Literarishe bleter · 1926-12-10 · 136 (10.12.1926) · p. Seite 823

823 ליטע רארלשע בלעטער 136 זא ײדישן שןלק. עוס*ל עלויז. אזן דערינער סאקע הןןגן םיר זיך *זיי ל#נג געילןןנסערס *ין נאעיןװאליזם און *לעםאל זיך זוזס• געקערס גז אים אזן אלעםןל נעפילס, אז דןס איז נישט דער װעג, אזן םוף.כל*םיף ןנגעהוינן נלןנדזשען, נישט קענענדיק נעסזנען א גיל אזן ןן זין. זאגם םיר, איז דען םאראן הײנט א שענער װארט םאר א ליטעיאסזר, װי דןןס װןרס: שםד אום אונױוערזוס װ ע ג נ ז מ ע נ ס ש ה ײ ס. אזרי נבי גריננערג האס זיך סארכלינעט נזם םאניםטראס אין תל אביב אזן זןס, װאם םון אים איז געװארן. ה. לײװיק האס זיך פארכלינעט עום מאגיססראס אין איהוסען ויער װײסס... סןר די אויגן פון די גרויםע דיכבער פין דער װ;לט, 0*ר די א1יגן 0ין די דיצםער פון נװאנניקכסן יארהונדערט, די דיכסער פין װעלט קריג אץ װעלט רעװאלוניע האס זין סלו• נים אנססלעקס דער װייםער אין נלויער חלל פון ים. ים סון דער װעלם, סון אײן און איינניקן סענסש. און קײנער האם דעם ים נאך נישט געזען קײנםןןל םריער. און פין אלעפענם הער• נער רײםס זיך דןןס נרויסע געשרײ: ים. אין *לע סראכסן: אין ים ארײן. שװיםען אין דעם ים סי, דעם אײנניקן םענסש פין 8לע םענסשן. אין 8לע פילן: $בער מ$ס װעס זײן םים דער ערד? םים א ו נ ז ע ר ערד׳ו ןבער םיר, םיר גןםגעבענםשסע םראנטן נישם; װןןם װעס זײן םים אונזער ערד. סן לןםיר זיך אויך װײסער היסן דער• פין, היסן םון ערד. $ם איז די ליניע פין דעם װענ סין דער ײרישער ליםע• ראסור. םײ הןבן אין אונזערע ארטיקלען געםרוװט 8נ8ליזירן די שוי8כע נענםר8לע סונקטן םון דער ײדישער ליםעראטור, פיר זענען געקוםען, און ד$ס איז גאר נאםירלעך, ני די סרוי• ריקסטע רעזולטאטן. נןך קײנםןל איז די ײדישע ליםעראסור ןזוי אויסגעםאסערט אין ןננשםהדיק נישס געמעזן וזי אינס. גןך קיינםןל הןט זיך אין איר נישם 8ז1י נרײסג,םאכס די אידעאישע ניל ני 8לע פיר עקן װעלם, װי דװקא אינם, װען עם סןדערט זיך סין איר םער, װי אין 8לן איבעריקע נײטן, און אויב זי םאכס זיך ברײס, די נול, םיז םען איר ענגער שנירן די װעלס. און א1יב עס װעט איר ענג זײן, דער נול, מעס?* זיך 8יײן ארויסװארסן פין דעד ליםעראסור, נו װעל• בער זי געהערם נישס. םיר ןבןר פיזן װארפן דעם לןזונג, װארםן אים א1יף די קע■ פין יענע, װ$ס קענען קײן לןזונג נישט פארנעםען, מײל זײ קענען קײן געװיסן נישס טרןגן. יי 8קס, ארוכמ װעלבער עם דרײט זיך די ײדישע לי• םעראטיר, איז דן. זי איז אן אוםזיכטבארע. ןבער זי איז י8 זי םאכט אירע ערשטע און נןך שװערע בפװעגינגען. שװערע און ק1ים באםערקבארע. נישט אין דער ריכםונג סון םזרח גײט איר באװעגונ:, און נישט אין דער ריכסונג 0ון םערב, נייערט אץ רער ריכטוננ פין 8לע ריכסונגען. אין דער ריכםונג פין קרײז. אין דערריכ• םונג נון דער װעלט. ני הןט די ײדישע ליטעיססור 8 פיסיע? נעװיס! ^בער נישם נו לײדן פאר 8לע פעלקער, נו םרײען זיך די ערשסע פאר זײ 8לע• נו פרײען זיך מיט דער םרײד פין דער פרײ• הײט, סיט דער 0רײד פון דעם ינש. מיס דער פרײד ■ון דער ןװןננארד, פון דע■ װעג נום אונױיערזום. דןזיקן שװערן שםיץ״ ןבער גלײכנײסיק געפןדערט פין אײך אײנס, ןז איר זןלט אײער גאנץ איבעריק לעבן לעבן מיט דעם באװיסםזײן, אז עס װעס אײך אויםקוםען גו ליגן אין דער װארשעװער ערד-ני וי8לס איר נעװאלם? און אײן םיניט נישס םראכםנדיק, .הןט לײװיק געענספערט: נײן. אין װארשע נישס. ער חײםם נישס סאז־װןם, ןגער עפעם 8 סינקל געסיל זןנם אים• *י י8 איז ש1ין אלץ ג,שם8רבן׳ און אין קײן תחית-הםתים גלויבס ער נישט. נישם אין תחית־הםתים פון מענסשן אין נישס אין תח־ת־הפתים פון שםעס. הןב איך װײטער געסרעגט: זןגר, נו װעלכער ערד 6יים *יי ין יענע נוגעבונדנקײט און יענעם פןרסרויען, ןז איר װןלם איר אזש װעלן ןםןל אינערענספערן אײערע בײ• נער? זןגס םיר װו איר װילט שסארבן — הןב איך ■אראפרא• זירט — און איך מעל אײך זןגן, װו איר מילם לענן. (אזן באםערקן םוז םען, ןז דןס איז נאך געװען סאר דער רוס• ל8נד*נכיעה) און לײװיק, אײנער סון די פילבארםטע, און אפשר טאקע דער סןםע, סאםע — — 0ון די ײדישע דיכסער, הןס א1יף דער סראגע קײן תשיבה נישס געװוםם. און פאר םיר איז דער עסיזאד אײן באװייז םער גע• װעזן, אז דער שװערפונקט פון דער ײדישער ליסעראםור פליס, און אז קיין שום פון די ײדישע דיכסער מײםם נישס קײן נאש״ד װעגן דעם. און עס איז םיר קלןר געװארן, אז א ליסעראםור, װןם הןם קיין גענסער נישס, םוו נעםען ווכן איר גענםער םאקע אין דער גענטערלאזיקײם. זאל דןס נישט הײסן, אז זי דארף פון דער נ1יט םאכן 8 טוננם• ןנער נ1ים לערנם, נוים װײזט 8 װעג. דארף זי לערנען, די ײדישע ליטעראםור, פון דער דאזי• קער נ1יס אירער. אלץ אין דער ליםערןסור ■ון דער װעלט גײס א1יף דעם מעג פזן דענאגיאנאליזירוננ. אלץ זוכס דעם םענסש. זוכם זײן אינערלעכקײס, װןס איז סריי ם־ן דעם לבוש, און נאגיןנאליזבש איז לבוש און נישט םער און אין דעבז יןזיקן זוכן דעם םענסשלעכן קערן איז באהאלםן א1יך דער סיפער זין פון דעם עקסםרעםיןניזם, װןס זוכט די טיסםסע אי• נערלעצקײס, ײןס קןן נישט זײן נאגיןנאל און אויך נישס נא• גיןנאליםסיש. איך רעד, נאםירלעך, פון דעם עכסן און בעםטן עקססרעסיןניזם, װןס א־ז נישם קײן איבערגעלעבסע סןרם, נןר אן ןנהויבנדיקע און אן אויפנליעגדיקע. נאגיןנאלער עקםסרעם־ןניזם איז אן אבסורד. אוניװער• סאלער עקססרעסיןניזכש איז א נאםירלעצע דערשײנונג. אלץ, װןס איז דןם בעססע אין דער װעלס, שרײט םים די גרעלססע טענער: םענסש. דןס מןרס םין דער אורפארנאנ• גענהײם אין דןם װןרס 0ון דער גוקונפם. דאם קלײנע קיגד, װןס איז ערשט 0ץ דער ערד, סון אין-ם1ף, ארוים, איז םענסש און נישם םער, און דער אלםער םאן, װןס גײט באלד אין דער ערד 6ון אין׳סיף גיריק מערט מידער פענסש און גןר נישס םער. איר רעד מעגן א םיםיע פון דער ײדישער ליטעראםורז יואי ייי ין א שענערע םיםיע פין א ליםעראסור, װי גו זײן די ערשםע, װאם הןס זיך לחלוטין באפרײט סון נאגיןנאליזם? און װעלכע ליםעראסור אין דער װעלס איז נןך אז1י םסוגל דןס גו זײן, װי די ײדישען עס אױ א גוסאל בלויז, װאס גוזאםען םיט דענם אויפ. בליען פין אינזער ליסעראסיר פאלט גיזאמען דער נאגיןנאלער רענעסאנס 6ון די םעלקער פון דער װעלס און ססעגיעל 8ון