Literarishe bleter · 1926-12-03 · 135 (3.12.1926) · p. Seite 815

815 לימערארלשע בלעסזגר 135 ןא נײ #נסןןן פאמלןװיסשן װעגן דער נײ־םארסראכסער ■יעסע. בשעת דער א1יסלענדישער רײזע, דערצײלם *. ל. קני• ■ער־סשעכןװא (םשעכןןװס 6ר1י), הןס ןןנםןן ■*װלןוױסש שםןןרק הנאה געהןס 6ון דעם אײרןןפעישן קילסורעלן לעגן. ער איז געזעםן א1יף ןן קלײנעם באלקןן אין בןןדענװײלער״ און הןס זיך בוגעקוקס צו דער ןןרבעס א1יף דער פןסס, װ$ס הןם זיך געםונען ןןנסקעגן זײן ביםער, םענםשן זענען ןהין געגאנגען סין אלע זײסן, בענ1י6נעםרןנן ןהין אין די בריװ די געדאנקען זײערע, און םין דןרסן זענען זיך די געדאנקען עענאנגען איבער דער גןרער װעלם. - װונדערבאר!—8לעגם ער א1יםרו6ן... זוםער 1904 איז םין באדענװײלער ןןנגעקומען די סר1יע• ריקע ידיעה װעגן אנסאן פאװלןןװיטשעם סייט. - ר01ן_ - זענען נעװען די לעבסע װערסער םון דעם ג1םס. זײן ם1ים איז געװען שײן, ר,יק און סײערלעך. פין ריסיש~גיטל מײזיל־1 ריםירס מים םעסערלינגס אויםסירונג, װןס םיר האבן אין יענער בײס פלײסיק רעפעםירס. םען הןם אים באדארפס האלםן אין קורם 6ון דער ארבעס, װײזן אים םאקעסן פון דעקןראביעם, דערקלערן םיזאנסבענעס. און ער אלײן הןם געסר1יםם װענן א פיעסע םים גאר א נײער 6אר אים ריכסוננ. און, באםת, דער סױזשעס 6ון דער פארסראכסער פיעסע איז עפעס נעװען נארנישס 6ון סשעכןװס שניס. זאגס אלײן: בװײ 6רײנם, בײדע הןבן ליב אײן םר1י. אלגעםײנע ליבע און אײפערזוכם שאפס קןמפליצירםע באבױגגען. עם ענדיקם זיך םים דעם, װאס בײדע 6)ןרן אװעק *־ן אן עקספעדיביע א1י6ן ב16ן׳פאלױס. די דעקאראביע פון דעם לעבסן אקס שזעלש םים זיך פאר א ריזיקע שיף, װאם איז פארשפארם בװישן אײז־בןרג. בוס ם1ף פיעםע זעען בײדע פרײנם א װײםן געשפענסםער, װאס שװעבט איבערן שניי• עס איז, װײזש א1ים, דער שאסן אדער די גשםה פין דער געליבסער סר1י, װאם איז געשםארבן װײם אין זייער פאסעילגנד• דאם איז אלץ, װאס םען האש געקאנם ארייסבאקוםען הלאד פארער װעגז דער ״ײדישער מאדע״ איז דער פראנצויזישער ליטעראטור (א געשפדעך םים דעם קינסםלער) רעסרעזענםאנםן-די, װאם סארטרעםן םײנע ועכס-בײ די םאר• לעגערס׳ אין םעאםער, אין די קינאיאסעליערם, זענען ײדן. און איך בין 6ון זײ זײער בופרידן. נאבעלע, םײנע םעגסשן. מיר גײען אריבער בו שפועסן װעגן קינסםלערישע פראנן. - װי איז אײער םײנונג װעגן דער ,ײדישער םאדע׳,, װעלכע האם זין לעבסנס אז1י םאישפרײס אין דער 8ראנב1יזי• שער לישעראסור?-םרענ איך. - די ײרישע ראםאנען און דערבײלונגען װערן זײער גערן געלײענם. פאראן בװישן די, װאם שרײבן זײ, סײ ײדן און סײ נישס׳ײדן, א סך, ײאס בײכנען זיך א1יס םיס באזונ• דערע פעיקײסן. א1יך אין סעאכער מערן גערן געזען שסיק םון יירישע דראםאםורגן. און ביױשן די לעבסע זענען ש1ין פאראן גאר גר1יסע סאלאנכן. איך האלס, לםשל, אנרי בערנ• ששײנען םאר דעם גרעםםן פראנבויזישן דראםאםורג 6ון אונזער בײם. - בי סילם איר ארויס אין די שאפונגען 8ון די דאדקע ײדישע בעלעסריסםן און דראםאסורגן דעם באזונדערן ײדישן גײסם? - ניין, אין איך םײן, או קײנער װעם א1יך נישס סילן קיין ײדישן װעזן אין די דאזיקע פראנב1יזישע װערק. איך האב, לםשל, געזען א 5-4 םיעסעס םין םאװוארן נאך אײדער איך הןב געװוםם, אז ער איז א ײד, אגב אײער א לאדזעי ײר. אין א ך האב אין די דאזיקע װערק נישם אר1יםגע6ילם גארנישס אזייגס, װאס זאל זײ אונסערשײדן םון סתם א קאםע• דיע סון א שריםםששעלער, א עכסן םראנב1יז, און װאס איז דער אינםעישיד, בי ער איז אײד, בי א קאםאליק.. - און מי םײגם איר, פארדינם די .ײדישע םאדע׳ אין דער פראנב1יזישער קונםם םיםפאכיעז - א1יף דעם, זעס איר,—זאגס קלאד 6ארער-איז םיר אביםל שװער בו ענספערן. אבעלי, װאס הײסס בײ אײך ,ײדישע אין סוילן געסינס זיך איבם בו׳נאסם אײנער םון די אנגעזעענסםע םײסםער פון איבםיקן סראנב1יזישן ראמאן ק ל א ד סארער״-דער גלענבנדער ססיליסס, םובםעלער דערבײלער און שילדערער םים א שסארקער נייגונג בו עקזאםיק. פים דעם אלעם געהערם ש1ין סארער בו דעם נ ע כ ס ן, בוריק פיס עסלעכע יאר האס ער גערײבם די פאנסאזיע און די אינססינקסי 6ון זײנע באלרײצז לעזער. איבם געהערם ש1ין קלאד פארער בו די פארעלסערסע און װײניקער רײבנדע. ער איז אבער אלץ דער םםילאולער םײסםער, ער איז אפגעהיםן 6ון ביליקן םאן און סענסאביע. ער איז דער םײסשער, װעלצער איו אריין אפילו אין דער ןלסער נאבעלער םשפחה 6ין די גרויםע פראנ• ב1יזישע שרייבער. ער האס אין •וילן געלײענם אץ עםלעכע שםעם א רע• 6עראם: ,די 6ר1י 6ין נעכשן, פון הײנם און פון םארגן׳• ער האס ויך געשסעלם אץ שוץ 6ון דער 6ר1י פון-נעצסן, 6ון דעד םר1י םים איר םפעביפישער געשלעצסלעכער דיםביפלין. און אזא 6ר1י-גל1יבם ער-װעם אונו װידער ברענגען דעם םארגן... םיר האבן זיך גאנעננם םים קלאד 6ארערן אין א האםעל• בי&ער און סארפירם םים אים א נעםיםלעכן שםועס. - איר האלם איבס א רעפעראס װע1ן דער 6ר1י 6ון נעכטן, סון הײנס אק פון םארגן. בי קאנס איר אפשר אר1יס• זאגן אײער םײנונג װעק דער ײ ד י ש ע ר 6ר1י, בי האס איר זין א&אל סארםראכם באזונדערס װעגן אירז־האב איך געפרעגם. און קלאד שארער, האס םיר שנײדיק געענםפערס: - נײן, איך קען גישס די ײדישע פר1י, דאס הײסם דעם ראסןיםי■ פון דער ״דישער פר1י, און איך האב נ?שס װעגן איר קײן פײנונג א1יך אין אריענם האב איך זיך מים איר נישם בוזאםענגעםראפן. איך קאן אײך נאר זאגן אם*װאס, אנער דאם װעס ש1ין זיין װעגן ײדיש^ םענער: אלע םיינע