Literarishe bleter · 1926-11-26 · 134 (26.11.1926) · p. Seite 790

134 זא ליטערארישע בלעטער 790 א שמועם מיט משה גראס ר ו ס ל א נ ד/ אין דעם לןונד, וװ די ■אעםישע איבערקןרעניש און איבערפרןזדוקביע איז אנםשסגנען, האס מען דך 6עסס גע- נומען צו פראזע. נישס ל#נג האס דער פאעם 6 י נ י ב ע ר ג אנגעשריבן אן אינםערעםאנםע דערצײלונג ,גאלןפ׳, נןוך ןונדערע פאעשן אין ■1ילן און אץ רוסלמנד האבן זיך לעבסנס גענומען שרײבן פיןןזע. איך דערסאו נאר די דיכשער םארקיש, קװיםקן, קושניראװ, אײזלאנד א. א. איך האלס עם 6*ר זײער א נוםן סימפשןןם, װןזם מען האלש ש1ין בײ אונז נאך דער ,חתונה׳. דע•־ איבערגאנג מק1רש לת1ל — א ז דער בזסםער באװײז, אז די לאגע װערם א נארמאלע און א געזונםע. נאסירלעך װעלן דל נעבײלםע בא־ופעגע דיכםער מײכער בלײבן ביי זײער דיכסונג, אבער באשרײםע סון דעם איבריקן באלאםם. — װאס איז אײער מײנונג װעגן דער יידישער קריטיק? כ־װיל נישס רעדן װעגן ק־ין קריםיקער, נןןר װעגן קונםם• קריטערױם בכלל.!ןודא־ הןם יעדער דןןס רעכש בו האבן זײן אײגן קריםעריום אין דער קינםט. דאך איז םארם 6אראן עפעס אז1ינס, װאם ס׳רופם אן אביעקסיװע קריכיק. ל1יס םײן םײנוננ איז דער אנטשײדנדער קריסערױם םון רער ליםעראטור: די לעבעדיקײס א־ן די אינערלעכע דער6ולסקײס םונכ ק־נסטלערישן ווארם. איך זוך אין א בעלעסריסםיש װערק די דערגרײסנג פון רער קינכסלעיישער געשסאלם א1יף דעם קורצסטן װעג. ק1דס כל די בװעקמעםיקע קאנססרוקזניע. אין דעם דיכםערישן געשםאדס קען דער פראבלעמען-זוכער ג<6י:ען זײנע פרןבלעמען און אלע אנדערע זוכערם דאס, װאם ז י י דאר6ן. פאראן בײ אינז אן ע1לם אומצושרידענע קריםיקער, װאס האבן םענ1ת צו דער ײדישער ליםןראטור, פארװאם ם׳פעלט אין איר דער פתיו,• א1יף דעם, אדער א1־ף יענעם פראבלעם, גלײך װי די שריפםשטעלער װאלםן געםאכם םיט זײ 8 ,קאנ• טראקס׳ צו געבן תשובית א1־ף אלע קשיית, װאם ס׳קען עמיצן אײנפאלן• אזעלכע סענ?ת צו בעלעטריסםיק זענען נישם נאר אוםזין, גאר א1יך ציניש. װײל צו קונ״ס-סראגן ק;ן םען בלויז ציגײן 5ון א רײן קינסםלערישן שסאנדפונקט. צוגײן צו זיי םין אן אנדער זײם איז א פראפאנאציע. די סב1ת, ציליב װעלכע עס קים־״ן אריים אזעלכע םאר■ דרײסע מײנו״נען ױעגן ליפעראסור, זענען, פארשסײם זיך, א סך און פארשײדן. די ערשטע סיבה א־ז פשוט געשםאקלאזי• ק־יס. אזא מין קריטיק איז אומפװככבאר אין שעדלעך און כ׳קען קײנמאל נישם אקעגן איר י1צא זײן. דער גוםער בעלעסריםט הערס זיך ק־נטאל צי איר נישם צו. — װי לעבן די פאר ײדישע שריפסשםעלער אין װין? — די ײדישע שריפטשםעלער אץ װין, ס׳קען זײ ק1יס אנרוםן אין מערצאל - שםײכלש ם. נראס. — װײס 6ון א ליסע רארישן צענסער, זיצש זיך יעדעד אײנציקער 6אר זיך און ארבעט. אין װין ארבעס םען אסמײנסםן אין קא6ע. זיצם למשל א. מ• ם ו ק ס אין א גר1יסן גוישן קא6ע, צמישן א חברה םרעםדע םענםשן איבערגעבוינן איבער זײנע פתבים, שרײבם, םעקם, קלעקס און איבעם איבער א ראםאן, װאם װעם בקריב דערשײנען. ס׳איז נישסא אין װין קײן ײדישע צייפונג, נ־שטא קײן יידישע געזעלשאסס און באין ברירה םוז םען זיך קאנ■ צענפרירן אין זיך אלײן. או ס׳בענקס זיך נאך א ײדישער סביבה, פארשכײש זיך אלײן. םען ססארעס זיך װי װיים םעג• לעך צו בלײנן םארבו״דן םיי מים װארשע און םײ מיס אמעריקע. די םעג איז געקו• םען 5ון װין קײן װארשע דער באקאנ• םער יידישער שריפם• שסעלער און קריפי• קער ם ש ה ג ר א ס. ער געהער אין דער ײדישער ליטעראסור צו דער .אפאזיצ־ע׳. א דם ש1נא פונפט , אינסעליגענס ׳, 6ון םרה שח׳רה, מיסיעס, .נידניקעס׳ און בכלל — א גר1יסער םאר• לי־קלנער און אפק1רם 5ון א סך אננענומענע ם־ינינגען. זײנע קרי• טישע ארכיקלען אין דער .קריסיק׳, ,צו• קונ£ס' און א־ן די ,לישערארישע בלעסעו׳ האבן שסענדיק אר1יסגערופן א שארםע פאלעמ־ק. םיר האבן א1יסגענוצם די נעלעננהײם 6ון זײן קוםען קײן װארשע, כדי םים אים צו כאפן א שמיעם װענן דער ײדישער ליסעראסור און ײדישע שרײבער. א1יף םײן ערששער 6ראגע, װאם א־ז, לויס זײן ם־ינוננ, די װיכשיקסםע ליסערארישע ערשײנונג אין דער לעצסער צײס? — האס ם. ג ר א ס געענט6ערם: םיר דיכש זיך, אז די װיכטיקסםע ליםערארישע ערשײנונג איז דאס, װאס דער נײםטיקער שװער־פונקם 6ון דער ײדישער ליםעראטור האם לעצםנס אננעה1יבן זיך איבעררוקן אלץ םער 6ין פ א ע ז י ע צו דער פ ר א ז ע . םים עםלעכע יאר צוריק האם זיך א1יםגעװיזן, אז די ײדישע ליטעראסיר װעט פשום 6ארפאעט־זירם װערן. פין םאג צו םאג זענען צוגעק־םןן פאעםן און לידער. דאס ליר איז געװעזן דאס טעגלעכע ליםעיארישע בר1ים. איך האב עס געהאלםן 6אר א שלעכסן סימן. אין דער ליריק, אוםאפהענגיק 6ון א־ר װערם, איז 6אראן א סך װײניקער םענלעכקײםן װי אין דער פראזע- אז ס׳זאל זיך אין איר אנטפלעקן דאס נאציאנאלע אין אײגנארםיקע, אין רײן קינסט־ לערישן ז־ן. דער ליריקער איז אן א־נדיװידואליסס, האס צו םון פים ז י י ן זון און םים ז י י ן לבנה, םים ז י י ן נשמה אין םים ז י י ן צןר. דער ליריקער איז גלײכצײכיק סוביעקם אין אביעקס■ איך האלס םיך בײ םײן םײנונג, אז דאס, װאס םאכס די ײדישע ליסעראםור פאר א ײדישע, א־ז איר אײגגע• ב1ירענער װילן צום ה ו מ א ר . הימאר איז אבער נאר םעגלעך אין ■ראזע, װאם װערס 6ארגרעסערם און פארמערם מים דער 6ילםארביקער לעבעדיקײם םון דער לעבנסקיאפט 6ין די ארוםיקע אביעקטן, 6ון םענטשן און זאכן. ,לאכן קענס איר נאר בציבור׳ — זאנם ב ע ר ג ס א ן. עש איז נישם םעגלעך און כ׳האב נישט בדעה, אײך צו געבן איםפראװיזירסע אפשאצינגען פון דער איצסיקער ײדישער ■ראזע. כ׳װיל בל1יז אינסערשפרײק דעם 6אקס, אז ס איז פאראן איצט א גרייסע סענדעגץ צי בעלעסריססישער םראזע בײ ײק, סײ םצד דעם שרײבער און םײ םצד דעם לעזער. אםילו אין