Literarishe bleter · 1926-11-26 · 134 (26.11.1926) · p. Seite 786

134 זא ליטערארלשע בלעמער 786 צו רעװידירן די ,גרויסקײנד פ־ן דער היםטאריע, צו רעתצירן אירע דערהויבענע העראסן אויף שװאכע, שטערבלעכע כענסשן/ דאס פאטאם אויף איראניע —בערנארד שאו, האט זיך איצט אלײן, אין לעצטן אויגנבליק, ארויסגעדרײט גיך פון דער געםאר פון אליםפיש־קײט, װאס האט געדראט צו דערדריקן זײן אמתדיקע גרויסקײט. ער האט רעדוצירט דעם ,פאעטא לאורעאטוס׳ אויף דעם געזעלשאפטלעכן אדלעקין, דעם פיקסיװן, סאלש־ פארשטאנענעם בערנארד שאו אויף דעם אפתדיקן, אויף דעם לײדנשאפטלעכן דיכטער מיט דער גרויסער רעװאלוציאנערער העזה... * * * בערנארד שא־ איז אן א ספק דער באדײטנדםטער און דער• פאלגרײכסשער דראמאטיקער םון דער הײנטיקער אײראפעישער ליטעראטור. זײנע דראמעס געהערן צום שטענהיקן רעפערסואר פון די אײראפעישע און אמעריקאנישע טעאטערס. די באקאנטסטע םון זײ זענען•. ״צעזאר א־ן קלעאפאטרא*, ,דער דאקטאר אויפן שײד■ װעג״, ״קאנדידא״*), ״די הײליקע זשאן ד׳ארק׳ א. אנד. מיט א קורצער צײט צוריק איז געפײערס געװארן אין דער גאנצער קולטור׳װעלט זײן סד־טער געב־רטסטאג. אפילו דער דײ■ טשעד אויסעדףמיניסטעד שטרעזעמאן האט געהאלטן דעם דאזיקן ױבילײ פאר אזא װיכטיקע געשעעניש, אז ער האט באאויפטראגט דעם דײסשן אמבאסאדאר אין ענגלאנד, צו פארסרעסן אפיציעל ׳ײ דײטשע רעגיתנג בײ דער פײערונג. נאר די ע נ ג ל י ש ע רעגירונג, װאס בערנארד שאו, דער אפאזיציאנעלער אירלענדער, האט איר אפט אנגעטון גרויסע צרות מיט זײן שארפער בײסיקער קריטיק פון איר קאנםערװאטיזם, םון איר גײםטיקער אפגעשטאנענקײט—די ענגלישע רעגירונג האט איר אײגענעם גרויםן נאציאנאלן ױם־טוב כמעט װי באיקאטירט. •) .ק*נדיד*־—מיםסעריע *ין 3 *קסן, ײויס מ. עלקין-*יז וערסינען *ין ײדיש, פ*רל*ג ב. קלעעקין. ס ו ל ט ו ר ־ פ ר א ג ז נ ע / װ א ר ש ע געסן 0ין *ונז. מיט איפ באנוצן זיך ביי היינסיקן טאג בלויז די ש1פר1נים. און אפ־לוזײן אםייישקײט איז ש1ין צװײפלהאםס אין דעך עמןלוציע און אײרןפעאיזירונג 6ין פןורם. געםס אונזער ,פערל׳ און ,נארםוס׳ און פארגלײכט םיס דער גע■ כת-בהשער ת1רה. צים צװײסן מ$ל איז געענדערם געװןרן די 6>ןרם 6ון די ײדישע א1תי1ת, בעת מען האט אײננעפירם דעם ,װײבערשן טײטש׳ םיט בולםע סםנים 6ון גןסיק. אבער נישט די עלםנטע אין נישם די נײערע ענדערונג פון אלף־בית זענען נישם געװען ארײננעפירם צוליב עםעצנם קאפריז, ןודער צוליב א טעןןרעםישן פ1על.י1צא. די ענדערונגען זענען באםראכט נעװןרן װי א םיזל צום פארברײטערן דאם געשריבענע ײדישע מןורם. איצס װי האלס עס בײ אונז? װןלם די לאסײנישע טראנםקריפציע פארברײסערט דעם קרײז 6ון ײריש־לעזער אדער נישט? י ' לאםיר לןןזן אן א זײט די אײרןפעישע ןןפשםןםינג פון אײביקן אפיקורסישן שמ־יכל, דעם ארלעקינישן שלייער—און זיך אנצוטון בעל־כרחו אן ערנסטע ״װירדיקע״ מינע צו דעם דאזיקן מאדנעם שפיל... די שװעדישע אקאדעמיע האט זיך געפרװוט םאכן דעם ט־יװלאנישן שפאס, צו לאזן אװאנםירן דעם גײםטיקן פארשװערער צו דער הויכער םדרגה פון אקלאסיקער, אנהענגנדיק אים די שװערע נאבעל־פרעמיע פאר ליטעראטור, די העכסטע א פ י צ י ע, לע אויסצײכענונג פאד דעם לײדנשאפסלעכסטן, פאנאטישסטן אנסי־אפיציעלן גײסט פון דער מאדערנער אײראפעישער ליטעראטור. דאס איז אזוי צ־זאגן די נאטירלעכע פעדאגאגישע װירקונג פון שאוס גײסטיקער דרײםטקײט, פ־ן זײן רעװאלוציאנערער העזה. ז־ץ אומברחמנותדיקער פיעםעטלאזער װיץ האט א גאנץ לעבן לאנג אונטערמינירט די אלטע אײנגעפ־נדעװעסע יסודות פון דער װעלט, האט זי געשטעלט אויפן קאפ, אויף ז־ץ אײגענעם שארפן אפיקורםישן מוח, אין װעלכן ס׳איז פאראן פלאץ פאר אלערלײ גראטעסקע קאמבינאציעס, פאר דעם גרויסן אוניװערסאל־קאפויר װאס אסאציאירט זיך בײ אונז געװײנטלעך מיט דעם נאמען בערנארד שאו... אץ עס איז טאקע די קא־סעקװענץ פון דעם דאזיקן ״קא־ פויר״, װאס ער אלײן, בערנארד שאו, דער אײביקער ״אומרו״, דער לאכנדיקער ■ו16>451טס, האט איצט געזאלט קאנאניניזירט װערן, האט געזאלט אלײן װערן אזוי צוזאגן א בכבודיקער ״מחותן׳ אויף דער גרויסער חתונה, װו ער איז ביז איצט געװען נישט מער װי אן אויסגעלאסענער מארשאלעק, א לץ... דאס האט געזאלט זײן דער לעצסער, העכסמער פונקט פון איראניע—אבער בערנארד שאו, דער זשעניאלער גײסטיקער אקדאבאט, דעד קלאון פון גאטס גנאד, האט אים איבערגעשפרונ־ גען, ל־יכט און עלעגאנט, און מיט גראציעזער פלינקײט. ער האט געהאט דאס לעצטע װארט—א:וי װי תםיד. דער קעמפער קעגן אלע קאנװענציאנעלע הײליקײטן, דער דיכטער, װאס האט עס געמאכט פאר זײן שאפערישער אויפגאבע, איבער אקטועלע אלטער קאצי ײדישע צי לאטײנזשע אותיורת? לעצטנס האס מען נאנץ 6עסס אנג;ד,1יבן רײדן װעגן פארב־יטן די העברעישע שריפש אויף דער לאטיינישער. םיט אייניקע יאר צוריק זענען ש1ין נעװען רײר װעגן דעם. געװען א£ילו פרװון — א צײםשריםס. ןובער די רײד זענ;ן אײגגע• של$£ן, די פרװון - געװארן צו נישט. די צײס א־ז נאך נישס רײף געװען. א£שר װעס םען א־צט א1יך אפקומען םים אביםל דעבןטן. עש װאלם געװען א שאד. אזא װיכםיקע פראגע םאר נישס םארבלײבן אין די ראמען פון פלפול און סענסימענסן. ס׳איז נישט קײן פראגע פון דער אדער יענער טעאריע. ס׳איז א 6ראגע 8ון צװעקסעסיקײט• אונזער געשיכשע װײסט ש1ין 6ון א פאר אזעלכע קײזער• שניטן איבער דעי.געשריבענער שפראך• אט דער העברע;שער אלף־בית, צי װעלכן אונזער אויג איז אז1י צוגעװ1ינס—ער אליין איז דאך א פראדוקס 6ון א געװאגטער רע6ארם. ער איז אסיריש. דער אמתער אלסער העברע?שעד אלף בית איז ש1ין לאנג 6אר■