Literarishe bleter · 1926-12-24 · 138 (24.12.1926) · p. Seite 860

138 זא ליטעראריעע בלעטער 860 *לעםען דערם־לס דעם םידס םון דער 1ײם, דעם רינם, און ןס גענרעננס עום אייםדרוק א־ן זײערע װעיק• — קןנס איר םיר זןגן, נ־י װןסערע ליםערןןרישע אר• בעםן זענס איר נזשעםםיקס די יעעסע עײם? — םיסן גרעססן פןןרנעניגן, ענספערס העםלעך סנרוג,— צ׳םארענדיק א־צם א צ־קל דעינײלוננען װעגן דער לעעםער אײ. רןיעא־שער קריג. אץ רי דערצײלונגזן הןנ א־ך זין נאםים בולס צו נאװײזן דעם גרויל 6ון דער םלחמה, דעם נרייסן צער און די ביסערזנ םןלגן םין דער םלחםה, די סראנישע גע• שסאלםן, װעםענס לעבן און רו ם׳עיז ןםנעשניםן געװארן אייף אעביק. פיר דאר8ן זיך שליםן א־ן איין רײ אין צוזאפען אוים• הויבן דעם םעצהיקן סראטעסס קענן קריג בכלל, אז אלםענם הערצער זאלן 6יל ײערן םים 6אראכסוננ צו קײג אין ס׳זאל זיך אין זײ גלײצצ־יםןק אװרצנעסען דער דערהויבענער דראננ צו א שסענדילן שלום• םםרונם פנים צינד ז ך אן 6ין התלהבות און באגײםסע• רוננ, ער צלײנס שםיל א װײלע. און דערנאך רעדס ער װירעד שוין א־ן א רויקן פאן. דעם קינססלערס זאך איי סאקע צו• שסרעגן יץןגי אינססירירן אלעםען צו רו און של.ם. כ׳קלויב זיך אויך שרײבן אריי דערציילונגזן 6ין ײדישן לעבי, און די ערשםע דערצײלונג, מעלצע ער װעם אנשרײבן סין ײדישן לעבן, זאנס ססרוג צו צו געבן די .ליס. בלעםער׳. ש. ל• שנײדערמאן םסיראציע צײםן אין םארשקלאםםקײם. דער ױנגער שרײבער<ד1ר םוז אין זײנע װערק ברענגען צום אויסדריק דאס באםרײטע און נליקלעצע סוילן. דאס אבער איז נאך ביז יעצס, לײדעי, נישם דער6ילס געװארן: לעבן פיר סאקי איצס אץ א צײס סון הא6ן און װארסן אויף דעם גרויםן ק־נסםלערישן דערלײזער םון די אזוי גרויסע און םעכסיקע עיאכע 6ין סוילנם בא6רײ• אינג. — װי איז אײער ם־ינוננ װענן די ײדן אץ דער םאדער• נער סוילישער ליםעראםור? — ם׳איז םאר אונז, סאליאקן, א זײער דער6רײענדע דער• שײניננ — זאנס ססרונ — דער ןרשסער ליםערארישער דור יידן אין דער סוילישער ליסעראשיר האם באװיזן, אז די ײדן זענען נישם 6־עבד אינזערע אידעען און אונזערע א1י6גאבן, אז ס׳איז אארהאן בײ זײ דער דראנג םיםצישא6ן םים אונז, און זײערע אארדינםסן 6אר דער סוילישער ליםעראסיר איז די .נ־יקײם׳, װעלצע זײ האבן ארײנגעסירס, די נײע און פאדןרנע 6ארםען און דאם אינםערנאציאנאלע, װאס ײדן סןרםאנן בכלל אין א גר1יסער םאס. ײדן זענען נישס נאר אץ דער סוילישער ליםע• ראסור די אנזאגער 6ין סארערנע 6ארם ן, נאר װי םיר האבן נעהאס די םעגלעכקײם צו זעען, י1יך אין אנדערע ליםעראסורן זענען זײ אץװער לעצסנס נעװען אניאנערם 6ון נײע 6ארםען, שסרעםונגען און אידעען. אדאנק זײער אינסעלעקסועלער דער• חויבנקײפ אץ אינסענסיװע װןצזאםקײס, האבן זײ 6ריער סאר ײדישע ליטעראטור אױ שול צו דער פעדאגאגישער קאנפערענץ, װאס עפנש זיך דעם 25-סן דעצעסבער אין װארשע. י װ א ר ש ע װ<ס דאר6ן לכי.ה*חית ארײנסראנן קלארקײם אין די מײנינגם• כארשײדנהײסן, נישם אפשװאצ; א־ין צד םיט אויסאריםעסער מזררי־יס, נאר 6ארם־םן זײער א־נהאלם א ן געביןןוי מזגיעכ• ק־יס װײסער ןקספערימענםירן. װענן עכלעכע ם־אגן װעל איך ויך דא בק־צור ארויסזאנן, אפקלויב םוןפאםעריאל. צים ערששן םאל איו אונזער ליסעראסיר גזששעלם ג;װא ן די אויםנאבע צו באדינען די שיל, װערן א דערציאונגס־םיםל 6ון דעם אונסער• װאקםנרן ד1ר. נישס דער ז י י ד ע אין נישס דאס א י י נ י ק ל 6ין אונזער ליםעראסיר האבן אין זײערע בעםםע חדומית נ־שש 6ארגעששעלש ז ך אזא גיכע אנװענדונג םון זײער ליםעיארישן שא1ן צװישן סויזנסער קינדער 6ון דער ײדישער 6אלקסםאםע. אץ דער ארעםער תלםוד.ת1רה, םיט װעלכער דער זיידע האם 6ארװאלסעס, האם מען אז־םיל אײסגעלערנם די קינדנר 6*רגוײששע אטריבוסן 6ון יידיש סראדיציאנעלע יום־סוב ם אין אנדערע ײדישלדכע זאבאבאנעס, א פ־ן פאעכישן ם י ד ו ר םין דער נײער צײם. די 6אדערוגג 9ון דער ײרישער שול איו גלייך געװען אן אנדערע; ברײםע, געזונסע עמאציעס פון ארוםיקן לעבן: 6ארסי6וננ אין דער פשיכאלאגיע אין געדאנקעגנאנג םון ארבעםם-םענסש; םראגן םין אלגעפײנעם און געועלשאםםלעכן שסײנער• צװײ תנאים האס געםוזס אנםשפרעכן דער אפגעקלי• בענער שסאף: קלאסישקײם אין דערציערישע מאםענסן, דער שסאנדסונקס איז דא אן אנדערער, װי בײם קינסםקריםיקער, נישס קוגסס לשםה, נאר דאס, װאס קען ארײנגײן אין בלום י מ ש ק 6אר די צען יאר ײדישן שול״װעזן איז א1י6ן געביס 6ון ליסעראםור-ליםוד אץ אונזער שול 6יל דערגרײכס נעװא־ן, עס זענען געלעזם געװארן 6יל פראנראםאסישע און םעשארישע 6ראגן. פין די װיכסיקםסע: דער או־נװאל 6ון םאםעריאל און די אוםנים 6ון אנאליז. די ארבעס איז געסץ געװארן םיס 6לײם אץ ענעיגיע דורכן ײדישן לערער בײ דער, םיסה־לף םון די הונדערםער קינדער, װעלכע זענען נעװען 6אר א־ם גלײכנײס־ק די םב־נים א׳יף דער צונעפאססקײם 6ון שסאף און די לאבא• ראנםן אץ דער סעגלעכער באארבעסיננ. לײדער, זעיען א סך םון די דערגרײכ ננען נאך אלץ תירה שבעל-פה, נישש נעבראכס צי נרײסערער באקאנששאסש א6ילו אין דער לןרער-סביבה גוסא. דאס פראניאם סין ײריש-ליםור 6ין ח. ש. קאזדאן האס זיך נאר ג ע ש ש י צ ס אויף די אננעיאסלסע דערםארוננען, עס שעפס זײ א:עי נישס א1ים, אין אין דער 6ראנע 6ון ליםעראשיר־ליםוד 6ארסרעס עס ניר אײן םײניננ• די 6ארשסײ• ענדיקע קאנ*ערענץ איז בארו8ן אונשערציסירן דעם םך-חכל 6ון די פרוװן, סיםסעםאסיזירן זײ און שםעלן צי אלגעםײנער אנער• קענונג. שװערער װעם אויסקוםען בילדן ב־י די עיקר*6ראגן א א דעאלאנישע אײנהײס םץ לערער־קאלעקשיװ, די קאנסערענץ נור אײז נײעם אבזןנאמענט דארפכטו שאפן פאר די ״ליטערארישע בלעטער״•