Literarishe bleter · 1926-11-12 · 132 (12.11.1926) · p. Seite 756

132 .זא ליטערארישע בלעטער 756 א1יף דעם א1יבנדערמ$נסן אדרעס ה1ס14ת װעגן זײער םעםי• קײס סון דער צײם׳ װןןס זײ הןןבן םיר געגעכן זײערע בין־ גרןןפיעס. זײער גום װןלס א1יך געװען, *ז די #3זיצער 8ין אלםע ײדישע סיעסן װדלםן א1יף דעם א1יבענאננעגעבענעם *ד- רעס םיר אויסנעבןורגט זײןדע סיעסן, ביז א־ך װעל זיך מים זײ באקענען און זײ #6רנאםירן. איך װעל זײ די אויסגעבןוגסע ביכער מים דאנק צוריקשיקן. בײ דער נעלעגנהײם װיל איך א1יסדריקן םײן דאנק דעם סעקרעטאר סון װאושעװער ײדישן ארםיססן-סאוײן ה׳ גןייעלאװ׳ װאס ה>.ס םיר םיטגעהאלסן זאםלען די נייטיקע םאםעריאלן צװישן די ײדישע אקסיארן אין סיילן, דעם שריפסשסעלער ה׳ םלאך װאס האם אזא ענלעכע ארבעם דורכגעסירס, מיס דער הילף 6ון ארגענטינער ײדישן ארסיםסן־םאריין, צװישן די דאר• םיקע ײדישע אקטיארן, און דעם ה׳ זלםן רײזען 6אר די םע• רערע שטעלן, םיט װעלכע איך קאן זיך באנוצן פון זיינע לעק• סיקאנם <די אלטע און נײע א1יפלאגן) בג1גע ײדישע דראמא• טורגן און טעאטער-עסקנים. די אדרעם פאר םיין א1יפהאלם־צײס אין אפעריקע איז: <ע3זװש1ז3ג] 2104 ,זש1ז8ו£ .0 ס/ס £[13װסיו6נ11ע2 .2 •1£זס^-זי\6א ,צמסז8 זלמן זילבערצװײג א1יך קוםען זײן צײט, האב איך פא־ל1י6יק באשלאסן צו סאר- װירקלעכן דעם פלאן אר1יסגונעבן דעם .לעקםיקאן סון ײדישן אקטיאר און סעאסער״עםק;'. גו דעם צװעק בין איך איצם אין אםזריקע, דאס ארם װו דאס ײדישע סעאטער האט זיך אםםעיססן פארסונדעװעם, און װו עם געפונען זיך דער גרעםטער םײל ײדישע אקטיארן. איך גל1יב דא א1יפן ארט, דורך דער םיטהילף םון ײדישן ארס־םסן״סאריין, צו זאמלען די געהעריקע ביאניאפיעם און 6אסאגרא6יעס 6ון די פארשטארבענע יידישע ש1ישפילער, דרא• מאסורגען וכדומה און, אפגעשײדט פון זיי, 6ון די לעבעדיקע. און אז1י װי איך האף טאקע דארס אר1יםצוגעבן דעס ,לעקסיקאן׳, בעט איך דורך א-ער פארםיסלוגג דעם ,ײדישן ארםיסםן-פאריין׳ אין פ1ילן צו אגיסירן צװישן די ײדי• שע אקטיארן (באזונדערם 6ון די נײע סרופעס װי .אזאזעל׳) א. א. װ״ װאם האבן מיר נאך זײערע ביאגראפיעס און 8אכא• גראפיעם נישם צונעשסעלט, אז זײ זאלן דאם םון א1יף דעם אדרעם: 113> ,91 13ז13ת1ש0681 ,ב1זס£ ,6ט3זזח(3^1 .״1 .£3(3זי\סז6נ11^2 .א פון דארס װעס םען פיר שיין באזארגן אלע מאסעריאלן קײן אםעריקע. איך בעם א1יך אלע אקםיארן, א. א, װ״ װאס האבן םיר ש1ין יא געגעבן זײערע ביאגראפיעס, אז זײ זאלן פיר צושיקן ״ו ו ע ג פ ו ן זינד זםס זשןדאםסק• .טןאםער פאלםקי׳ צ־נויפשסןל, אינםצןניזװצין אק רעזשי פין ל-. ם שילןד) ד״ר מ י כ א ל װ ײ כ ע ר ט / װ א ר ש ע .אננא קארענינא׳, ,פארברעכן און שסראף״/ ,סאנין׳ און בײ אונז: ,פישקע דער קרומער׳, .כ1ביה דער םילכיקער/ ,מאסקע גנב׳, .נב1ר אין קײםן׳, ,גלאקנקלינגער 6ין נאסר־דאם׳. זײ האבן א1יםגעשײלס פון ראסאן דעם ספור המעשה. צונעשניסן פון אים עסלעכע אקםן• איז געבליבן יתור, האבן זיי ציגעשסיקע• װעט א פראלאי. האס פארפעלם בײם דערצײלער דיאלאנ, האבן זײ נעלאסעם מים אײנענער פראזע. א1י6ן ערשטן בליק האם דאס פלאכהעכץ אױסגעקיקם װי א סעאםער־פיעסע. אין געװען איז עס נישס דאם און ׳נישם יענץ. נישם ראםאן און נישס דראםן- שילערס צוגאנג איז געװען אן אנדערער. ער האס נישם פאריכס דעם דערצײלער- נישט צוגעשריבן קײן פראזע. נישס געבינדן קײן םצענעס און נישם געקניפט קײן אקסן. דרײ און 6ערציק ם י ם ו א צ י ע ס פון ראםאן אריבערגעסראגן א1יף דער בינע. פםעס װי זיי שסײען און גײען. מיס זשעראמסקים אײנענע װערסער. דאם פאדערט אײנפילונג, געשםאק, סאקט, עניװת. םעלית זעלםענע בײ א ליםעראס. אבער נ1יםיקע נײ א רעזשיסער. םיס א צװײ יאר צוריק האם םען בײ אונז ארויםגעבראכס די אוםנעלוםגעלוםפער דראםאםיזירונג 6ון ,פישקע דער קױםער׳. דעםאלט האב איך אננעװיזן, אז אנד;רער צונאנג איז םעגלעך. אלך האב געשריבן: מען קאן א דערציילונג אינסצענירן. דאס הײםם: אײנפאסן אין א סצענישער ראם. נישם דראםאםיזירן, נישט איבערםאכן, נישם ,באארבעטן סאר דער בינע׳. גישט סארבײםן די עפישע זאך א1יף א דראםאםישער. נישם פארװישן .װענ םון זינד׳ םײנם ,דזיעיע גזשעכו׳. דעם באװוסמן ראמאן סין סםעפאן זשעראמ״קי. אבער נאכמער ד;ם סצענישן לביש זײגעס. ,די געשיכטע פון דער זינד׳ זאנם נארנישם. אין ריטם פון םײםש ליגם דער םעםפ פון שפיל. אפשר נישס דער דערנרײכשער, געװיס דער געװאלטער. די פװנה - א קלארע. ארײנברענגען א נײעם םעםפ אין סעאסער. א שװינדלדיק-גיכן. אן אפהילך פין איםרו, װאס ארום אונז. דרײ אין פ*רציק םאל בײם זיך דאס בילד. כםעט שעקס־ פיריש. און פארם - װעלםן״װייס 6ון שעקספירן. שעקספיר איז דורכא1 ם דראםאכיקער. זשעראמסקי-דיר5• אוים דערצ־ילער. פארשידענער צוגאנג. גרונט-פארשידענער װעלש-באנעם• נישס בל1יז א פראגע פין פארם. נישסא אין שא-וננ בלזיוע ,פאום׳. איינצײסיק װערם נעבוירן .אינהאלס׳ א ן .סארם׳. װי גיף און נשםה. ש1ין אין די סונקלסטע רע• ג ננען נישס אפצוסײלן. א פשישא אין פארסיקן ווערק. פארן דראםאטיקער איז די װעלס א שלאכספעלד. 8ארן דע־צײלער — א װינדער. בײם דראםאםיקער ששעלט זיך מענטש אנסקייגן װעלם. בײם דערצײלער געװעלסיקס װעלס איבער םענםש. דער דראםאשיקער זעם דעם שטירם. װאם בר1ױם. דער דערצ־ילער די כױאליע, װאש סראגט. דער דראמאםיקער שטרעבס צו קלארקײס. דעם דערצײלער לאקט דער פלאנסער. דער װונ־ דערבארער פלאנםער פון םענסשן, געשעענישן, סיםואציעס• דאס האש גע6ילם ל. שילער. האש ער נישס געפרוװם דראפאטעזירן א ראםאן. װי עס האבן געסון פאר אים אלע באארבעסער. װאס האבן ארייסגעבראכט א1יף די ברעטער: