Literarishe bleter · 1926-12-17 · 137 (17.12.1926) · p. Seite 850

137 זא ליטעראר ישע בלעטער 850 נלשט? אלך הזזב ללב *ו לייענןן די אױפשרי£שן: רוםיש״ הענרעיש״ דײשש״ פױליש, זןנגליש, £ראנוױזלש-ייק פון רער נאנדערװןלט. דער ערשטער, װאם האט זיך צעשרינן אויף ײדיש א•), כ-ארשטײם ז־ך״ נעװען שלוס־ןל־צם. זײנע גזןצאדקעשע, פרײלעצע א־תיותלעךו זועשרייבם ער זיך םיט א טאטר §ון גםרא, שרײגט דוקא אין דעם דאזיקן כיך צװישן אלע גרויםן אױף אונזער װאכעדיקער פןןלקם־שפראך״ אױף .זשארנאן׳ אין ענריקט: .אויב אין ירושלים דליםא איז אזוינן בניםדא, הײנט װןןם קאן שױן רארםן זײן״ אין ארץ־ ישראל״ םײן איך״ און א6שר איז דאם קײן ראיה נישט׳ םיט א סך פינטעלעך. נאך שלום־עליכםען קוםען שױן א םך ײרישע אוי£שרי£טן ביז זיו דער לזןדטער כםןפ, £ון ד״ לײװיק, װיןם שרײבט קןרץ: .װאס :אל איך שרײבןי—שװײגן - דאם בעםשע׳. $ט אזא אײנדרוק מאצט אונזער װילנער םשראשונם ביב־ ליאטזןק אויף אירן באזוצער. און הארט נןבן ה. לײװיקן האש זיך צעשריבן אין א קרוטןר״ רבנישער ש־רה עפעם אן אלםיטש־ קער רב £ין א קלײן שטעטל״ װאם איז נעקוטען $נקוקן דעם גרויסן .אוצר £ון חורה און יראה׳... אין ערנעץ פילט איר נישט אזא נאטירלעכן איבערנאננ פון אלםער צי נײער ײדישקיט, װי רא; אלן ערנעץ £ילט זיך נישט אזא £עםטער צוזאטענכונד צװישן ײרישקײט און לעבעדיקע ידן״ װי דא אין דער אלטער װילנער סשראשינם ביבליאשעק. אויף די הונדערמער אנפראגן װעגן ד?ר פרעמיע ,״זשאז הריםטאף״ פאר די אבא־ נענטן פון די ״ליט. בלעמער ״ דערקלערען ם־ר: ז) די פרעמיע ״זשאו קריםטאח״, מיטן בוך װעגי ראמעז ראלאן, װעלן באקומען נןןר די אבאנענטן״ װעל־ כע שיקן ארײן אין די ״ליט. בלעטער׳ דעם אנאנא• מענט־פרײז נישט װײניקןער װל אויף א >/' יאר• 2) דער אנאנאמענט־פרײז, װןןם א?ז אנגעװיזן איז קעפל (אויף דער לעצטער זײט), איז פאר דעם זשורנאל צ ו ז א מ ע ן מיט דעי■ פרעמיע. 3) אויף דער פרעמיע ןןן דל .ליט• בלעטער׳ קאן מען נישט אנןןנירן• 4-) יעדער אבןןנענט פוןי די ״ליט. בלעטער״ הןןז באקומעז נןזר א ײ ז עקז• פװ דער פרעמיע. 5**) די איבערזעצונג איז א נײע, פונם.אריגינאל, נײער שריפט, אויח גוטן פאפיר• זאל דער בעםערער ײדישער לײענער איצט װײזן, אז ער יאו אפשאצז א גוטו אויפטו אװ נײע הונדער• טער אבאנענטו דארפי געשאפו װערז פאר דער אײנצי• הער ײדישער ליטערארישער װאכנשריפט. עם איז דאם ערשטע מאל צו געבו אזא רלזיק װערק פאר אזא בייליקו פרײז: מיר װענדז זיך צו אײך נאכאמאל מ?ט דער בהשה, צו אבאנירז תיכח, נ?שט װארטי אויף דער לעצנוער װאך• מיר דארפו באצײטנם װיםד אױ װ?פל עקז• צו כ דרוקז ״זשאז הריםטאף״• או;*£?רציק יאר עקדםטירט זי שוין (£ון 1885). אין 1902 איז וי ארלבער א־ן דער הײנטיקעי םועציעל £אר איר נעבײ־ טער דירה. װער האט זיך דאז נעריכם, אז רי רירה װעט אמאל צו־קלײן װערןז און די צװײ ביבליזןםעקארן — ארבעםן שײן דין - אײנער צװ״־־און־דרײםיק יאר און דער צװײמער— דרײסיק. װײזט םיר אינער 6ון זײ, דןר באקאנטער און כאליכטער קענער £ון דער אלטער ײדישער װילנע, חײקל לונםקי: — אט דא, אין יענעט װינקל, £לענט בײ אונז כפדר זיצען ש. ניגער, װי אין א בית־םררש״ א ״שטאם״ געתאט בײ אונז. דארטן פלעגט זיצן םערעם. כן־צױן בץ £לענם ליב האבן ארוםצולוי£ן — רעצנט ער םיר אויס א נאנצן צעכל טיטבא־ קאנםע ײדישע שרײבער, געלערנשע, װאס ה>)בן דא געלערנט נעשדיכן. דערםאן איך זיך שלײן אויך טײנע ױננלשע יארן. װע1 איך בין איש־בה־ױננל נעװען, פלענ איך פון יש־בה זיך ארױם- ננבענען, זיך ארײנכאפן אין כמראשונם ביגל־אטעק און פלענ גאגצע אמנםן אפזיצן איבער םםןןלענםקיץ, ברוירעם און אנ־ רערע .אפיקורם־שע• ביכער. נישמ אײן הונרערט ױנגעלײט האט א׳ױ די גיבליאטעק איױפנעריכן £ון יש־בה און אװעקנע£ירם אויף דעם װענ 6ון םאדערנעד בילרוננ. און הײנם, אזוי װי דעםאלם, הענגט אויף דער װאנט די זעלביקע העברעישע אױפשרי£ט םים ,תקנות׳ (£ארשרי£טן) 6אר רי לעזער. נעל געװארן דער פאפיר אונטער רעם נלאז, נאר די בינליאשעק ה־ט מ׳־אדיציע. די זעלביקע בילדער £זן גרינדער םהתיהו פטראשון און שטואל־ײםף £ין העננען אױף דל װענט. דאס זענען די גרינרער. עפעס נאך א פאר כילרער האבן זיך א־צט באװיזן״ אבער זײ רופן שײן נישט ארױם אזא אנטונג: ראס זענען נבירים, װאם זענען שפעטער נעקוםען שוין צו רער!ארטיקער ביבליאשעק זונן א שטיקל כנוד .. אפילו רי צװײ ביבליאשעקארן קוםען םיר אוים דיזעלביקע, װאם אטאל, װען איך ביז נאך א ױנגל נעװען. נארנישט עלטער נעװארן, דאכם זיך• אבעד דאך האט זיך א םך נעגיטן: אטאל פלענט א פריי אהער זעלטן קוטען. רננים, לוטדים £לענן זיצן איבער גרויםע גםרות, שאלות־תשובות, יש־בה־כחורים. איצט טרעף איך נאר אן אנדער עילם: םײדלעך, ליםװאטשקעם מלם נעשױרעגע האר האבן זיך אױך אהין אר״ננעריםן, קײן ישיבה־בהו־ים טרע6ט איר שױן דא כטעט אױף א ר6יאה נישט-נלששא רי אמאליקע יארןו אונזערע רבנים האבן איצט אױך ק:אפ צײט ארײנצוצאפן זיך .צו םטראשינען׳. אן אנדער עולם זעט אלר רא — ס׳זענען ראם רוב שילער פון ײרישע, העברעישע שולן. און עמלעצע הוגדערם א טאג קיםען זײ אהער, אנדערע כיצער פארלאננט אלצט דער געװײנלעצער לעזער. נײע ציםן, נײע לעזער, נײע לעזער — נײע ביכער — אבער סםראשונם ביבליאטעק איז נעװען און איו געבליבן— א שטיק .ירושלים דלישא׳. און יעדער גאסט״ װאס קוםט קײן װללנע,־ גײט ארײן אהער, דערשפלרט נלײך אנײםט פון לאננע דורות, װאם שװעבט דא, און אלע גײען ארוים םיט א באזונדערן יראת־הבבור. אז דער ללבנםװלררלקער נינליאטעקאר £ירט טלך ארײן אלן ,אוצרז ארײן (םלט מאם פאר א נײגעילקײט אלך £לעג אםאל, ױננלחײז, קוקן אויף דער םיר םלש דעי אײ6שרלפם .בל זד לא יבאי). בעש אלך נלײך דאם באזוך־בוך• װעםעם אונטערשרל£ט גע£לנט אלר דא נלשט? דוד װאלפ■ םאן און שלום אש, םענדעלי םוצײ םפרים און הערםאן קאהן, דוננאװ און דער אלסלטשקער רב, רער ,חפץ־חײם׳ און װער