Literarishe bleter · 1926-12-24 · 138 (24.12.1926) · p. Seite 861

861 ליםערארלשע בלעפער 138 זא נעװען פונװאנען עי לערנען; גןםען עס 8ין *נדערע ש*ר*כן האש זיך נישס ■יסעסיס געלאזס ונײ ■■ס עי סיביהם ■סיקיס• לש1ן עו די ןנגענוםענע סללים 6ין ססיל!). *ונזערע נעםםע ש?*יננען הןען נ*ך עד היים נישס קײן ■ויםםירלעצע קריסיק, װןים איי נייםיק ש?ר דער שיל; םין קינססלעויש-עסםעסישן אושאצוגגען איז בײ אונז י6ירו קײן זנר נישם 6ןןר*ן. דער לערער ה$ס אוםעסום געמײם זײן אליץ דער םילאלאנ, יער ליםערארישער םבין, דער קונכם-קריטיקער און א1יך םעםןדיש 6*רדײען זײ. עם זענען געװען נישם װײניק דע6עקסן א*; דער ארבעס. עס איז שי-ן ןבער עי 6ארצײכענען נעניג ערנססע 6ןרשוננען אין דרײססע בןןןבאכסונגען איבער אלע חערק. חןס זיינען עליל אײננעשלןסן בי װערן אין שיל-םרןגרזם. די פרןנע 6ון קןןםענסירן די װעיק, װעלכער ■רינבי■ זןל זיין םןסנעבנד 6*רן פאנאנדערקלײבן: דער עסםעסיש״סםיכןןלןגישער אדער םןביאל-געזעלשןןפםלעכער — װעגן דעם איז נישט בו ערװארסן א1יף דער קןנםערענץ קיין אײנשכיםיקן באשלום. די חילוקי• דעית *לײן װײזן שיין א1יף דער רײ6ק־ים פון דער ארבעם און אייסנעקריםםאליזירסקײם 6ון די םיינונגען, זןל די ■עד*• גןנישע קןנ6ערענץ םים דעם נייסיקן ערנסם זיך 6*רםר*כסן איבעי די •יןןבלעםען 6ון ײדישער ליסעראסור אין אונזער שול, און ברעננען שע6ערישע רעזולסןסן. לעא?ועניג ■וילן. פ׳םילט דא אויף םריט און שריט, אז ײדיש איז אן ןןרגא• נישער טײל פון פןןלק און ס׳איז קײן סםק נישט, אז בײ בעסערע באדינגוגגען און בײ ענערגישער ארבעט װעט דא ײדי״ זיך שטארק אנטװיקלען. װעגן דעם ליסערארישן קריזיס, איבער װעלכן ם׳רעדס אזויסיל? — קודם-בל איז ער נישט א רײן-ײדישער. ם׳רעדס הײנס װעגן א ליטעראט ריקריױס אין דער גאנצער װעלט. בײ ײדן איז, אפת, א ליםעראטור-קריזיס סארבונדן םיט א שפראך• קריזיס, װײל בעלעטריססיק איז כפעט די אויםשליסלעכע לעקסור םון ײדישן לעזער. אויב עס עקזיםטירט א ליטעראטור־קריזים אין אלגעםײן׳ קומס ער דערםון, װאס די ליטעראטור סארלירט אויף אגעװיםער צײט דעם קאנטאקט פיטן לעבן. אין לעבן אלײן זענען נישט םאראן קײן קריזיסן. דער הײנטיקער ײדישער שרײבער זינדיקט דערמיט, װאם ער גײט נישט פיט פיטן לעזער, נאר םירט אים צו צו א געװיםער פדרגה און שײדט ױך סון אים אפ, הויבט-װי• דער אן אויםסנײ, װי א דרדקי םלפד, װאם דערםירט זײנע תלפידים ביז צו א צװײטן פלםד און הױבט װײטער אן קנעלן פין אלף־בית. דער צװײסער םלמד בײ אונז איז, לײדער, די אײראיע• אישע ליטעראםור. װען די ליטעראטור םארלירט דעם קאנטאקט פיםן לעבן, אױ םאר איר כאראקסעריסטיש — די אבסםראקטע קולטיװיזירוננ םץ דער קונסם. א געזונטע רעאקציע קעגן דעם איז דא אין רוסלאנד. ם׳הערם זיך אויף צו צאצקען מיס .קינססלע• רישקײט׳ און ם׳נעפס;זיך צום לעבן אופםיטלבאר. אויך אין דער סלאסטיק איז סאראן אט״די געזונטע נויטיקע רעאקציע. ם׳םילט זי שסארק בײ שאגאלן. קעניג רעדס נאך װעגן אײנצלנע שריםטשטעלער באזונדער, ער איז שםארק אנסציקט םץ ם. ל. האלסערן, װעלכן ער האלס באר בעםסן ײדישן דיכסער. קעניג םארט אס קײן פאריז און םץ דארסן צוריק קײן לאנדאן. הןןםטו שוין אבןןנירט די,ליטערןזרישע בלעטער׳ אויפן גײעם יןןר? און 6ליש 6ץ קינד און אינאגיזירן זיץ װעלס-אנש1יאונג. די װערק סארן א1יך נישם זײן םענדענציעז-אוםיליטאר, — נייערם א1י6ריכעיקע װארם״קונסם און געלײסערכע 6ארם, בדי םיםצו• רײםן דאם קינד, םארכאסן אלע זײנע חושים און בר;ננען די נעװאגסקײם 6ין געדאנק און סאס: םען שםעלם דעם םרא■ נישם אז1י א1יף דעם שרײבער, איער װי ביי ת. ש. קאזדאן איז דאס אגנעפערקס .באקאנסשאפט מיס די אננעוענססע ײדישע שרײבער אין זײערע װערק׳, נישם א1יף די שסרעםיננען 6ין דער ליסעראסור אין ליםעראסור-געשיכםע,— נאר נעשיכסע םץ נעזעלשא6סלעכן לעבן אין באװענינגען, ליםעראסיר, װי א היל6ס• פישל צו נעזןלשאפש״קענסעגיש אין װערק, ױאס אנסשערעכן אס די צילן. אין א סך שאלן װעס דער םאסעריאל זײן איץ אין דער• זעלבער, אבער, ערשטנס, װעלן די צילן, װי געזאגם. זײן 6אר• שײדענע און צװײ&גש װעלן װערק װי נאלרפאדנס ,שולםית/ א. פ. דיקס .ח־יציקל אלםן׳ (ח׳ קאזדאנם ■ראנראם) א אנד. נישס קענען אײננעשראסן װערן אץ דעם געפאססן קורס פון דער םאלקסשול. םעסארן פון אנאליז. א1יך דא איז אסנעסץ אן אוםנעה1יערע שא6ונגס*ארבעס. צוערשט א1יפן געביס 6ון שוראך אץ םםיל-אנאליז. נישס נראםאסיק און נישס ססיל-סארם אױ א שמועס מיט א שװײגנדיקער, א באהאלםענער, א קאלטע בריה, אן אםתער ,ענגלענדער׳, װאס פאפעט תםיד זײן פײקע און ענטפערט .יא׳ אדער .נײן׳. אםילו זײנע שװארצע האר זענען עפעס גוײשע. געבױרן איז לעא קעניג אין טיף־רוסלאנד, ערצױגן אין אדעס, אנגעהויבן זיך סארנעפען פיט פאלעײי, אנגעקומען אין ירושליפער ,בצלאל׳, װו ער האם זיך אױסגעצײכנט צװישן די איבעריקע שילער און אםילו באקופען א ספעציעלע סטיפענדיע. שפעסער איז קעניג אװעק קײן פארױ. דארט האש ער אנגעהויבן צו שרײבן. געדרוקט אין דער ,ײדישער װעלס׳ ארטיקלען װעגן ײדישע קינסטלער, אץ אױך סארעפנסלעכט דערצײלונגען. אין דער מלחםה• צײט איז ער אריבערגעםארן קײן לאנדאן. ער ארבעט דארטן אין דער .צײט׳, ער דרוקם ארטיקלען אץ אמעריקאנער אויסגאבן (.סאנ׳, ,צוקונסט״), װי אויך אין .לישערארישע בלעטער׳ איבער קונסס און ליסעראסור. אויף פײן ערשטער פראגע, װאס ס׳הערט זיך אין לאנדאן מיט ײדיש — ענטםערט לעא קעניג: — ײדיש אין לאנדאן גײם בארג׳אראפ. די ױגנט רעדט זײער װײניק ײדיש, דער ײדיש, װאס װערם יא גערעדט, איז שטארק אויסגעמישט מיט ענגלישע װערטער, נאר דאס האלט איך גראד נישט פאר קײן גרויס אומגליק. לעצטנם פריװט דער ,ארבעטער רינג׳ אין לאנדאן צ• שאסן ײדישע שולן. עטלעכע זענען שוין םאראן, אבערידיילאגע איז אין אלגעםײן נישט קײן פרײלעכע. די סבה, םארװאם מ׳רעדט װײניק ײדיש אין לאנדאן, איז: די טויערן םון עםיגראציע זענען םארשלאסן און ס׳קוםט נישט צו קײן ײדישער ע לם סזן דער פרעפד. דער עלטערער עולם לײענט בםעס אויסשליסלעך נאר צײטונגען(דרײ טעגלעכע צײטינ• גען ערשײנען דארטן: ,די צײם״, ,אװנט׳גײעס־, ״עקספרעס״). אםפײנססן איז מען ארײגגעטון אין די ,שפאנענדע ראםאנען״, װאם דרוקן זיך דארטן. א ײד, װאם סארנעםט זיך מיט םארשפרײטן ײדישע ביכער, אםםײנםטן שלום עליכםס װערק, תםן אים לאנדא• נעד ײדן ״מיסטעו^ שלום עליכם״ אץ ם׳איז םעסט איבערצײגס, אז אם־דער ײד איז שלום עליכם בכבודו ובעצםו... — וױ זעט אײך אוים די לאגע דא, אין פוילן ז — איך בץ דא צו א קורצע צײט, כ׳זאל קענען זאגן עפעם אױף גענוי, אבער-אױף ױיםל כ׳האב שוין^געזעען, איז,לױסםײן פײגוגג, אן עװלה צו זיץ יעסיפיססיש בגוגע דער לאגע דא אין