Literarishe bleter · 1926-11-26 · 134 (26.11.1926) · p. Seite 787

787 ליטעראריעזע בלעטער 134 .זא אוישלאנן 8ון אזעלכע ביכער, װעלכע זענען געדרוקש אייף ײדיש, םיש ײדישע איתױת, כדי עס זזןל אייםגעםיטן װערן יעדע װאר• שײנלעכקײס 6ון טענדענץ. אין, אייב םען קןן זיך צו דעם פרוװ באגײן?ן ג״א• םענפןרן, םוז מען ןןנער געדענקען, אז רער פרוװ איז דאך זײער א םזןראנטװןןרטלעכע אין אקאדעםישן זין. די מעשה איז, װןס דער לאטײנישער אלףיבית דעקם נישט אונזערע נייסן, פונקס װי זיי רעקט נישט דער הענרע■ אישער. םיר דארפן האנן נאצײכענוננען פאר א הארטן און 8 װײכן ל, 8אר א ש. פאר א צט. םען קאן דןך נישט קאפירן די צײכנס 6ון דער לאקאלער שפראך, — דער פיילישער $דער עננלישער _ לאפיר זןגן. אין װי אזיי נײםראליזירם םען יי װאקאלן, אז יעדער ײדישער דיאלעקט זאל זיך קאנען 6רײ אייסלעבן בײ אן אײנ• הײסלעכער לאטײנישער םראנםקריפציע? װי סאקע ברענגט מען צום אייסדרוק די לאנגע און דאפלטע װאקאלן םון פיילישן דיעלעקס אזיי, אז דעם ליטװאק זאלן זײ נישש בלײבן ששעקן אין האלזו דאס זענען זײער װיכ• טיקע פראנן און םען םוז זײ לעזן גלײך בײ דעם ערשטן פרוװ. אין 6אריקן נוםער .ליסערארישע בלעסער׳ באקלאנס זיך א. דמשק, אז עם 6עלן אץ אונזער ליםעראשור די נייטיקע םאשיװן, װאס זאלן דינען װי א לײען-און-לערן־שטאף פאר די די שיל-ביכער. און א. דמשק דערמאנס א!יך מײן נאפען דער• בײ, ציםירנדיק םײנעם אן ארסיקל. ער זאגט, אז איך בײזער זיך, םארװאס די ײדישע ל5רנביכער נוצן גישט איים דעם טא• לענט און ,6ײנעם געשמאק פון ײוישן שרײבער״ 6אר דעבס פילבארםםן לעזער, םאר דעם קינד*. אבער דאם איז דאך נישש ריכםיק^ ח׳ דפשק: איך האב זיך קײן מאל נישם געבײזערם, םארװאס די ,לערנביכער נוצן נישט אייס׳... פארקערס, זײ גוצן נאך צופיל א1יס... די לערנביכער, כ׳מיין די מחברים פון די לערנביכער, זײ, די פאר&אסער״ נוצן א1יס םיט א ברײסער האנט די יױי• שע ליסעראסור, און אלך האב זיך גאר ,נעבייזערט׳, 6ארװאם די שול״ארגאניזאציע נוצט נישס א1יס דעם לעבעדיקן שרײבער. ס׳איז א גרויסער חילוק• איך װײם אלײן, אז 6יל םון װאס אין אונזער ליםערא• סור איז דא — ס1יג נישט 6ארן ײדישן לערנבוך. איך 6יל אלײן דעס געװאלד-רים צװישן ײדישן שרײבער און דער שול. אבער איך װארף די שולד אויף דער שול-ארגאניזאציע, נישם אויף דער יידישער ליטעראסור. די םעשה איז, װאס דער יידישער שרײבער איז שוין געבליבן אונטערשסעליק לגבי דער שול מיט גאנצע צען יאר. נאך מים צען יאר צוריק האם םען געדארםס דעם ײדישן שרײבער ארײנציען אין דער שול.ארבעס. אן אים האט םען נישט געסארט זיך 8ון ארס רירן. סאלענט און גע• שכאק זענען נישט װײניקער װיככיק אין דער שיל.ארבעס, װי גוטע פעדאנאגיק אדער פאליטישע כשרות. נישט דאם אפגעדרוקטע ביך אין פארעלסערםע אייסצוגן- דער לעבעדיקער שריםסשסןילער האט געדארפט צוגעצויגן װערן צו דער שיל, נישט אלם לערער — אלם פראקטיקאנט, אפלי• קאנם, שילער. יא, אלם שילער. מיר, שרייבער, האבן אויף די עלטערע יארן אליין געםוזט דורכמאכן כאסש די ײדישע 6אלקס-שול, װעלכע מיר האבן קײן םאל נישס געהאס, דורכםאכן זי, כאטש םיטן ששענדיקן בײ• זײן, םיטן שטענדיקן קאנטאקס, זיך אײנלעבן מים איר, 6אר• אײגענען זי. אונזער שפראך. םירס םען דאך אײן דעם לאסײנישן אלף-בית 8אר טערקיש אדער יאפאניש. לאפיר זיך אויך נישט חקרנען איבער די ײדן, װאס װעלן 6רײ לעזן די צײםוננ אין עפנטלעכע פיעצער אדער איבער די גואישע לעזער, װאם װעלן אינז צוקוםען. די פראגע א ז, צי װעם זיך דורך רעם פארמערן דער ײ ד י ש ע ר ײדיש לעזער. און אפהענגיק איז דאם 8ון דעם, װי אזיל די רעםארכם זאל װערן דורכגעזעצט אין לעבן. םים א רעזאלוציע פון א קולםור צוזאםענ6אר, ם ט אן אסאקע אויף ד;ם נאנצן פראנס 3ון פרעםע און ליטעראטור װאלם םען, 'נלויב איך, זײער לײכש... באגראבן דעם גאנצן ענין. אונזער זײער פארצװײגסע ײדישע פרעםע האלט זיך א1יף דעם ײ ד י ש ל ע ז ע ר , נישט נאר א1יף דעם יידיש־קענער. דאם אײגענע - דרײ פערסל פון אונזערע געדרוקסע ביכער. ס׳הײסס: די לי. עראםור. אין א לאנד פון געװאגסע עקםפערימענסן — אין ראםנ• פא־־באנד-װאלס םען די רע6ארם נרײלןך און;אנםעקװענם דורצנעפירם, װען זי זאל דארט זײן צװעקםעסיק. אבער דװקא דארם איז דאס נישש אקכועל. דער לאסײנישער אלף-בית איז דארם 6רעםד סײ די רוסן, סײ די אוקראינער, םײ די װײס• רוסן שרײבן םים דער קיריליצע. דער ײר װאלם זיך פשוס געדאיפש זעצן קנעלן א נײעם אלף בית• אנדערש איז עם אין פו לן, רוםעניען, אם.ריקע. אין די לענדער האס רי רעפארם א געװיסן באין אינשער זיך. םען דארף אבער אויך דא האלשן םאס• די אײגנסלעכע איגיציאטארןםון אונ• זער ליםעראסור איז געײען די ײדישע לעזערין. צוליב איר, האט םען אנגעהויבן שרײבן מעשה-ביכלעך, און סין די םעשה■ ביכלעך איז אויסגעװאקסן אן ערנםסע ליטעראסור. איצס װעט זי, די זעלביקע לעזערין, זײן די איניציאטא• רין 6ון דער לאסײנישער טראנסקריפציע. איך האב אין זינען די יידישע טאכסער םון פוילן, װעלכע פארשטײם ײדיש, רעדט אפאל ײדיש און לײענען ײדיש-קאן זי נינ ם. עס זענען א1יך, םארשםײט זײך, פאראן ײרישע זין, װעלכע קאנען קײן ײדיש נישט לײענען. אבער אין דער םאםע קאנען זײ זײן אין אםע• ריקע, נישט אין פוילן. סײ*װי*םײ איז פאר ד ע ם קאגסינגענש לעזער נויטיק די לאשײנישע םראנםקריפציע פון א געדרוקט ײדיש װארט. דארף מען צו דעם האבן קאנגרעםן מים הסכמותז םען דארף נאר א םעיקן 6ארלענער, װעלכער זאל םײנען ערנסט םיט דער זאך, װי םים זײן אייגן נעשע6ט. נישס קיין צײסשרישס קאן דא דינען אלם פראביר-באלאן. נאר א בוך, א ײדיש בוך. איך בין זיכער, װען מיט אײניקע יאר צוריק, װען די .פוילישע װעלדער׳ האבן געהאט א גלענצנדן אפנאננ אין פוילן, װאלס א ציגאב־אויסנאבע אין דער לאטײנישער טראנסקריפציע םארצוקערס געװארן. און דאס װאלס זיכער געװען א געװינם 6אר אונזער שפראך און ליםע• ראסור. אבער אנשטאס דעם האט םען גאר ארויםגעלאזס א פוילישע איבערזעצונג פין דעם בוך, א םוילישע איביןרז״עצוננ, אויסגערעכנט אויף דעם יידישן בלויז-פויליש-לעזער. נאך עםלעכע אזעלכע 6ארלעגערישע פרוװן װאלם םען ערשם געקאנס אײנזען, א1יף װיפל די גאנצע רעפארם איז 6אקטיש נויםװענדיק. נישם צעסופלענדיק דעם א ל ס ן לעזער, װאלט מען בלויז אפעלירס צו דעם נ ײ ע ם . אבער דער פרוװ דארף געםאכט װערן בלויז אין צוגאב.