אש