Literarishe bleter · 1926-11-19 · 133 (19.11.1926) · p. Seite 769

769 ליטערארלשע בלעטער 133 זא זיך דיןןרציק געזעגנט םיט ןט דעם טשעקאװן דײסש, װעלכער הןןם םיר אויסגעזען צו זײן נישט נאר 8 קריב 8ון דער גסנצער םשעחה עלים עליכםס, נאר אויך *6ילו פון דןר גאנצער יידישער ליטעראטור און בסילא אויך סון מיר... און ארויםנײענדיק םון $ש דעם קלײנעם ןבער געמיט• לעכן ,פענסיןן רופעערם׳י ייןב איך ז־ך גארנישט נע*ילס, װי איך װןלט אר1ים פון א ביתיעלסין, װוהין םען קומס א1יף קבד אבית, נזןר םארקערם, איך הןב זיך דערשפירט, װי איך װאלס געװען בי נאסס בײ דער של1ם עליכסםשפחה, םער גישס. ײןס ,ער׳ 8לײן איז ערגעץ ױו אפג^פארן אויף אן אומבאשכיסטע צײם... — נאט, םײן נןןם, װי פארשײדן עם זענען די שפורן, װאס זענען 6ארבל בן אץ באדענװײלער נאך די צװײ ליכםיקע נשמית — נןןך של1ם עליכםען אין טזעכאװן. די שפורן פונם לעצשן זענען פארשכאלצן געװןרן א1יף ק1ילן קעגן די איינענע ב־ידער-רוםן, און די שפורן 6ין אונזעד אלעפענס של1ם עליכם האבן זיך אז1י סיף פארקריצט אין דעם זבר1ן 6ון א פי־עסרער ,נו שער׳ נשרה... — געמיסן גישם נןר דאם קארםל, נאר אויך עטלעכע פאסאגראפיעם, װ$ס ער הןןט םיר געשענקש... ה׳רופפערס נעםם םיר װײזן די ציםערן און, דער עיקר די װער<נדע, װו של1ם עליכם האם געלעבם און געשא6ן. — ם׳איז געװען א צײם, װען של1ם עליכם איז געלעגן >1 ף ןט דער װעראנדע, אונסער דעם נרינעס זןןנםיק׳ נאטירלעך, און האס דיקסירם דעם אײועם זײנעם, בערקאװיסשן, װאס *ו שרייבן א1יף דער םאשינקעלע, װעלכע איז געשטאנען אין אט דעם עיפער... און דער צװײםער אײדעם זײנער, דער ד׳ר ק1י6םאן (פיקאעלץ) פלעגט ליגן אונסן א1יף דעם ליג ששול אין ר1ינערן תםיד זיינע רוםישע צינארעםן. — אין 6 פןר שעה ארום 6לענט א־ום דעם ליג*שכיל מעין * גאנצער קרײז פון ציגארעטן׳עקלעך... אז1י סיל ה;ם ער גער1יכעיט, ןןט דער דאקסןןר... און װער װײסם׳ װי לאנג דער ה׳ רופפערט װןןלט דך געגרונם׳ןװעם אין די זכר1נ1ת װעגן .דעם של1ם עליכםען׳, װען ס׳דערהערט זיך נישם פלוצים דער .נאננ׳, דורך װעלכן מ׳זןגם $ן די געסס, אז מען גײם עם ,װעםשערע׳ און כ׳הןןב א בוד פױ פראנצויזישו מיביסטער בארטו װעגז דער בארימטער ײדישער ארטיסטיל ראשעל םאנסע פרםים. בא־טו הןןס געקענם ראשעלם אן ןןלםע קוזינקע׳ י ה ו ד י ת רןןשעי,. די אלסע יהודית האט נישס געקןןנס רעדן ןןן א1י8רעגונג װעגן איר באוימטעי קר1בה. די קינסםלערין איז געװען *כזריוהדיק אין אירע ליבעס. יהודית הןם נישט געהאס קײן טענ1ת צו איר קר1בה, סארװןם זי האט *ז1י ןםס נעב טן אירע געליבכע, נןןר דער6ןר, חןס זי 6לעגס שפעסער בגלי דיקן אין באשמוצן אירע 6*רערער. *מלענגסטן א־ז ראשעל געבריבן געכרײ עמיל דע זשידארדענןן, דעם נאפאלעןןן פון דעד 6ר8נצ1׳זישער פרעסע׳ א1יף 8 מיאוסן א51ן איז זי זיך צענןנגען םינן פרינץ זשוענוויל, * זון 6ון קעניג לואי פיליפ, זי הןןס אים 86רםרינן 6ון זיך, װען די קעניגלגכע דינאהסיע הןןט אנגעהייבן פאלן. מיט דער צײס איו זי גע״ארן וי געליבטע 6ין װאלעװםקין, נאפןלעןן דעם דריכנם נאטירלעכן זין. װפלעװסקי הןס געשענקס דער קינססלערין *זויפ־ל א1'פפעוקז8מקײם און איז זיך םיט איר באגאנגען *זיי םאקטיש, אז מען הןןפ ראשעלן נראפוליוט און איר געזןגמ, אז װאלעװסקי באגײט זיך םיט איר נישט װי 8ן אםאנר, נאר װי 8 נעכרײער מאן. זי ה$ם דער1יף געגעבן סאלגנדע כאראקסעריסטישע תשובה: .איך בין גערן גרײט א1ים• צונעמען לאקאטןןרן, אבער נישט קײן בעל־בתיס:' ןבער װאלעװסקי נישט געקוקט >1יף ראשעלם דןןז־קער 82צױננ איז זי געװען אזיי פיל .לן|י8ל', אז ער הזןט זיך ןןנערקענם אלס פןןםער 6ין ראשעלס 6 זין, װ$ס זײן אפשטאםונג איז נישט נעװזן אזא ,נעהו בעגע׳. אלס דאנק דער6אר האט ואשעל אים םארראטן מיט זשירארדענען. שפעכער הןןט זי .ןפגעריסן׳ *רםור בערכראנדען סין זײנעי 8 לאנגיעריקער פרי־נדין און אים .נאםינירפ׳ 8לם פןןסער 8ון איר צװײס קינד. עם א־ז אינטערעסאנס, אז א1יך בײ איר קחיגקע יהידית ראשעל הןט די קינססלערין ציגענומען 8 פארערער, דעם פרינץ דזשערןם בןןנאפארם. ןןבער א1יך דער לעצםער האט נישט דערלעבש ק־ין םך נחת מיט דקר דער אראנצויזישער שריססשסעלער, דער מיניהטער לואי נןרסו הןס איצס סארעפנסלעכס א אינבערעכאנסע באנא■ גראפיע װענן דער בגרימטער פראנצויזיש׳ײדישער ארכיכטין ר ■ ש ע ל, װעלכע איז נאריםס אין דער נעשיכםע פון פיאנ• צויזישן םעאסער. אין בארטוס םןנןנראםיע געפינען פיר 8 סך נײצ אינטערעסאנטע פרםים װעגן לעבן און שא8ן 8ון דער דןזיקער נעני8לער קינססלערין. נ^רםו גים 8 כאר^קטעריסטיק םון ראשעלס עלסעון. דער פןסער אירער, יעקב 9עליקס ראשעל און די םוסעד אכתר חיה זענען געװזן ןרעפע ײדישע הענדלער אין עלזאס. זײ פלעגן ארוםכרןןגן םחירה 6ון שסוב צו שכוב און הןבן געלעבס אין גר1ים נ1ים. זײער םןצסער האט כםעט גישט באזוכס קײן שול פונדעססװעגן הןם זי אונכער דער השפעה 6ון אירע פרײנדינס ןננעהיינן לײענען די פר$נצו־זישע;לאסיקער. ת/ן זי איז *לס געװען 13 יןןר, ייז זי ש1־ן געװען באגײסנערס 6ון םןליערן. ױ איז אװעק ק־־ן פןריז און דןרס אלם גאסן• זינגערין םארדינס א1יף ברוים. עם ה$ט נישם ל8נג געדייערם. קינספלער הןכן זי .אנסדעקס׳. םען הןןם זי ארײננענענן אין דעי •קאדעםיע םאר בינעיקונסס, און 8לם זײענדיק 17 י$ר הןם זי ש1י, דעב־וסירט אין דעם קלאסישן ,סעאכר פראנסעז׳. זי הןס בןלד געםײערס םרױםםן אין מןליערם און ראסינם רעפערםואר. םען הןס ש1ין ועמןןלס זיך באגײסטערט 6ון איר שפילן, און מים דער 6ולסטער זיכערקײט סעספגעשסעלס, אז יאשעל ה$ם נעשאפן 8נײלם סטיל א1יף דער בינע: ר?8ליזם אין דער רןםאנסיק. ב ע ר 8 נ ז ש ע הןם אירע קרע8ציעם באצײכנם װי קינסטלערישע געשעענישן, איבערלעבנישן און 8לס חונדער. 8 דאנק ראשעלן האבן ראסץ און םןליער געהאט דעמןלם 8 שםארקערע השפעה א1י6ן פובליקום, װי די װערק 6ון די דעםןלכיקע פןןדערנע דר8פ8סורגן. צארסו װידםעם אין וײן מןנןןגראפיע םער ןרס י8שעלס פריװ^ס לעבן, און אץ דעם פרם דערצ״לם ער 8 כך א־נםערע-