Literarishe bleter · 1926-12-10 · 136 (10.12.1926) · p. Seite 824

136 ליטערארישע בלעטער 824 איבער אהטועלע קולטור־פראגז אלטער^קאציזנע װארשע נײן, אונזערע קילםזר-דערגרײצינגען זןןנען ד$ך נישט קײן בלעזלעך אייפן װ*םעי.׳ ד*ם בילר האם םיך 6*רם־רם, $בער דער פארגלײך איז קײן 6*רנלײך נישס. םיר הןבן נישש קײן פןןליטישע סענלעכקײט, םיר הןבן אבער א בןןדן, הי א טײל 6ין דעם פןרזײםן — גים שפרןבונגען. אייב די נ־יע טעאשער.י*זיציעם אין ביענןןס־אײרעם *דער אין קי*קע זענען נישש קײן זיכע־ע-איז דאך פיןרשטענדלעך. אין א באזונדער לאגן איז ריגע. דער ששןןש קומם א גיןיסער םזל-ט1ב, ד$וט איז אונזער טעאטער שטןוטלעך אדזןפטירם געװארן. דאס א־ז דער ערשסער 6אל, אייםער די גרענעבן 6ון ראסנפארבאנד, אז א ײדיש טעאטער זןןל זײן סובסירירם םײ דירכן פארלאמענס, סײ דירך ד*ר ששןןם * פןרװאלטיננ, אז א ײדיש םעאםער זאל האבן די םןןראלישע שטיבע סײ פון דער א£־ביעלער פרעםע, םײ פין פרעזידענט. איך קיק אויפן ריגער סעאטער םיס גר1ים ביסערניש• װײל א1יב דער ר י ג ע ר טעאטער זאל אונסערגײן, אדער זאל װאקסן א ראכיטיקער — דאן װעלן פיר נישט טארן בו קײנעם האבן קײן טענית, נאר בו זיך אלײן, בו אונזער אײגענער שליממזלדיקײם. נישט טאקטישקײט, נישס בארו6נקײם, בו אונזער אײגענער, ה־יפישער דעזאריענסאביע. און װי האלט עס רא בײ אינז, םיטן װארשעװער טעאטער? האבן סיר דאך פארגאסן קראקאדיל־םרערן, װאס װארשע איז א לאנגע בײט פארבליבי אן ײריש טעאםער. און איבם, אז מיר האבן אים שוין, זענען מיר ש1ין זיכער םיט זיין עקויסםענץז װײסן מיר דען נישט, אז א דראמאםיש םעאסער קאן זיך ביי הײנטיקער בײס נישט א1יסהאלטן פים די אײגענע כח1תז װעגן אנסװיקלען זיך און פ־אגרעםירן \יז דאך ש1ין אפגערעדט. בײ א גיטער באלעבאטישקײט קאן זיך נאך די קלײנקונסט־ בינע האלסן א1יף די אײגענע 6יס. אבער, װאם פעסטער די קליינקינסש־בינע װעט שטײן, אלץ געפערלעכער איז די פאזיביע פון אונזער אײנביקן דראפאטישן טעאטער, א1יב םןן זאל אים איבערלאזן אלײן זיך ראנגלען מיס די םאסעריעלע שװעריקייסן. די .װילנער טרופע׳ האט םיט יארן ביריק איבןרגעלעבס א קיש װאך. שפעטער האס איר געראטעװעם ,א שלאגער׳ — ,דער דיבוק׳. נאך שפעםער האש זי געםוזט נעםען די 6ים א1יף די פלײבעס• װײ װעס וײן בו אזנזער דראםאשישן סעאסער, װען ער װעט דארפן טיישן די פיעסן, װי די קראגנם אין װארםן ביז א ,שלאגער׳ װעם אים אר1יםראטעװען 6ון דער לאגע. אש האס באנוםלאװסקיס סעאסער נעהאט אלע מעלית: םײ דעם גוטן פינקם אין דער שםאטישער געאגראפיע, םײ דעם גיטן רעושיםער (שילערן). םײ די גוםע דעקאיאטארן(פראנאשקא, דראביק). און ,פאסיאסקין׳ אין ,די נישט נעטלעכע׳ זןנען זי, כער געװען שלאגערם. א חוץ דעם האס דאס טעאסער נעהאס די םיםפאטיעם םון ברײטםטן ע1לם, די שסיבע פין פראפ. פאדײנען אש־לי. האט עם א םך געהאלפן? פינקש א1יף אז1י פיל, אז זײן דעפיביט זאל זײן א קלענערער, וױ אין אנדערע טעאסערם. אין. אז דער מאגיםטראט האט זיך אפגעזאגט בו דעקן דעפ .קלןנערן׳ דעפיביט — האס דאס סעאסער געםיזט צומאכן אן א1יג. װי זשע קאנען םיר בװען גלײכגילטיק, װי זיגמונט סור• קאװ און אירא קאמינסקא ראנגלען זיך םיס שװעריקײםן, װאס ארנזער חרב לגבי דעם אײבציקן ײדישן דראמאטישן טעאטער מיר טארן נישט זײן גענארט בײ זיך. אינזןרע שװעריא1 םנעקןמפסע קילטיר־פאזיציעס זענען רעלאשיװע דערגרײצינגען. זײ געס־נען זיך אין א ששענדיקן א1יף.און-אפגאנג, װי די בלעזלעך איי6ן װאסער בעת א רענן. אש איז דאס גאנצע װאסער באדעקש מיט בלעזלעך. לענעדיקע, סאנצנדיקע בלעזלעך• זײער טאנץ איז אבער טראגיש. דאס פלאבן זײ אײנע נאך דער אנדערער. און א1יף זײער ארט שפרינגען מאמענטאל א1יף נייע. זאל נאר אבער רעגענען כשדר אין קײן בלעזלעך װעלן נישש פעלן. דער רענן — דאס איז אינזער פאדצװײפלסזןר געדראנג בום קולםורעלן א1יםלעבן זיך. אונזערע דערגרײכינגען א1יפן קולטורינעביט װעלן ערשט דאן האבן א םכשית אין א לעננערן קױם, װען זײ װעלן װערן געשםיבט םײ דורך דער ש ם א ס, סײ דורך דער אײזערנער ארגאנױאציע 6ון א ײרישער קולסור־געמײנדע. דאש איז פארבעדן םיש א פאליסישן קאםף, א לאנגן און א שװערן. קײנער 6ון אינז װעס נישס א1יסםײדן די קאמ6ש• רײען. דערװײל איז אבער א 6דאגע מעגן דערהאלטן אונזער קולטור־אשעם ביז דעם ענסגילםיקן נבחין. מײל מיר קאנען זיך דאך נישט אפזאגן 6ון דעם לוקםום בו עשעםען, א£ילו װען םען 6ארששאפש אונז די נאז. און, מי א1יפן אמתן שלאכס־ 6עלר, פוזן םיר שעפן פוט און פרײד פין יעדער ידיעה. אז אש דא, אש דאיט א־ז דורך אונז 6ארנומען א 6רישע פאזיביע. אונזער טעאשער איז זיכער דער קולטיר־אװאנגארד. ער דריננט ארײן אין אונזערע םארװארלאזטע קילטור־,קרעםן' נאך 6אר דער יירישער שול. און םין דער נאענם און 6ון דער װיים הןש דאס סעאטער לעבטנם אונז דערפרײם מיט גוטע בשזר1ת. אין ביענאס אײרעס, אין קראקע, אין ריגע האבן זיך נע• עפנט יידישע סעאםערס, נעשסיצט א1יף אקשיװער געזעלשא8ס■ לעכער ם־שה־לף. די בשורזת װאלםן געװעז גאי דער6רײענדיקע, װען די שרעק זאל זײ נישט נאכגײן: װי לאנג װעט עם אנ־ האלטן? װ־יסן םיר דאך פין דער ב טערער פראקטיק, אז 6ריער שפעטער, דא אדער דארט מוזן די בלעזלעך פלאבן. אבער די פ1רא דא־ף אונז נישט 6־רן צו 6ארצױײ6לונג. יעדע נײ־פארנומענע פאזיציע בלײבס א געװינס. א טאפלם גע■ װינס. אין דאם געװינס שון דעם אפהילך, 6ין דעם װײםן רע■ זאנאנס שש־יט בײ פיר א1י6ן ערששן פלאן: װי כאלד ריגע קאן, ױי באלד קראקע קאן, פארװאם זאלן ם י ר נישט קאנען? אט האב א־ך אין גראדנע ש1ץ געהערם רעדן װעגן א גינסטיקער סעאשער־קאנייקטור. אט האב איך אין לובק ש1ין געהערט שםועסן, אז ם׳איז צײש צו ב1יען א שסענדיקן ײדישן טעאטער. פון װערטער װערן מעש־ם—פ־יער שפעטער. א גראדנע, א לוצק האש פער ײדן. װי א ריגע. און דאס, װאס די פארנומענע פאזיציעם זענען נישט קײן פעסשע, נישט קײן זיכערע — דער1יף זענען מיר דאך אין מיס 6ון אינזער קאמף. פופציק־זעכציק געזונשע פא־ששעלונגען זענען דאך שײן אן אייפסו, װען אפילו נאכדעם זאל מען םיזן די פאזיציע אויפנעבן בײטװײליק. דאם װילד־שעלד װערם א1י8גע• אקערס, שפורן — איבערגעלאזם.