Literarishe bleter · 1926-11-12 · 132 (12.11.1926) · p. Seite 757

757 לימערארלשע בלעמער 132 זא ער תערם פארששמרקש דורך די *ויםפירער. מןדזעלעװ םקןן שפילט עװןן. םים אינטעליגענץ, קולסור, שול. איר 6עלם דר&מאסישער ט.מפער8סענם. םעןןטער״בלוס• סןםעארםקי פאר• פאגש עם. און קארגס נישט דערמיט. איז זײן ,פאכ־ןןן׳ געמאלם םיט זאםטיקע 6*רבן. אין פ8רשאסנש מןןדועלעװםקןןס עװא. ד$ס הןןט דער רעזש־סער נישש באד8רםט דערלןןזן. זײן עוברא א ז גישם בלייז: ארויםעוברעגגען 6ון אקסיאר דעמ םאקםימים שון דעם, װאס יענער םארםןגס. ער דארף אויך ןןפװעגן די כח'ת, אייסבאלאנסירן זײ קעגן אנאנד. אין אסןול ביימען דעם ברייזנדיקן טעםפעראמענט םון אײן ארטיסם, צוליב דעם א ינגעדיאלסענזם םין 8 צװײטן. אייב נישס, קאן גר״לעך טרעשן, װאס הןןס געטרןןםן. אן איבעריקער שהויס אין דער ריכטונג םון — קרימינאל-ראםאן. די פןןכרןןן־םצעגעס האבי ט8קע ארייםגערופן דעם סעאסער• סקאנדאל. ער הןןם זיך אגגעהייב, מיט שארםע אטאקעס םצד רעצענזענטן און םים איישרוםן םון ארגאנױאציעס. געענדיקט דיןןט ער זיך פיט װארב-ן פיילע אײער און באלאנען מיט שםיגק• נאז. פ1 לן איז צו אזעלכע אװאנטירעם נישט געװ1ינפ. הןןבן זײ םאקע געהאש אן אויסערגעװײנלעכע פעולת. נןןך די ערששע פןןר פארשםעלונג^ן, וואס זענען געװען שװאך באזוכס, איז דער ,טעאטער םאלסקי׳ ןןװנם םאר ןןװנם אויסשארקויפט. מען קאן קײנםןןל נישש װיםן, 6ין װאנען די ישועה קומש. בײ ראמעו ראלאן אין דער שװי״ו דער באקאנטער פובליציסש ז ש א ר ז ש פ י א ש דערצײלט װעגן זײן באזיך בײם באקאנטן פראנצויזישן שרײבער ר א מ ע ן ר א ל א ן: , ' — ,ב־י דעם בלויען ־לעמאן, דעם לויכטנדעם, בײ די װײנ• גערטנער, דורךװעלכג ס׳וויױט זיך דער .ג^ט םין שכרות, באקכוס, שלאפנדיק אויף די בערג פון די אלפן; אינם שאטן פונם טיפן הערבסט, װאס דערפאנט מער דאס מעלאנכאלישע געװיס, פון דער ערר, זאפש אין זיך ארײן ראמען ראלאן דעם שלום, װאס ד,-רך זײן װערק א-ן בײשפיליהערט ער'גישש אויף צו פרעדיקן די פעלקער, דעם מענטש, דער ציקונפט. ״עס איבערטרײבן נישש די, װעלכע האבן פארגליכן דאס הוױ אין װילנעװ פיש דעם הויז אין װײ.מאר, װו אויף דער העכםטער מדרגה פ־ן זײן זשעני האש ג ע ט ע אויפגענומען די שטראלן פון צוקונפש. ,װען איך װיל האבן אויפריכטיקע ידיעות םץ אײראפע, קום איך זײ געמען אין דער װיללא אלגא, װ.י עס רוט דער שלום... ,דאםמאל דערצײלם מיר ראמען ראלאן װעגן א װיזיט פון אנדרע לאצקא בײ אים און דערציילט, ״װי ער איז בא־מרויקט װעגן דעם שלום אין אײראפע. ,זײן טיש איז באדעקט מיט ביכער און דערהויפט לײענט ער פיל װעגן דעם ״הײליקן בעניטא פוסאליני׳. ,איך הןןב געםדעגט בײ מײגעם א םרײנט, װעלכער האט םיך באגלײט צו ראמען ראלאן און אים געזען צום ערשטן מאל: ״װאס װארםט זיך דיר מער װי אלץ אין די אויגן״. -״ײ ײיר געענטםערט: ,דער בליק־. ,איך האב געװוסט, אז איך װעל באקוםען זײן אנבליק... די אויגן, װאס שטראלן מיס ליכט, נ טיםסטן, װאס אױ אין אים דןן. ,דער אנבליק פון ראמען ראלאן: דאס אױ טערן שנײ, װי פ׳רופש אים שוין העכער 30 א ליכט, װ>ןס שטראלט דורך מיט א װאקסנדער ױגנט. אלע קרעפטן, אלע האםנוגגען םון װילן ז זיך אויף אין אים ביז צו דער העכסשער מדרגה׳ איר עפישן כאראקסער, נןןר אונטערששרײכן אים••• א װעג א שװערער אין דןרשאר א זעלשענער. קינדער און קינםטלןר רעזשיסערן נײען אםןןל םים א-ם. דעסןלש הווב ייך נישט געװושט װענן 6<א 6*ל. איצט װערן יענע װערםער באשםעטיקם. שילער אױ דירכא1ים רעזשי• םעי• 8 םין א זעלשענער אין פוילישן םעאםער. אין נאך 8 זעלשענערער אין ײדישן. הגם רעזשי־פירער פארםןנן זײ און םיר. שילער אױ מער װי רעושי־םירער. םער װי בלויזער ןןנ• װײזער, פשוםער אײגקנעלער. ער הןט עם באװיזן ם ם זײנע א1י66ירונגען אין בןןגוסלאװםקי-םעאטער. אין םיצינסקיס ,קניאז פןןט־ןםקין׳, אין זשערןןםסקיס ,רוזשא׳ און קראשינסקיס ,גישם• געשלעכע קןםעריע׳. שך־ן יענע דראםעס זענען נישם געװען שון געװײנל,נן שניט. ש1־ן זײ דיןט פען נישש געקענם בײקומען מיט בלויזער רוטין, מיש קאזי^נעם נוסח. דן איז די עובדא נןןך א שװערערע. דןןרם זענען די עלעםענטן נעמישטע. ניששדראמאטישע, אבער א1ן דראפאטישע. י$ בל1יז דערצײלערישע. ארויםגעבראכס אין זײער לכתחילהדיקער פןרם, אין דער דערצײלערישער, װאם איז נאענס צו 6ילם. ןבער װײם שון םעאםער. װי םעאסער פון פילם. דאס םוז איבערגעחװם װערן. װידעראםאל און אנערא• מאל. אין א צײם, װען די פח;צות װערן געסרעםן םים 6ים. װןננן דעם האנרלש ז־ך: דראםן איז גאנצקײט, געשלאסנ־ קײס. ראםאן-ןןנברעגיקײט, אוםענולעכקײם. דרײ און פערציק דערצ־ילערישע םיכיאציעש זענען נישס קײן דראמע. זײ זענען םאפענם-בילדער. פןןטאגראשיעס בײ בליצליכט. נישש די קורצ• קײט זײערע איו דער חסרו.ן. דרײ און פ,רציק קורצע דר8• ם א ם י ש ע םצענעס װןןלםן זײ( א דראםע. זײער קורצקײס װןלט זײן: העכסםע צוששיצוננ, קנאפםםער אויםררוק, אםעם־ רויבנדיקער קאםף. װאם בינדם די אײנצלנע בילדער? דער כןראקסער שין העלר? נישש^ קײ, כאדאקשער און ניששא קײן העלר. עײ8 פאבראשינשקא אױ נישש אײנס און נישט דןם צװײםע. םאר א העלד איז זי צו װײגיק אקםױו. שאר 8 כאראקםער צו װאקל• דיק. דער גאנצער כ שוף אירער דער עראסישער נעםט זיך םין א־ר פאםיװקײם. איר אויםסערלישע שײנקײם איז 6 כוח 8 פארבאהוןלםענעו/ אלע םענער אמם איר 6ילן אים. זי אלײן װייסט אים נישס, באנעמט אים נישט. נוצם אים נישט. בלײבש א געצײנ 6ון יענער געהײםער קראפט. פון יענעם אוםבאגעפ• בארן ס1ר. װאס שםײם אין ןנהויב און אין ס1ף פון יערן אפת; רןםאן. (6ון העכסשע קונםט און ביליקשםן שונד, װעלכע זיצן ן6ס א ן שכ.ות אץ לעבן בשל1ם.) אין רןןמןןן איז ד$ס דער חוש-השדרה. אויף דגר בינע איז קײן פןרביגרונג נישםןן. אויך נישס אין דער אויששירוגג. זענען די בילרער אין ערששן םײל פול שש־מוגג און ח,. אײנ• געהאלםן די װגרםע־, אויסגעטאקש די זשעםטן, רםודיק די אויםשםאסונג. אין ציויישן טײל רײסם זיך שיין ■ אריין םעל8• דראםאסישער נושח. אין דריסן געװעלשיקס קינן. אין פןרטן װערט סצענישער נאטוראליזם געשסײגערס צו דראםאסישער ביוםאלקײש. אינסערעסאנס, װי דעם ד^ױקן זיגזאנ-װעג םאכס אדורן רעזשי און אויםששאשונג, אין דער יעצשער סצענע זע• נען די נעשרײען 6ין בןנדיםן, דןןם 6ײ6ן 6ון פןליצײ און די רעװןלװעסשןםן װי ןןנגעםןםשן צו סירן א-ן םועש ןן יעםװעדן אויסדרוק. נישם דער רעזשיםער איז דא ד<ר חיב און נישש ד$ר דעקןראםןר (טריטש). אנםבלויזם 6ון זשגר^ם• סקים דערצײלערישן הן, קוקס אפיר פון די לעצםע סצענעס: דער קריםינאל־רןמאן•