Literarishe bleter · 1926-12-10 · 136 (10.12.1926) · p. Seite 822

136 זא ליטערארישע בלעטער 822 די אידעע, וואס פעלט (דער לעצטער פון דער סעריע: ״אתם װעלכער אקם דרײט זיך די ײדישע ליטעראכור״?) מלך ראוויטש ווארשע יעדע אנדערע עכטע קינסם, װערם געש6#ן דער*#ר׳ װײל עם *יז דא אםונקעלע בענקש6#ם יין אלע קינסםדער זיך פיסזו• םײלן, זיך װײסערצו8ל#נען, נישם *וי8הערן *ו זײן. אין װ#ס םער םענםשן עס דערנענסערן זיך עו דעס קינססלער, אלץ םער װײםערגע&לןנעס איז ער, עון װןןס םער םענםשן עס סןרבונדן זיך נ ע ד א נ ק י ע ך םים אים, אלץ םער זענען םים אים. געװיס, די ביבל איז א ריזן קונסט-װערק, אבער צי קענס איר פיר אײנרעדן, אז בלויז צוליע דער קונסס איז זי דןןם, װןןס זי איז. אין מײן, אז צוליב דער ק י נ ס ס צום װײניקססן. אין דער ביבל איז דןן *ן אידעע. די אירעע 6ין גע• רעכסיקײס. 6ין ײדישער גערעכםיקײס. א װונדערבארע זאך םים אם דער אידעע. אײן װארט. ןןבער דער װןרם איז סורם. און דער םורם איז נרויס. און םען זעס אים װײט אין צײם און אין רוים. איבער יןןרשויזנסן און איבער אלע עקן װעלם. איך בין א ראמאנטיקער 6ון דעם װארס. א פאנאסיקער פון דער ליםעראטור. איך גלויב אין איר העכערער באשסיםונג. נײן, סאקע אין איר העכססער באשסיםונג. און א ך קען ם־ר נישס 6ארשסעלן, װי *זוי עם קען עקזיםטירן א ליסעראסור, א קיבוץ פון עטלעכע הונדערם םענםשן און קײן שום געםײנ׳ זאמעס פארבינדס זײ נישם, נײערט דל הןנןןראר׳שראגע, אין שוין אין בעםסן 6אל-די פראגע םון דער ארסאנראפיע. אק איך קען םיר שוין גארנישם פןןרשםעלן?ז פןלק, װןס ליסע• ראםור, דאם אומרעאלססע, איז א״נם 8ון זײנע רעאלססע װערםן, װאס ער פןירםןןגס, און ער אלײן זןןל זיך צו דעם דאזיקן רעאלסבן װערס זײנעם, זײן, כםעם אײזציקער, רעפלי• סעם באציען אזוי ■רןןםעםיאנעל און שורה-גראשעדיק. און דאך איז עס אזוי• איז די פרןןםעסיןןנעלישקײם געװןןרן דער שװעראונקס 6ון דער ײדישער ליםעראסור, ן פראנע פון קויפן ןןדער נישט ק1י8ן ביכער אין מאםן. און דער אפתדיקער שװערסינקס פון דער ליםעראסור, איר װילן צו אידעע בלןנדזשעס־ארום איבער דער װעלם, זעצס זיך א1יף פכלוםישסע נרינע צװײגן סון 8לע מןןל נײע לענדער, לײגס זיך אװעק אויף שװ#כע סלײצעס 6ון אלעםןןל נײע םענסשן, ביעכן זײ אײן, און דער אירעישער שװערפונקס 6לים װײםער. דערפון קימם עס, אז םיר הץבן אין אונזער ליסעראטור ןןדער םיפן, ןודער פןןפירענע העלדן, װןןס װןןרעםען נישס און צינדן נישם. דערפון קוםם עם, אז עס גרןןסירט בײ ױנז א דעם#י#• ליזאציע, און דער עיקר, נ#סירל;ך, אין װארשע, װןןם עס איז איר גלײק נישם געװעזן, זינס די יידישע לישערןוסור עקזים■ םירט. ןן דעמןןראליזןןציע פין ערגסםן םין, װןןס זינדיקס נישס מער מיס איר לעבעדיקן לײב, װײל דאס קןןן זי שוין נישם םער, נ$ר םים איר שלאפן געדאנק. די צינישסםע דעםןרא• ליזןןציע. $ם לןןםיר דערצײלן א מעשהלע: אםןןל אין * שבת זענען מיר געגאנגען, לייװיק און איך אויף דעם װארשעװער יידישן בית-עולם. צוגענןןנגען, נןןםירלעך, צו פרצעם קבר• איך פרענ *ײ לײװיקן: װען םען װןלס יײך פןןרזיכערס אלע דערגרײכונגען םון דעם, װ$ס ליגם ד# אונםער דעם איך װײק צופיל אין דער, קײנםןל-נישם־רײנםןןכנדיקער, ליםערןןרישעד םקוה און איך ו,אפ םיך גרינדלעך אפנעװײנס םון װעלכע נישם אױ אילוזיעס, און עם איז סאר םיר, נאסיר• לעך, קײן איבעררןןשוננ נישם, אז די דןןזיקע סעריע פין ארםיקלען הןןט אין םשך 6ון די זיק װאכן, זינס עס א־ז דערשינען דער עישסער 9ון זײ, קײן אײן רעןןנירנדיק װןרט נישס 8ר1יםגערו6ן. איך םײן ד$, נאסירלעך, נישם די ק װ 8■ ל י ם ע ם 6ון םײנע, א1יף דער קני, נאך האלבער נאכס, םיס 8 םיק קאפ געשריבענע איטיקלען, נײערם זײער אין-פנים שפײענדיקע ס ע ם ע. װי קןן זיך דען װערן און רויט־װערן 8 פנים, לםשל, 8 װארשעװער סנים, װןןם איז אײנסאך ניששןו? ןן, װען דא װ$לט באלײדיקס געװןןרן 8 יחיד, מען י5 װ#לס געקרענקס געײןרן 8 םענסש פיס 8 קופערנעם שםןרן, װ$לס זיך נעװים אויפגעהויבן 8 םאלעםיק און װ#לם געיויכערם 8 היבשע צײס, אבער דא איז ד$ך בלויז געקרענקס, אין םאקן מיס 8 כיװן, געקרענקס געװארן אכלל, אכלל-װאס ייו נישסא. יײיל 8 פלד קאן קײן כלל נישס זײן, װען עס איז אזא יחיר נישם$, װאס דער כלל איבערענםפערם זיך צו אים. 8 יח־ד םײנס: 8 אידעע יץ 8 יחיד פארקערפערם,?יער 8 יחיד אין 8 אלדעע םארגײססיקס. איך האב םיך אין םשך פון די לעצטע י$רן געסראפן כםעס םים 8לע בעסםע ױנגע שרײבער אונזערע און םים אלע נערעדס װעגן דעם, װןס אינטערעסירט םיך שםענדיק צום םײםסן,—פון די פרןבלעםען פון אונזער ליםעראםור. — ז$נט אץ עסלעכע װערסער, װ$ס איז די אידעע סון אײער גאנצן ש68ן,-ו,$ב איך געפרעגם בױ 88$ס$שון. $פא־ ם$שו קען זײן אײגענעם אני פאםץ נישס. ה$כ איך לײװיקן דיזעלבע םדאנע געפרעגס. לײװיק װײסט נ$טש, אז ער דארף האבן אן אני םאםין. 6רענ איך בײ םארקישן,-ל8נס ער פון םיר. ױן י• י. זיננער שרײבם $ נײעם גרויםן, עםלעכע־בענדיקן, גלענצנדן ר$מאן, אץ װעלכן ער לײגס ארײן פיל י$רן 6ון םי און-װיל אפילו גישס צולאזן די אידעע, אז אן אידעע איז נויסיק. $, װונדערבאר איז דאך געװעק די צײס םון די משכילים. געקניפס און געבונדן זענען זײ געװעזן אײנער מיס דעם אנ־ דערן און געבונדן זענען זײ געװןזן םיס דעם פ$לק. װײל ד$ס װ$יס פון דעם דיכשער איז שרים. דער שריט 6ון די שרים. דער שרים 6ונם גייסם אין דער װעלם. און צי קענם איר זיך $6רשסעלן א שרים, װ$ס ז$ל זײן ריכסוננ נישם װיםן? א שרים, װ$ס ז$ל זיין ריכסונג נישס װיםן... עם זענען געיאלן א־בער אונז, ײדישע דיכסער, די י$רן 6ון פ$נר$ם און 6ון װעיס-קריג און-םיר םוזן זיך מ1דה זײן— פיר זענען געפאלן אונסער זײער לאסט. װארשע ה$ס געפירם ד$ס רעדל סון 6אלן. ד$ס רעדל סון םויסן-סאנץ. איך םײן ד$ דעם שיםי-םאנץ, װ$ם אױ, לײדער, נעמ$רן דער סייסן־םאנץ, די נאענםססע װײסן, װ$ם איך םײן ױן-פאר די אכיסל װײ• םערע איז געזונטער נישש צו װיםן... איך װעל םיר קײנםאל נישס ל$זן אײנרעדן׳ אז ליטע• ראסור װערם געשאפן צוליב דעם םענסש, װ$ס לינם יויף דער ס6$ע און איי 8 פײנשםעקער סון ליטעראסור. ליסעראםור, װי