Literarishe bleter · 1926-12-24 · 138 (24.12.1926) · p. Seite 858

138 זא ליםערארישע נלזטער 858 דעם ײעג: אויך די ײדישע ליטעראטור און אםבולטםםן אינזער ■רץ.;ןנגעהױבן האט ער םיט דעם געשרײ ״בילדוגג• און געענ■ דיקס מיט דער .נןןלדענער קײט׳ אין םיט זײנע רײן קינסטלערישע זכרונות. די װעלט*םלחםה איז געװען, װי ם׳איז אלעפען באקאנט׳ דער אפאטעאז סין דער נאביאנאלער ראפאנטיק אין אין דער זעלבער עײם איר באנקראט: קלײנע פעלקער זענען באפרײט גע■ װןןרן (בתוכם ײדן), אין םיר םילן דאך אלע אין אײראפע, אז די גאולה איז נישט געקיפען. אז איר װעס זיך גיט ביקיקן, װעס איר זען, אז םץ דעם אפאטעאז אין גלײכצײסיקן באנקראט םין דער נאביןןנאלער ראםאנטיק שטאכט אויך דער איבטיקער קריזיס אין דער ײדישער ליטעראסיר. װײל א-נזער קריזיס, טזןר פזן נישט םארגעסן, איז דאך דער זעלבער קריזיס, װאס איז איבט םאראן אין דער אײראפעיסער קינםט בכלל. די װעלט*םלחמה האט נישט נאר קײנעם נישט גע■ זעטיקט, נ$ןר אויך אנםפלעקם גײע גװאלטיקע טעכנישע אין װיםנ■ שאםטלעכע םעגלעכקײםן... ראדיא, קינןן, ערןןנאסיק... — אין דןןם װזןרס איז איבעראל בלײך געװזןרן. במעט װי איםפאטענס. װי אזוי רעאגירס םען בײ אינז אויף דעם איניװערסאלן קריזים םין װארט און קינםט בכלל? בײ אינז טאנבט מען ואך אלץ ״קדוש״ אלא פרץ... ם׳קיםט אן א גרויסער לעבעדיקער אינדערװאכן און אונזערע ױנגע דיכטער, װעלכע םײנען, אז זײ זענען אזוי װײס — אויב נישט נןןך העכער םין זיננען נאך אלץ פרצס זםירות... לײװיק... אפאטאשי... — א ן םיר דאכט זיך, אז פרץ אלײן, װען ער לעבס אבינד, װןןלס ארויס אין קאפף קעגן זיך אלײן און זײן גמיסער ימשה. פרץ װןןלט איבט געםאכט הבדלה... און װןןלם געזאגם אין זײן װינקעלע (אויב ער װןןלט אזא װינקעלע געםונען אין א ײדי■ שער בײםונג): קינדער, אויס שבת. גענוג זיך געדבקהס... פיר האבן גענוג שױן, איבערגענוג םקוה־ליטעראטור... לעבן דארפן םיר... לןןפיר אויםהערן םורא הןןבן םארן לעבן... לאםיר עס נאכ■ לױםן, אײדער ס׳לויפט צי װײט אװעק םאר אונז. שרעקס זיך נישט סאר אסיםילאביע, װײל ם׳אליגן: דאס אײגגארטיקע, דאם שסארקע שלינגט קײנער גישט אײן. היט זיך סין זיך אלײן, און דער עיקר — פון אײער היטן זיך... קיקט גישט צופיל ביריק א-־ן םאכם נישט די אלטע ײדישע גאס םאר אײער עבודה־זרה, װײל איר װעם אץ איר םארשלןןסן װערן אין ששארבן גײםטיק הינגעריקע... ׳ װי דער בריםקער רב װןלט ער איצט געוױון, אז די אלע זײדענע אץ םאםעטענע נאביןןנאלע רןןםאנםישע קאפאסעס זענען בעריםענע און םארלאסעטע. אויס שבת. עס קיםט א גרויפער לאנגער אינדערװןןכן, װעלכער איז הײליקער, העכער םון שבת. — צו אונזערע לעזער: דןןם ערשטע בוך פרן ,זשןזן קריםמזזף״ פןןר די אבאנענטן פון די ,ליטערארישע בלעטער״ װעט פאנןןנ• דערגעשיהט װערן מיטן ערשטן נומער פװ נײ־יזןר. אבןןנירט תיכױ די ,ליט. בלעטער״ אוןדי פרעמיע• זאל יעדער לעזער זיך באמיען צו אבןןנירן ד♦ ,ליט. בלעטער׳• װארט נישט אייפן לעצטן טאג. מיר דארפן שוין װיםן, אין װיפיל עינז• צו דרוקי די ״ליט• בלעטער״• װאס שלום־עליכם װאלס איבט געטין. װאס הײסס װןןס? לעבט דען גישט פנחם פענדל אויך איבטז אץ שלום׳עליכם װןןלם אים נישט ןןפגעלאזם אץ זײנע נײע גלגולים: בי ער, פנחם פענדל, אח גע• װןןרן א נעפ-םענסש אדער א שטיקל בױניססישער דיבלאםאם... און םיר װאלטן *םשר װידער געזען אונזער םביהן: װי ער שלאגם זיך םיט דעה, װו בעםער בו קויםן א קאלאניע — אין פאלעסטינע בי אין קרים? און ס׳קען זײן, אז אונזער קליגער שלום־עליכם װןןלט גע• לןןזם טביהן מאכן א נאביאנאלן טביה חשבון: ,זןןל איך זזןגן אזוי ןןדער זןןל איך זאגן אזוי — פארװןןס זןןל ער, טביד״ נישט קױםי בװײ קןןלןןניעם: אי אץ פאלעסטינע, אי אין קרים... װער שפועסט, אז ער הןןס קינדער םאר בײדע פקוםות... בי די םשלים זענען געלונגענע בי נישט, ןןבער זיכער איז, אז פיר אלע קענען דך םארשסעלן, יעדער לויס זײן בח הדפיון װןןם שלום־עליכם װןןלט איצט געטוןי גןןרךשװערער איז בו ענטםערן, װןןס פרץ װןןלט איבט גע׳ זןןגט? פארװןןס? װײל פרץ איז נישט אײנער, נןןר א סך. פרץ הןןט זיך געהאלטן אץ אײן בײטן, זיך פחדש זײן... םרץ האט זיך געהאלטן אין אײן אנכװיקלען אץ װי ם׳איז אלעמען גוט באקאנט׳ איז פרץ געשטארבן רײף פיט גרויםע קינסטלערישע פעגלעכקײסן אין פאסענבן. פרץ װןןלט איצט זיכער א נײער, אן אנדערער געװען. פרץ איז נישם געװען םין מ קינססלער, װעלכע װערן םים זיך םארטיק אין דער יוגנס. פרץ הןןס םיט זיך םןןרגעשסעלט א רײ עװןןליביעס. אויף פרבן םער װי אויף װעלכן ס׳איז אנדערן ײדישן דיכםלר קען פען זןןגן.עוד שיר אחד היה לו׳. און אםשר דןןם שענםטע לידז— פען הזןט שוין אםילו געפריװט בײ אונז ענטפערן אויף דער םראגע: װאס װןןלם פרץ איבס געסץ? למשל םארקיש האט קײן קלענערערן אמט גישט געקענם געסינען םאר פרבן, װי בשותסות פיט שלום-עליכםען אויף די הענט סראגן לײװיקן אזש אין היםל... ןןבער דערבו דארף מען שוץ האבן א גװאלםיקע פאנטאזיע. אנדערע װידער ײמשע שרײבער האבן געפרוװט ןןנטץ פרבס שטרײםל; נישט נןןר פןןרשטעלן זיך, װןןס ער װןןלס אבינד נעזןןגט, נןןר טאקע םארנעםען זײן פלאץ... ןןבער םיר װײםן דאך אלע, אז דןןס פרבישע װארט איז נישט געזןןגט געװןןרן, דנט בוץ איז םין אונז אװעק. און נישט װײל איך בין פרבס א תסיד, נאר איך נאך םרבס א װןןרם. אבער פודה זײן פוזן פיר דך אלע, אז דאס אויסזןריסעסע װןןרט סעלט איבט אין אונזער ליטעראטור. איבט נאך א כאראקטער־שטריך פון פרץ: םיר הןןבן, װי ס׳איז באװוסט, א סך אײרןןפעער אין אונזער ליטעראט-ר, אכער פרץ איז געװען אםשר דער אײנביקער ײדיש-אײראפעישער קינסםלער. ד. ה. ער הןןס נישט גאר, װי אנדערע, ארײגגעבראכט ,אײרןןפעחפען׳ אין אונזער ליטעראטור, נןןר ער הזןט זײ קינםס• לעריש סארײדישט: םרעםדע קינםטלערישע סןןרםען הןןט ער מיט א ײמשן תיכן ןןנגעםילט און סרעםדע אינהאלטן הןןס ער ײדיש םןןרםירס. איבט דןןם װיכםיקסטע, װןןם פרץ הןןט ארײנגעבראכט אץ דער ײדישער ליטעראסור, אח די נאציזןגאלע רןןםאנסיק און דעם רןןםאנטישן סןןלקיזם. און אויך דאס הןןט ער געבראכט םון אײרןןפע און בײ אוגז ײדיש קינסטלעריש םןןרפירם. אלע אײראפעישע םעלקער זענען ביז דער װעלט-קריג געװען גאביןןנאל־רןןםאנטיש געשטימט. ןןט די נאביןןנאלע רןןםאנסיק איז געװען די לאנישע, הגם נישט מרעקטע ירושה פון דער פראנבויזישער רעװןןלוביע: דורך השבלה בו נאביאנאלער רןןםאנטיק. נאגץ אײראפע איז גענאנגען