Literarishe bleter · 1926-12-10 · 136 (10.12.1926) · p. Seite 825

825 ליטערארישע בלעטער 136 .זא הערט?) ם#לק ה#לפערן (# שרישסשסןלעי) איז אייך ןןנגעשסעלם אלס לערער א־ן די װילנער שיל־אנשסאלטן. קילב#ק איז ד#ך א ל ע ר ע ר ל1יט זײנע קײמליפיק&ציעס.;שסידירס אויף דעם אין דײםשלאנד) אייך איר, ח׳ פאם׳ וײס א לערער אייך ןסא• םאשו איז געװען לערער, אײדער ער האם זיך פאשלאסן לעבן 6ון דער םעדער. זי ון װען ער װאיינט נישט אין אמעריקע, װןלש ער אייך געצייגן זײן ארעםע חױנה םין געפן לעקציעס אין װילנער סעםינאר. איר גײט, הײסם עם, קאטירן אין דער פאלעםיק לערער• פראםעסיןנאלן *ין זײ אנגעפן 6אר א פײשפיל 6ין שרי6סשסע• לער םיט א לעפעדיקן חוש? (די א־ינציקע שריפםשסעלער!) אפער דאס איז דאך א םאנעװר׳ װאס איז אייםגערעכנם פארן זײטיקן לעזער, ח׳ פאט, נישם 6אר םיר. בלײפט נאר איפער אב.?אהן םיט זײן 6רײסיקצונאכסס און שלים אש םיט זײן חירש זיצן אין שעחן ליגן. נו, זאנ איך אײך צי... אי׳ה, אז איך װעל אריפערפארן אייף א חירש קײן אםעריקע, כדי דארס ןנצוזגםלען שטאף 6אר דעם גרייםן אפעריקאנישן ראםאן׳ װעלכן איך װעל זיך קלײבן אנצושרײפן, װעל א־ך אייך א געוזיסע צײט םארפרענגען אין די שלים-עליכם-שולן אדער אין די שולן 6ין ארפעסער־ריננ, צי איך װעל דארט זיצן, ליגן אדער שכײן װײס איך נישט• א6שר הענגט מען גאר דארם אייף ד־ ערנגעכט םאר א שײנדל. (אנ• שיילעכער סיסטעסו. אגב, איך בין ז־ך ניהג אין יעדער שטאט, װאו איך האפ א םארלעױננ אין װאו ס׳אױ נאר פארהאן א ײדישער שול, גיי איך םפעציעל לעזן םאר די עלסערע קלאסן. נישט גלאט לעזן, נאר רעציכירן. אלעקציע 6ין לענעדיקן װארס, 6זן דיקציע. אייך פ. םארקיש האם נאבנעסון מײן ביישפיל, אייך ער איז אין דער ײדישער שול ג ע ש ט א נ ע ן. אבער די דאזיקע .װיזיםן׳ עטרײכן נאר אונטער םײן אפגעריסנקייס םון דער שול, מײן דרייסנדיקײט, םײן .נאםטיראל׳. און איך ױאלט װעגן זײ גישט דערמאנט, װען איר דריקט םיך נישט צו צו דער װאנס מיס אײער םראנע. םײערער יעקב פאט, װי6ל מאל האפ איך מים פיינע אײגענע לעבעדיקע אויגן אנגעזען די ײדישע שול? די םעשה איז די, װאס פען האם אונז נישם אײנגעלאדן דורך דער טיר, זענען םיר ארײן דורכן 6ענצטער. איך. םאר• קיש. איך גלייפ, מיר זענען נישט די אײנציקע. און, ױען םען װארפש אונז 6אר אונזער אםנעשטאנענ• קײט, אונזער קנאפקײט בניגע צו דער ײדישער שזל, לאכט זיך מיר... םיט יאשטשערקעס, חבר פאס. און עם װילט זיך םיר אײך דערצײדן א מעשה םון דאםבראװע. אין דאמבראװע האב איך זיך באקענם מיס א ײרישן סעכנאלאג. ער האם געהאט זיין אײגענע קיילן-גרוב. האט םען זי נײ א־בש צוגעניםען, װ״ל ער איז א ייד. האט ער זיך געװאלט אנדינגען אין א צװייכער קיילננרוב, אלס 6אכםאן, האט פען איבש אפגעזאגס, װײל ער איז א ײר. נאך לאגגער אופזיםסער זוכעניש האט ער געע6נס א םארפיטלונגס-בױרא און האם צו סון מיט סארש דענע קיילןי שררית. מאכט צו אים אײנער אזא שררה: — קײן אנטיסעמים בין איך א6ילו נישט, נאר איך קאן נישט םארשסײן, 6אר װאס די ײדן 6ארנעםען זיך נישט מיט קײן פראחקסיװע פראפעסי יעס. דאם ליגט שיין אין זייער בלוט — שזןכןר׳םאצערײ, איר פארשטײט, ח׳ פאכ? איר זײט דער שררה און איך בין דער ייד. זענען איבער זײערע בחיתי זײ האבן געהאס די קינםטלערישע אםביציע און ריזיקאלישע נאױויטעס אלײן צו לאזן דאס טעאטער אין גאננ. זײ האבן אונז איבערצײגט, אז זײ װילן און קאנען האלסן דאם טעאטער אייף דער געהעריקער ד,ויך. איצם׳ שטײען םיר, די הןנס אין די קעשענעם, און קוקן, װי זײ מאסערן זיך. פיר שסײעי און קוקן םים דער נוםער עצה *ייף די ליפן: — םאסערט זיך נישס, קינדערלעך, גײט צו גרונס! און זײ װעלן גײן צו גרונט-בײ אזא באצלוננ אונזערער. צו דעם דארף מ$ן קײן נביא נישט זײן. זײ זענען דאך נישט קײן םןצענאטן, אקטיארן זענען זײ און מיס זײער א באגרעניצסן קאפיטאל, װאס זײ האבן אנגעזאםלם, װאנדערנדיק איבער די פראװינץ. דװקא איצס איז די צײט, בל־זםן ראס םעאסןר פראספע• רירט נאך, ארגאניזירן 6אר אים א ברײסע געזעלשאפסלעכע אונטערשסיצוננ. אלע אונזערע קולטורגלע א־ן פרא6עםיאנעלע קערפערשאםטן פוזן װי אםשנעלססן אפהאלטן א באראםוננ, װי אז1י צו םאנירן דאם טעאסער אייף קאראװע• דאס איז נישם טורקאװס סעאםער, נישס קאםינסקאס סעאסער. דאס איז דערװײל אוגוער אײנציקער סעאסער, אונזער אײנציקער סעםפל 6ון דער דראםע. לאזן םיר אים אונטערגײן — װעלן די שפעטערדיקע קראקאי־יל״טרערן אונז אלײן 6ארשװארצן דאם פנים. די ײדישע שול און דער ײדישער שרײנער יעקב פאט פרובס םיר צו דערװײזן אין פאריקן נומער, אז םײנע סעג1ת זענען אוםגערעכסע. אז די יזדישע שריפסשטע• לער, ,צו חרפה און צו בושה׳ זאל זײ זײן, זענען אלײן אפ• געשםאגען 6ון דער שול, זײ שםעקן נישט ארײן אין איר. והראיר״ די אײנצלנע שריפטשטעלער םיט א לעבעדיקן חוש — זײ זענען נעלאםן אין שול אריין. בײשפילן: ,פרץ א־ז אלײן םיט לײב און םים לעבן געקוםען צו דער שול׳... צו װעלכער שול, ח׳ פאכ? צו דער, װאס האט נאך נישט עקזיסם־רס? יענע שול אױ אין דעם עםבריאן פון איר ארגאניזיר-קא• פיםעט אלײן געקופען צו פרצן און געבעסן ביי אים א תיקון• אז1י איז די זאך, חבר פאס! א־ב׳ םאר יענער שול האב איך אלײן געשלעפס א פאר פוד מכשירים און בילדער פון א ליקױידירםער רוסישער בוכ• האנולונג, געשלעפט זײ צופום, װ״ל איך האב קײן געלס נישט געהאס א1יף א דאראזשקע, און די לאסט אױ םיר גרינג געװען, װײל — פאר אן אײגענער שול. של1ם אש — זאנס איר—איז א ח1דש א ב ג ע ז ע ם ן אין לערער־סעםיגאר און שעהן א פ נ ע ל ע נ ן אין דערשול. װאויל! נאיך האב גאר נישט געװאוסם אז אין א סעםינאר זיצס םןן און אין א שול ליגס מען.) איר זאנס. אז אפאטאשו האס א1יך אז1י געטון. (געזעסן אוןגעלעגן?). איר זאגס: הןט זײ עםיצער געצייגען? חס ושל1םו אלײן. נישט ח1לה אלײן. (װער— נישס ח1לה? אש און אפאטאשו?). און נאך ברענגט איר א בײשפיל םון קולבאקן: ער אר■ בעט אין דעם װילנער סעםינאר. ה׳ פאט1 שארװאס האט איר בײ פיר נישט נעעויגן קײן אינ6ארםאניעס? נאט אײך נאך בײשיילן. אב. קאהן האס בא• זובנדיק װילנע, פאדבראכט םיס די װילנער סעםינאריםסן א גאנצן 6רײםיקצונאכסם און נישט געװאלט גײן שלא6ן. נאיר