Literarishe bleter · 1926-12-24 · 138 (24.12.1926) · p. [Seite]

פרײטיק׳ 3-4 דעצעמבער׳ 1926 1138 *־ײז 30 גרןשן עש־אר־ידדיז א־־ופטידירטני װאכנשריפט פאד ־יפלעדאביוד 1■ פועאטעדאוןקונםגײ פאױיקאג ^קקעעקץ,וזארעזע װאם װאלט־פרץ איצט געזאגט? ל־, ע ןז ק ע ב י ג (רןדן, נןהאלםן אין װארשןזדןר ליטןר>םן-*>ריין) רעם 16יםן דן*ןם1ןר> םיגיר. נןןך אלץ די צענטראל־םיגיר םינם נײעם פוילישן ײדנםום. פרץ איז דאס ײדישע קרוקיפוילן. פרץ אח דער ײדיש״םוילישער אינטעלעקס און די ײדישיפוילישע אינטויציע; דער ײדישיפױלישער םשכיל און דער ײדיש פוילישער ארסיסט>קעסםלער; דעד רעװןןלוציןן• נער ראעיןןנאליםט בשעתו און דער גרויםער גאעיאנאלער ראםאנטיקער. און אםילו דער םױליש-ײדישער וק: די ליבע צו דעקאראציע און םםיל אח אזוי שטארק אק פרבן — דעם מאן םון אידעען. ן• איז נאטירלעך געװען, איך זאל, םארגדיק אהער, סראכטן ועיפטזעכלעך װעגן פרבן און ױך םפילא םרעגן די הארבע און זײער אינסערעסאגטע םראגע: װאם װאלט אונז סרץ איבט געזאנט? איבט, װען די יונגע ײדישע ליטעראסור און דער ױנגער ײדישער נאביאנאליזם שטײען אויף א קריםישן פרשת-דרכים און קײן לויטערקײט איז גאך נישט געקוםען אין אלע ײדיש• ליטערארישע קרײזן איבער דער ־גארער װעלט. װאם װאלס אונז פרץ איבס געזאגסז און דוקא די םראנע-װאס װאלט פרץ איבט געזאגטי—איז גאר הארב, שװער בו פארענסםערן. ו םיל גרמגער אח, צב׳ש, זיך סאר• צושטעלן, װאס שלום׳עליכם װאלט איצט געםון? שלום-עליכם איז מער אײנגעװארצלט אץ ײרישן לעבן, םער ארגאניש ײדישער קינםטלער װי פרץ, אצער דערסאר איז ער גראדליניקער און נישט אזוי קאםםליצירט װי פרץ. ם׳אח, דאכט זיך, דעריבער אזוי לײכט ױך םארצושטעלן, סארנדיק קײן כוילן, האב איך געקלערס םון װארשע און װילנע. פילא, הילנע איז א שםאם םאר זיך: װילנע אח אלײן יחום, ײדישער יחום. װילנע קען שױן םגין זײן אםילו אויף פערזענלעכקײטן. װילנע איז אלײן א זכות, א םטיל. דאם ײדישע װארשע איז אבער נאך צו א לעבעדיקע שטאס, זי זאל זיץ םארבונדן םיט פערזענלעכקײטן, מיט יחידים, פיס א יחיד. און טראכסנ• דיק װעגן װארשע, האט זיך געםראכס, םארשםײם ױך, םון פרצן. גישם םון אשן. שלוס אש אח נישט דאס ײדישע פוילן, װי פרץ. שלום אש, װאלט איך געזאגט, איז דאם װײבלעכע פוילן. דאם קאקעטיש• ראפאנטישע פוילן. אין שלום אשן חנדלט זיך דאס פױלישע ײדנטום, באריםט ױך און פיעשטשעט ױך. און אסילו נישט װײםנבערג איז גאנץ סױליש. װײםנבערג, דאכם פיר, איז על פי סעות געבוירן געװארן אין פוילן. װײםנבערנ, האב איך דעם אײנדרוק, איז דער גרעסםער ל י ט װ א ק, װאס געםינם זיך איצט אין פױלן. װאם ואב איך א ליטװאק — נאך ערגער: װײםנבערג איז א מאסקװיסש. װען וױיסנבערג װאלט געװען א פוילישער ײד, װאלט ער םיל צירלעכער און מאנירלעכער געװען. ער װאלס גישט געהאלסן אין אײן רעװאלטירן, ב-גטעװען זיך... ער װאלט שוין געפונען אן עלעגאנטע פשרה... איז אבער װײםנבערג א פױלישער ײד םיט א םלאװישער נשםה, װעלכע לאזם גישט אים און נישט אלע אנדערע רוען.., דערסאר פײן איך, אז פרץ איז די םינטעסיש פויליש־ײדישע