Literarishe bleter · 1926-11-26 · 134 (26.11.1926) · p. Seite 788

134 זא ליטערארישע בלעטער; 88 ןןן אויסנו□. $גער װערן צ י ג ע 11 י ג ן — ם1ינ א1יך נישס. קינסס ל$זס זיך נישם קןןיסירן. דעם לעבשדיקן גײשסיל קןנס איר זען א1יף ריגאקס אלבןןםען פ#ר קלײנע קינדער. אן אום• געלוםפערסע סוסוריססישע קאסריליװקע, װו דער ניםח פין ײדן איז: ה1יקער, און דאס-װי? אין ראסנפארבאגח די זאך םוז זין ראדיקאל ענדערן, אויב *פילו שבעטלעך. די לעבעדיקע שרײבער סוזן *רײננעצ1יגן װערן אין דעם ײדישן שול־לעבן, זײ מוזן זיך איינװעבן אין דער ײדישער שיל׳ און ערשט, נאך א אײנלעכן א1יםד1יעי, נןך א גײםסיקן איבערגע• בורס װעלן זײ קןנען עפעם ■אזיטיװעס ליפערן. און נישם פין מאנסיק א1יף דאנערשסיק. פילס איר דאך *לײן, ח־ דפשק, אז די ■סח-און הנובה• םאםױון םין קאסרידיװקער חדר-ױנגלעך זענען נישט קײן ם8• טעריןל סאר א ■ראלעטארישער שול. און איך םיל דאס א1יך. איך פיל אבלר נישם, אז יעקב סאס זןל *לײן זײן אים• שםאנד צו פארפילן יענעם בל1יז, װעלכער בלײבס נוןכן ב*זײ• סיקן פרבן אין של1ם-עלי5םען םיס םענדעלען םיס *שן. דוכט זיך פיר, אז ער װעס אלײן א1יך מסבים זײן דערצו. לײדער איז ער אב$ר דער אײנציקער שרײבער, װעלכער קאן םים רעכס זןוגן בײ הײנסיקן טןןנ: — די שול איז מײנע. םיר האבן די גאנצע צען יןר גלדארםס זײן איגעװײניק, נישש אין דר1יסן, םיר הןבן נעדארפט האבן די מעגלעכקײם זיך צי ל ע ר נ ע ן אום זיך א 1 י ס צ ו ל ע ר נ ע ן די נען יעו שול. אש דןנ ײאלס צונוץ נעקיםען דער טאלענס און געשםאק, װעלכן םיר האכן אין א גיעסערער םאס, װי ד/ װעלכע ששײען בײ דער שוליארבעס. אונזער שולד איז דען, װןם םיר קאנען בלייז דעם חדר? אד<ר, נאך ערגער, # םרעםדע שיל? אונז װעס מען אויםװא־פן, װאס דאס ײדישע שיל קינד איז אינז סרעמד און זײנע םרײדן• אין לײדן זענען אינז פילפד, אין מיר קאנען זײ דעריבער נישש אפשפיגלען קינסטלעריש צוליב זײער נוץ? םען שרײבם נישס א1יף באשסעלינג. פען שרייבס, װאס םען הןש דורכנע• פילט און איבערגעלעבס. דאס פארזען איז נישס 9ון אינזער זײם — דאס פארזען איז פין דער שול-איגאניזפציע• אין דאס פארזען איז זיך ש1ין נ1קם. אין עס װעש זיך נאך נ1קם זײן. די ײדישע שיל װעס דארפן װארםן צװזונציק יןזר א1יף א ד1ר שרײבער, װעלכע װעלן פין דער שיל אר1יסװאקםן און ערשם דאן קאגען זי באדינען. ארבעטן םאר דער שול פין דרויםן קאן םען נישס. דאס איז א פשושער שלעכשער םארשטיין פאר אונזער ארבעס. פרץ האם געמאכס זײנע קינדער־־׳ידער פאר זײן אײגענער שיל. ם׳איז געװען א לעבעדיקער א:האלם, א אינערלעכער קאנטאקט, נסתר אין קװיטקא זענען צוגע צ 1 י נ ן געװארן צו דער שול־ארבעס אין אוקראינע. און א1יב םאני-לײב האט סין העלער ה1יט געשריבן פאר קינדער, איז ער די אויפגאבו פונם מאדערנעם טעאטער יעקב מעםטעל ניו־יארק לעכערלעכן. ראס םײנס ןובער נישס, אז דעם קינםסלערם װערק דארף װערן די פאסאנראםישע ■ליסע פון לעבן. .קןפ־רן׳ די נאסור, זי .אפשפינלען/ קאן צופרידנשטעלן נאר דעם ■ריפיסיװן םענםשן. פארקערש: װאם םעי דער קינססלער װעט קאנדענסירן דאס סיפישע, דאם כאראקסעריסטישע, אלץ ב1לסער װעס פאר אינז װערן דאס ג ע מ ײ נ ז א ם ע פון דעם באזונדערן םי, גע• פיל, אלץ םער װעלן פירד,רזען א1יפפאליקע שסריכן, װעלכע דאם סאנ-םעגלעכע לעבן איז נישס איפשסאנד אינז צו װ״זן. דער כח סון א שעקספיר ארער פאליער א ז נעלעגן גראד אין דעם, תרס שנפנדיק זײערע סעפעס אין טיפ; פון דער לעבענ• דיקער סביכה, האבן זײ פארששאנען אז1י פיל כאיאקשעריססיק אנציזאםלען ארום די פארקאנסע אײגנשאפען פון זײערע העלדן, אז יעדער פין זײ איז א1יסנעװאקסן צום גינאנס פין זײן פין. גישט װיכטיק צי ״האםלעס׳ אדער ,אטעלא/ ,דער קארגער׳ אדער ,דער אײנגעבילדעסער קראנקער׳ האבן סאקטיש געלעבס און געהאנדלם װי זייערע םײםםערם האבן זיי געשילדערט — װיכטיק איז, װאם א ל ע אסעלאם, האפלןסס א. א. װ. האבן זיך קאנצענטרירם אין כאראססער פון זײער פארשםײער. אן אלטער פלל: דאס םיפישע אין דער װיםנשאסט איז דאס דורכשניםלעכע, דאם םיפישע אין דער קונםט: דאס העלע, דאס א 1 י ם ד ר י ק ל ע כ ע. אין אס דעם א ל ם ע נ ם ש ל ע כ ן ליגט אפשר סאקע דער ם1ד פון אײביקײס םון אס די װערק. די װעלם־םלחםה האם באשאפן א נײעס עפאס: װאף באדײס אטעלאס ליבע און אײפערזוכס, צי האםלעסס געראננל נישש נאר בײ די אז1י*גערופענע .ליסערארישע םײנשפע• קער׳ האט זיך דערפילס אן אופצופרידנק״ס מיט דעם מצב םון הײנסיקן דורכגניסלעכן טעאטער. אפט קימם א1ים צו הערן אוםציפרידענע באמערקוננען פון םענסשן, װעלכע שטײען װײם 8ון .ליטערארישער ערודיציע׳, אדער װעלכע זובן אין סעאסער עפעס םער װי פיססע סענסאציע. מישש זיך צוזאמען פיס אן ע1לם, װעלכער פאילאזט א טעאסער־פא־ששעליננ, אין איר װעס א?ט שסוינען איבער דעם טיסן זין, װעלכער לינט אין די פ־ים־םיװע, נישס כױנהדיקע םיינונגען. א באםערקוננ װי: .אפשר פאישסײ איך עם נישש׳- ,װײנען קאן מען אץ דער ה־ים א1־ך', אדער ,אם, םען פאכם זיך םשוגע׳ - איז נישש תםיד דער םיםן םון ניששפארשסענד• ניש ארער נישט רײפקײס. װען די הײנסיקע בילרער״נאלעריעם פוסםעװען, װען די ביכער־שאםע איז נעװאין םער שאפע װי בוך, לינט די ה1יפט- סיבה זיכער אין אונזער פאלשער דערצױננ םצד דער שולע און פרעסע. אבער — טראנט נישם אפש די שולד אויך דער ש א פ ע ר פון אם דעם בילד און ביך, זזעלכער האס פאר• פעלט אנצוקניפן א לעבעדיקן קאנסאקט צױישן זײן װערק און דעם געניםער? קונסש האס - אחוץ איר ריין עסטעטישן גענום — תםיד געהאס די א1יפגאבע: צו זאמלען דאם שײנע, גוסע, דערה1יבענע און, אר1יםשײלן ראראקסעריםסישע, פאזיטיװע זײסן און םון דער צװײםער זײפ — אנצײוײזן א1ף די לעכערלעכע, נעגא• סיװע זײסן פון לעבן. אראפרײסן די פאסקע פון בײזן און