Literarishe bleter · 1926-12-03 · 135 (3.12.1926) · p. Seite 808

135 זא ל י ט ע ר א ריש ע ב ל ע ט ע ר 808 װעמענם איז זי? װ א ר ש ע פאטט, פון דער לעצטער שרי6םשםןלערישער םעלעגראםע! — עס הייבם זיף גארנישס אך םען קען נישס ארןיסנעבן א שטא£עם צים ,לעבעדיקן ײדישן שרײבער׳ — חבר, גיב םח1רה פין דער רעצשער מ־ניט! — אזא ששאפעט װעש נישם העלפן און דעריבער איז ארייסגעװארסענע טרחה צי שרייבן װעגן דעם אפ־לי די קלונ־םע פאםרים. אין סיף בל סיף דער• בלעריש — װאס פאר א; אינטערש־יד בי דער העלד איז מיס א קאסאטע, צי אן א קאפאטען װיכטיק א-ז דער קינססלערישער א־נהאלם, די נשמה פין װערק דער ■אעטישער םוסר םין װערק. און װאם עםעס נןר ,פזח־מאטיװן 6ין בתײלעװקער חור• יינגלעך'׳ — סײערער אלםער קאביזנע.׳ מען דארף ד$ך פונ• דעסםװעגן זיין אײן קאפעלע 6ארזיכשיקער. די קינדער־יארן פון .מאסקע גנב׳ — דאם איז א דיכםערישער, דערצלערישער און שפ־אכלעכער איבר אין אונזער שולן שלום עליכםס כאסל פײסי דעם חינס — ביז א־ן אסעריקע ארײן - דאס איז א קװאל סאר ת1־ה. של1ם אשס ,קײן אםעריקע׳ — דאס א ז אין דער שיל אסתע ,ברכי נ6שי'. האלםן מיר בײ של1ם אשן, — יוי איז די ,כשוף־םאכערין פון קאםטיליען׳, װו איז ,קדוש הש:'? שטיקע־ פון ,אנקל מאזעם׳ זענען סערלען 6אר ליסערארישער און סאציאלער דערבליננ• נעמט חבר אלםער קאביזנע און גים זיך אז1י כלאןןר יד א זאג אפ: .בו 8אר6 לן ד;ם בלויז פון פרץ׳. גאש איז סיש אײךו װעלכער בלויז? װו בלויז? װער האט אײך דערצײלט אזא באבע-םעשה? — פרבם ,6אלקססיםלעכע געשיכסן׳, פרצס ,גאלרענע קײט׳, פרצם .תסידיש׳— ראם אלץ איז דאס דער 3לױז? — און מענדעלעם —,װינטשפיננערל׳, .שלםה ר׳ ח־יםס׳, ,ם:ע1ת בניסין השלישי׳, .פישקע דער קרומער׳! נאר אלץ די ועלבע מעשה או מען װייםם נישט. םען האם געהערט, מען האם געלײענס, עם דוכש זיך... נײן, 8?יי טאר מען נישם, בעת םען נייס שרײבן װעגן פראגן. האלט איר אסשר, װער װײס, אז מען װאלס זײ דארסן משלח זײן און װארטן א1יף דעם ,לעבעדיקן ײדישן שרײבער׳! * איצט װענן א קלענערע פראגע, װענן םײן מײניקיים. ,ליידער איז ער אבער דער א־ינציקער שרייבער, וועלכער קאן ם־ט רעכס זאגן בײם הײנטיקן סאג: ,די שול איז םײנע׳— - װער? יעקב פאט... חבר אלםער קאביזנע, פארװאס אוא בלוםיבלבול, חס ושל1ם, נישם א1יף מיר, נאר א1יף דער ײדישער שול? סארװאס זײט איר אזוי שלעכט? אש דער .אײנביקער שרײבער׳ האש אין זײן לעבן אננע- שריבן א פאר נאװעלכלעך 6ין לעבן 6ון אונזער שול, דער חבר ש. באםשאםסקי האס עס ארײננענומען בװישן הוניערםער נאװעלן אין זײנע כ־עסשאכאםיעס. דאס א ז אלץ. און א1יך פאר ק־נדער םין צװײטן״דריטן שול־יאר: ש1ין. דאס א־ז אלץ. אבער םער גארנישס.׳ בעט איך בײ אײך, — פאיװאם איז דאס די שיל מיינע און נישט — של1ם אשם, פרבס, של1םיעליכמס, טענדעלזס, א. רײזענס, םאני לייבס, םאריס רןזנפעלרס, אפאשאשוס? איך זאג אײך, װארט נישש מען זאל אײך ביען, קיםט אלײן אריין אין דער ײדישער שול און איר װעס א1י8הערן זײן אזא גזלן. װעגז צוציעז אוז י ע ה ב פ א ט ,פארוסןס נובס מען נישט א1יס זיעם לעבעדיקן שרײבער?... דער לעיעד־קע־ ש־יפשששעלער האש נעדא־םש ביגעבוינן װערן בו דער שיל... דער לעבעריקעד שרייבער מוז ארײנגע. ב1יגן װערן אין דעם יירישן שיל-לעבן׳... און אז1י װײםעי אין אז1י װײםער שרײבט דער חבר אלטער קאבױנע. א־ר װעש םיר מ־ין מ1חל זיי,׳, ל־בער קאבױנע, אז אייך װעל אײך זאנן, אז דאס זענעי דבר-־ם בעלםא, םתם רײר אין דע־ װעלם אריין. פןרװאס?—װײל דעם ײרישן לעבעדיקן שרישטששעלער דארף םען נישט אין ערגעץ ביען פארן פאלע. דאיף םען ש1ין ציען, װעט דאש העל6ן, װי א ט1ישן באנקעס■ איר שרייבט: ,פיץ האש געםאכש ז־ינע ק־נדער־לידער פאד זײן אײגענער ש ל׳, אש האט איר דעם בעשטן באװײז קעגן אײך. זײש ם1חל, װער ה$ש דאס פ־בן גןיצ1יג,?-ער אױ אלײן געקימען םיס לײב אץ לעבן און געששעלם זיך אין דעי שול ארײן. און ער האט געשין, װאס ער האס נעטון. עס א־ז דאך א ח־פת און א בושה נישש פאר דער ײד. שול, נאר 6א־ דעש יידישן שריפששטעלער■ װעלכער האט הײנט, א1יף דעם 11־סן יאר פין קױם פין אונזע־ שול, א6ילו אהין נישס ארײננעשמעקס, האט איר פנים ני־שם אנגעקוקש• בװישן זיך געשםיעסט, םײערער אלטער קאביזנע, אט איר, װיפל מאל האס איר םיס אײגענע לןבעדיקע א1יגן אננעזעו די ײדישע שול? שריפששטעלער מ־ט לעבעדיקן ח־ש, מיש אינסילציע, הונגעריקע נאך לעבן, נאך א־ינדרוק, דערשםעקנדיק, װי רי שפיר-ה־נט א1יף יאגד, וװ םיאיז עכס, װו ס׳אױ דא לעבן, — זענען זײ געלאםן אין דער שול ארײן. אט אױ־ למשל, של1ם אש א חדש בײם אפגעיעסן אץ ל$רער.םןמ־נא־, אש א־ז שד1ם אש אפנעלענן שעחן אין אינזערע שילן. אז1י האס א1יך געשין אפאשאשו. הזס זײ עמיצער געשי^עפש, געצ1יגן? — חס ו־שלום• אלײן, — נישס ח1לה איײן. אין אייב אץ סשך פין יאדן 6אר• שםעקט נישש, אץ װארשע למשל, קײן איין ײדישער שריפט• שםעלער אין עול אריין, דא־ף םען סראכסן װענן דער אפגע- שסאנענקײס, װעגן דער קנאפקײש פון יידישן סריפשששעלער און נישש 6ון דער שיל. מיר האבן, סארששײט זיך, א־יניקע אויסנאםען. אײנעם אזא װיל איך פארבײמען. אט האש משה קילבאקן קײנער נישם געשלעפש און נישס געבויגן. אלײן איז ער אװעק אין װילנע אין דער ײריסןנר שול אין ײרישן לערעס סעםינאר אין 8ארקאשערם דנ ארבל און די נשמה און ז־ך נע• שסעלט צו דער איבעם. זעט איר, חבר קאבױנע, אז די שיל אױ אפ;, םען דארף אפילו אין סיר נישס קלאפן. דער ײדישער לעבעד קער שריפסששעלער אױ נישש קיץ בזפיעשטשעטער בן• יחיד, װעלכן םשן דארף ארײנכאפן, אדײנב־ןנן אץ בובלען און ביהאלסן אין דער ײדישער שול. * ,די פסה• און ח:וכה-סאטיװן פון בתרילעװקער חדר־ױננלעך זענען נישש קײן םאשעריאל 6אר א פראלעטארישע שול.. ....א בל1יז נאכן באזײםיקן פרבן און שלום־עליכסען מים פענדעלען און אשן׳ — האלש! איר װעט פיר מוזן װידער ם:חל זײן, אז די ת1רה װעל• כע איר חײס איבער נאכן חשובן 6רײנס דסשק, אױ נישש 6ין בארג סיני. װו, װאש, װען איז דאס נעזאגס נעװאדן, אז אין שול םוז ארײנקוםען זןש דוקא די נײעס 6ון דער לעצשער