Literarishe bleter · 1926-12-24 · 138 (24.12.1926) · p. Seite 859

859 ליסלרזויןן בלעטער 138 תא נ ד ז ש ע י ם ט ר ר ג כ־קיוינ זיך סוין *ײם עסליכע יןר-זןגס סםרוג- גו דיננען; נעםערע דירה, וזײל דן א־ז םיר עננ *ון סװ<ר נו *רנעסן, און נאץ א61ן קןן איך עם נישם. דעם ײדישן סרי6ססכעלער לענם ז ך 6יל נעםער - װענדם ער זיך נו םיר - איך הןנ גע• הערם, אז ײרישע ניכער נעגײען זיך זײער גוט, ןז ם׳איז נײ אײך נכלל א זײער ל$נהא6סע שםיםונג, אײערע שולן נעװאק• םען זיך זײער שנעל און שםײען אייף 8 זײער הייכער אעדא■ גןניםער מדרגה. ם׳איז אלנםערעםאנם: איל איילישע שרײנער, םים װעלכע ם איז םיר אויםנעקיםען זיך נו סרע6ן, זענען נײ דער םײנונג, *ז דער ײדישער שרײנער לענם אין נעםערע באדיננונגען װי זײ. אזא םין םארשםעלונג האנן זײ װענן אונז. ם׳אױ נאנת א גרייסער שאד-זאנם חײםער נכרוג-האס םיר לענן אין אזא דעױוײםערטקײם און איגעזונדערםקײם אײנער 6ון די אנדערע. ם׳איז א נר1יםע<עויה. װןס םיר, #וילישע שריפס• שםעלער, נאםיען זיך נישם נונויפניסרעפן םיס יידישע שריאט• שסעלער און 6אואינכערעסירן זיך נ־שם םיס דער ײדישער ליםעראםור, װעלצע איז אז1י נרײם נעװאקםן אין דער לענםער נײם. נ׳םײן, *ז דןס װאלס 6יל נינן גענרענגם נײדע. ם׳6עלם אנער נײ אונז די אינניאסיװ, םיסעלס דער, װעלכער זאל זןגן דאס ערשםע װארם װעגן דער ײדישער ליםעראםור. ס׳איז דאך נאית קאםיש, *1 * גרייםן טײל סון דעם, װ$ס איך װײס װעגן דער ײדישער ליםעראםור, שעא א ך סץ 6ראננויזישע און דייסשע נײסשריסטן און נישם םין אוילישע, װעלכע קאנען און זענען םהויב םער נו אינסארמירן װענן דער ײדישער ליםע• ראםור, װי יענן אויםלענדישע נײכונגען. שטעלם זיך 6אר - זאגס נו םיר םםרוג - אז א י ך האנ אש׳ן געלײענם א1יף סראנ• נויזיש. ער װײםם א1יך װעגן לײװיקן, אסאסאשין, סענאלאװיםשן א. אז. װ םיר גײען אינער אין אונזער נעשאיעך װענן דעם אינ• םיקן נושםאנד אין דער *וילישער ליםעראכור. די נ1ילישע ליםער*סור — זאגם םםרונ — לענם אינם אינער א קריזיס, די ליםערארישע םשאחה איז נעשאליםערס, און נעריםן. ם׳איז נ־שםא די קאלעקסיװע נוזןםענארבעס, ס׳אעלס די נעםײנזאםקײש אין שא6י, ם׳סעלם דער נאנײםםערער אץ דרײםסער װאים-זאגער, יעדער איז *ארנוםען םים זײנע *ער• זענלעך״קלײנלעכע אםניניעס, ם׳6עלם די נענסראלע אידעע אין דער א־נםיקער *וילישער ליסעראםור. ס׳איז דאך קלאר-רעדם ססרוג— םים ענםוזיאלם — אז דןם נא6רײסע *וילן האם ש1ץ נישס אינס די זעלבע אויפגאבן, װאס *םאל, װען די לאסם 6ון סארשקלאסוננ האס אונז נלדרוקם און נעװארגן. איגס זענען נישס נויםיק די נאניאנןלע סרי־הײםס רוסן, װעלכע זענען גע• װעזן די גרונס׳אידעע *ון דעב דאםאלםדיקן קינססלער־דור, װאם הןם םים זײן שםארקן און נאנײםםערםן װארם אננערענם דאס *וילישע סאלק נו קעמ6ן 6*ר דער ב*6רײאונג סין זײן ערד. *1ילן איז אינם 6רײ! און די אויפגינע 8ונם אינםיקן *וילישן קינססלער איז נו שםעלן זיך אין די רײען 6ון קעפסנדן *ר*לעס*רי*ס, ק;ם6ן 6*ר * נײער נעזעלשאסס און סאניא• לער גלײכהײם - ד*ס איז אינס דעם קינםםרערס װעג. םיר, עלםערע *וילישע שרי6סשםעלער, זענען נ*ך סיף ש*רנונדן םים די *לם-*וילישע סר*דיניעס, םיר לענן נ*ך סײלװײז און *םעםען םים דער *פ*ליקער לו6ם םון די ק*נ• ^*נדזשעי ססרונ (ם*דעוש ג*לענקי) — אײנער 6ון די ב*דייסנ• םםע *וילישע *ר*ז*ל• קער — איז געבוירן אין י*י 1873. אין זײנע װערק שילדערם ער דעם *וילישן ם*רםירער, דעם קעם6נדן אינסעליגענס, *רבעסער און *וילישן *ויער, נהלל — דעם נײעם העלק-סי*. םסרונ קערם זיך *6סם*ל אום *ו דער רײכער *וילי• שער פ*רג*ננענהײם, *ו די געשם*לםן סון סוילישן א1יאשם*נד 6ון י*ר 3*18. אין דעכש אױ ד* קרובה**6ם נװישן סםרונם און זשערןםסקים ש*6ן. ם ם ר ו ג ס העלדן *נער זענען נישס *ז1י ר*מ*נסיש װי זשער*םסקיס, זײ זענען געזונס, רע*ל און זענען שםענדיק נרײס נו קעםסן 6*ר זײער עקזיסםענץ. סטרונ איז אײנער פון די נעםסע עאיקער אין דער אינ, םיקער םו ל־שער ליםער*סור, נו ז־ינע נ*ק*נםםסע װערק גע. הערן: די .ײםעי*', װאו ער ש לדערם ד*ס לעבן אין װ*רשע נ*כן 5-שן י*ר, .אונםערערדישל םענםשן*, װאו ער סירם *דורך * ג*לעריע םיסז סון דער ק*נסםיר*ניע נ״ם אץ •וילן, אץ װעלכער ער *לײן ה*ם נענוםען אן *קסיװן *נסײל. סםרוג געהער נ*ך ביז אינם נום לינקן ל*גער יוילישע שריפסשםע• לער, ער אױ א6ילו * םיסנליד םין * ם*ני*ליםםישער ■*רםײ. און נוז*םענה*ננ םים זײן אינםיקן 25 י*ריקן ױבילײ ה*ס די ג*ננע סוילישע ארעסע, *ן שים א1יםנ*ם, ס*רע6נסלעכם *■• ש*נונגען און *רסיקלען װענן דעם חשובען און פ*רדינסן שרײבער. ערגיץ אין ס*םע עק פון װ*רשע, אייף דער ב*נ*םעדע, װ1ינס ער, דער יוילישער שרי6סשםעלער. כ׳קים נו אים אץ דער *סגעשםונסםער נײם. און ס׳ע6נס םיר די םיר *ן עלםערע פר1י. 6ון נװ יםן גיםער דעיהערן זיך םריס, ס׳נ*װײזם זיך * ה1יכער עלשערער ם*ן, םים * זילנער-װײסן ק*ס. ער װײםס ש1ין דעם ניל 6ין םײן װלזים אין בעס כיך *רײן אץ זײן *רבעם ניםער. די װוינוננ ם*כם נישם קײן ב*ײנדערו אײנ• דריק, דער6*ר *נער זײן אויםזען רו6ם *ר1ים נו זיך דרך ארץ און *סשײ; זײן סנים איז סול ם־ס קנײםשן, נ*ר זײן ק*ס איז ױנג אין זעם אויס װי * זילבעינע קר1ין כ־ה*ב זיך קײנםןל נישם 6*דגעשםעלם, *ז ס׳א־ז םעגלעך ני הןנן *זעלכע װײםע הןר. ס׳װײס עאעס 6ון אים * בלענדנדישנײאיקע רויקײם. כ־געדענק נישס, װי *ז1י הןם זיך אונזןר געשארעך *נ• געהויבן, ם׳ד*כם זיך, װי םיר װןלםן ש1ץ ל*נג *זוי גערעדס. עם איז *ד*נק העסלעכקײם אין נוםן סןן. םםרונ קלןנם זיך שש*רק אייםן שלעכםן ם*שעריעלן םנב סון איילישן שריפשששעלער, אויף די שייעכשע הןנןר*רן: