Literarishe bleter · 1926-12-03 · 135 (3.12.1926) · p. Seite 818

135 .זא ליטעראריעע בלעטער 818 װעלט־ליטעראטדר בעדענט, ק־אוסהאר, ארט־ארט, פזשעסמיצקי (.סיריאם״), טעט• מאיער, פזשיבישעװםקי! דער געװעזענער מלוכה-פרעזידענט װאי־ ציעכאװסקי א. א. " ס מאקס בראד האט אנגעשריבן א נײע קאמעדיע, װעלכע װעט איגגיכן געשפילט װערן״אין א רײ דײטשע סעאסערן. ס אין דעצעמבער דערשײנט אין מינכן דער ערשטער באנד פין לושערס ביבל־איבערזעצונג. די דאזיקע אױםגאבע, װאס איז אויסגערעכנט אויף פינף בענדער, צו 400 זײטן, װעט זיך שטיצן אויף דער לעצטעד אדיגינאל־אויסגאבע, װאס איז ערשינען נאך בײ לוטערם לעבן. די נײע אויסגאבע, געדרוקט אין א נײער דײט־ שעד שריפט אויף א האנטפרעס, װעט ערשײנען איגגאנצן אין 360 עקזעמפלארן. א באנד װעט קאסטן 250 מארק ס װי באקאנט האט פיער לאטי אנגעשדיבן א ראמאן ,מא• דאם כריזאנטעם־, דער דאזיקער ראימאן האש געדינט אלם טעקסש צ■ פוטשיניס אפערע .מאדאם בוטערפלײ*. איצש האש פיער לאםי דערצײלט, װי״ער איז זיך צעגאננען מיט דער ,אמתער״ כרױאנ• טעמע ו״בוטערפלײ*), מיט זײן יאפאנישער סרוי. מיט א שװער געמיט האט ער פארלאזש די שטוב, און אײדער ער איז צו דער שיף האט ער פין גרוים בענקשאפט זיך צעװײנס און זיך ציריק אומגעקערט א הײם. ער איז נישם געװען בכח דורכצוסירן זײן פלאן און צו פארלאזן זײן פרוי. שטיל איז ער ארײנגעגאגגען אין זײן װוינונג, און ער האט דערהערט דאס לאכן פון זײן פרוי םיט אירע חברטעם: דאס האבן זיי זיך געפרײט מיט דעם געלט, װאס לאטי האט איר איבערגעלאזט. פארשעםט איז לאטי צוריק אװעק צו דער״שיף. ״דאס לעבן אויף דער װאר איז אנדערש, װי אין די ראמאנעך — האש געענדיקט לאטי זײן דערצײלונג. * 6 לויט דערינײעסטער םשאטיםשיק געפינען זיך אםםײםטן טעאטערס אין פראנקרײך. זײער צאל דערגײט דאדט ביז 596, אין איטאליען איז פאראן 544 טעאטערס, אין ענגלאנד 372, אין דײטשלאנד 364, אין הישיפאניען 288, אין עםשרײך 75, אין רוס־ לאנד 62 (פאר דער מלחמה 150), אין בעלגיען 94, אין הא־ לאנד 56. ס צוריק סיט א יאר איז געשטאדבן נאך אן אפעראציע, דער פאלקס־קאמיסאר פאר קריגס־ענינים מיכאל פרונזע. 'אין םאסק־ װע האט מען דעמאלט געשמועסט, אז די אפעראציע איז סארגע־ קומעןיקעגן דעם װילן פונם קראנקן, אויף דעם באפעל פון דער פארטײ. איצם האט אײנעד פון די באדײטנסטע דוםישע פדאזאיקער בארים פילניאק, ~אין אײנער םון זײנע נאװעלן, בארירט די דא־ קע טעמע. ער רופט נישט אן דעם נאמען פון דעם פארשטארבע׳ נעם.נאכן אפדתקן פון דערינאװעלע, איזדי צײטשריפט אין װעל• כער זי איזיגעדרוקט, קאנסיסקירט געװארן. ס די נײע אפערע פון אײגן ד׳אלבערט ״דער גולם״ (טעקסט פון פערדינאנד ליאן) װערט געשפילט פונם 14 נאװעמ• בער אין דער פראנקפורטער אפערע. די דאזיקע אפערע װעט אויך געשפילט װערן אין א גאנצער״ רײ אנדערעישטעט אין דײטשלאנד. ס אויף א ליציטאציע פון כתב-ידן אין װץ האט מען בא• צאלט פאר געטעס א בריװ 35.500 פראנק, פאר שילערם א בתװ 200 14. פאר א אונטערשריפט פון לודװיק אץ פאר א בריװ פון באלזאקז צו סס5.ז, פאר װילהעלמס א בדיװ — 1.200 פאר ביסמארקס ססס 1 פראנק. ס פר. לעהאר, באקאנטער אפערעטן־קאספאדטאר און אויך דער מחבר פון דער אפערעטע ״פאגאניגי׳ איז אײנגעלאדן געװארן קײן לענינגראד, כדי אלײן צו שטעלן דאדם זײן שטיק. ס נאכן פארשטארבענעם דײטשן דיכטער ר י כ א ר ד ד ע מ ע ל זענען״ פארגעבליבן זכרונות און א טאג׳בוך. איצט װערן זײ ארויסגעגעבן אין בערלין. ס דער נײער פילם אין װעלכן ם׳שפילט דזשעק קאגאן הײסט: ״אל׳ן פאר דער פירמע*. ס דער מאסקװער רעװאלוציע־מודי ארגאניזירט אן אוים• שטעלונג ״די רוסישע רעװאלוציע און די פלאםסישע װערק׳• ס בײ רײנהארדס טעאטער אין בערלין שאפט זיך א אײגנ• ארטיקע ״שול״ פאר דראמען־שרײבער. די שול דארף באקענען די שרײבער מיט די באדערפנישן פון דער סצענע. ס אויף װיפיל ראמעןראלאן איז באליבט און גע• אכט אין דער גאנצער װעלט, באװייזט די םטאטיםטיק פון ״ל׳ אײראפ״, אז פון יאנואר ביז ױלי 1926 האט ראםען ראלאן באקו• מען איבער צען סויזנט בריװ םיש אויסדרוקן פץ ליבע״ אין דאנק־ בארקײט פון אלע עקן װעלס, פין פארשידענע שיכטן, קלאסן, פעלקער אין אלע שפראכן, דערונטער אויך אין ײדיש (42 בריװ). ס דער בארימטער מאדערנער יאפאנישער שריפששטעלער הואקוזא ק ראסא האט אין א בריװ צו ראמען ראלאן געשריבן, אז ראמען ראלאן איז דער פאפולערסטער ״שרײבער אין יאפאן. ״עס איז שװער צו געפינען עמיצן צװישן דעם יאפאנישן לעזער• עולם, װאס האט נישט געלײענס ״זשאן קריסשאף׳... דער גאנצער ױנגער דור אין יאפאן דערציט זיך אויף די״ װערק פון ראמען ראלאן׳. ס אין ״ריטן און לענינג םארלאג׳ א־ן פראנקפורט אן מײן ערשײנט איצס א גרויס בוך ״געשפרעכן מיט הײנען*, ארויסגע־ געבן פון ה. ה. הובען. דאס דאזיקע בוך (העכער סססז זײטן) װעט אנסהאלטן די אלע שמועסן מיט הײנען, װעלכע ם׳האש נור געקאנט צונויפזאמלען. דאם געשטאלט פונם דיכטער װעט דורך דעם בוך באקומען א נײע באלויכשונג. ס אין פאריז איז ערשינען אויף פראנצויזיש א ראמאן װעגן דעם לעכן פון די ספידישע ײדן אין קאנסטאנטינאפאל. דער םחבר, א. ח. נאװאן, איז אלײן א ספרדישער ײד אץ אין דעם בוך ״ױםף פרץ׳ גיט ער אינטערעסאנטע באשרײבונגען פון די ספרדים. ס אין יאר 1927 װעט פארקומען אין לײפציג א אינטעד־ נאציאנאלער בוך־קונסט־אויסשטעלונג. די הכנות צו דער אײסשסעלונג װערן שוין געמאכט. ס בערנארד שאו האט צוריקגעצויגן זײן אפזאג אנצונעמען דעפ נאבל־פרײז. דאס באקומענע געלט װיל ער פארװענדן אױף צו דערנענסערן די ענגליש־שװעדישע קולטור־באצױנגען. ס גאבריעל ד׳אנונציא איז אויםגעװײלט געװארן אלס פרע• זעם פונם קאםיטעט צו באערן דעם 600־יאריקן ױבילײ פונם איטאליענישן דיכטער ״פעטרארקא״. ס װעלכע שפראך באנוצט מען מער אין דער װעלט׳ ביז נישם לאנג האט מען געמײנט, אז די אממײםטן פארשפרײטע שפראך איז ענגליש אדער דײטש; איז װײזט זיך ארויס, אז מיט דער כינעזישער שפראך באנוצט זיך די גרעסטע צאל מענטשן, 435 מיליאן. מיט דער אינדישער שפראך באנוצן זיך״230 מיליאן. מיט דער ענגלישער — 163, מיט דער דייטשער — 81, מיט דער הישפאנישער — 80, מיט דער רוסישער — 70, מיט דער פראנצױזישער 45 און מיס דער איטאליענישער — 41 מיליאן םענסשן. ס די ברידער טארא שרײבן איצט א ראםאן פונם לעבן פון ײדישע סטודענטן א. נ.": *דער ײד, דער אײבי״קער װאנדערער״. ס עס האט זיך פארשפרײט א קלאנג, אז דאס בילד פון לעאגארדא דא װינטשי, מאנא ליזא, װאס געפינט זיך אין לוװר איז א נאכםאכונג פונם אריגינאל. װי באקאנט, איז דאם בילד אין 1911 צוגעגנבעט געװארן אץ אין 1913 איז עס װידער געפו• נען געװארי. איצט זאגט מען, אז דער אריגינאל איז טאקע נישטא, געפונען האט מען נאר אן אפבילד דערפ־ן; די פאריזער זאכקענער זענען אבער איבערצײגט, אז אין לוװר געפינט זיך טאקע דער אריגינאל. ס דער פראפעסאד פון דעד פאריזער סארבאנע האט איצט ארויסגעגעבן די זכרינות פון נאפאלעאנס דעם ערשטן קאמערדינער םאמעלוק אליעגא. די זכרונות זעיען״ שוין אלט קארגע הונדערט יאר, ס בײ דעם פוילישן ליטעראטן און זשורנאליסטן פארײן אין װארשע איז אנטשטאנען א ״װאך פון דער פוילישעד ליטערא• טור״ (״סטראזש פיסאװניצטװא פאלסקיעגא״). דער ציל פון דער דאזיקער ״װאך״ איז אפצוהיטן די רײנקײט פון דער פוילישער שפראך אין דער ליטעראטור, דאס ארויסגעבן א יערלעכן בױלעטן, באשטימען פון פריזן א. א. װ. צו דער דאזיקער ״װאך״ געהערן אלע ערן־מיטגלידער פונם פוילישן ליטעראטן־פארײן;