Literarishe bleter · 1926-11-12 · 132 (12.11.1926) · p. Seite 753

753 ליטערארישע בלעטער 132 זא אויף די שפורו פױ שלום עליכם און טשעכאװ דניאל־1 טשארני / באדענװײלער חזובית םון סןןרגןןננענע קזלסורן — ערשט די אײםערזיכסיקע 0?נסןיפען, די שװןץרעע חברכע סײנע, הןט װידער *רןל א1יפנעבונכעװעט סײן זשורנגליכטישן חוש אייף ןץלע זײנ^ הינדערם םרןעענס און םיך אנגעםאכפעס םיס קן.לן.כ*לער נײגיריקייס און אוםרו... און םעשה שהיה כך היה: דןס האס דער היגער דןןקסאר, װעלכער האלס סאר זײן חיב יעסװעדן פארשוין, װאס םןלס ארײן דין זײן קענינרײך, .א1יכצוהערן', צי ער װיל, וני ער חיל נישס זדער פארשוין, מיין איך) און װעלגדיק םיך בארולקן און סרײססן, װי ס׳פאסס פאר א דערםארענעם דןןקכער, האס ער םיר אז1י געזאגס, דערװיסנדיק זיך, אז שסאםען שסאם איך פון רוםלאנד און לעבן לעב איך סין דער פען: — איר װײםס, איך האב דאך אײערע צװײ קאלעגן באהאנדלס... — מײנע צױײ קאלעגןז — האב איך דעם דאקסער ניי• ג־ריק אנגזזקוקס. — א, יע, דעם שאלעפאלײכעם און דעם כשעכאװ... — האס םיר דער דאקסןור געעננםערס םיס אזא פרישקײס, װי אס די בײרע .קאלעגן׳ םײנע װאלסן אקארשס אװיס פון זײן קאבינעס. — אבער, הער דאקםער, די דאזיקע קאלעגן זענען דאן ש1ין לאנג אױפן ע1למ-האכת... — האב איך אים געלאזס מרםז זײן, אז זײן ארס כרירכסן מיך איז עפעס נישס גאר קײן געלונגענע... — א, יע, נאסירלעך, ראם איז ש1ין געװען דאנג, גאגץ לאנג... — האס זיך דער ךאקסאר פארכאפס. אין ער האס גארנישש געװוסס, אס דער נאיװער און גוטםוסיקער דאקםער, װי ער האם פליצים אנגענאסן םײן גאנצע לײב• אין״זעל םיס נייגיריקײס שסאס דעם, װאם ער האם םיך געדארפפ ארויסברענגען א1יף די שינעס םין אבסאלוסער רו אין גלײכגילס, װי עם פאדערם דער םעדיצינישער קאדעקם. ש1ין אין דעם זעלביקן סאג האב איך זיך םיס םײן גאנצן איםפעש אװעקנעלאזט אויסװכי די שפורן םין פײנע צויײ .קןלעגן׳ — םין די צװײ װעלס־באריםסע שיכן עפרם. װענן סשעכאװן האב איך זיך דערװוכס אס װאס: דעם װ־סן יולי 1904 האס אנסאן פאװלאװיסש סשעכןװ א1יםגעה1יכס זײן יינגע און ליכםיקע נשםה סאקע דא אין באדענ• װײלער אין םאקע א־ן דעמזעלביקן האסעל, װי איך האב זיך צופעליק באזעצס. א פרעססל איז מיר דורכגעלזם; דורכן לײב, װ?ן איך האב זיך דערװוסם, אז אײנע פון די שענםםע ליבסער רום־ לאנדס איז אייסגיגלאשן נעװארן אונכער דעםזעלביקן דןך, תוהין איך בין געקומען זוכן שוץ און רו פאר דאם צאנקענדי• קע ליכסל פון םײן אײגענןם לעבן און דאס פרעםסלען איז געװארן נאך שסארקער, װען דער באלעבאס פין םײן ,פארק• האסעל׳ האס םיר דערצײלס, אז דער סשעכאװ איו סאקע גע• שןארבן אין דעם שכנותדיקן ציםער מיט מײנעם, אין ציםער נוםער 43... — דאיף איך ארײנקוקן אין אס דעם צ־םער?-ד.אב איך פיבערדיק א פרעג געסון, — א, געװיםן און דערס־לנדיק, אז איך דארף בלײבן אין אס דעם צי• דער גורל האס םיך טארסריבן אין אײנעם פון די בא• קאנסע דײםשע קוסערסער - אין באדענװײלער, - װאם ליגס סארשלעעס אין שװארצװאלד און איז 6ין אלע זײסן ארוםגע• ךינגלס פיס באװעלדערסע בערג, װעלכע שסײען, װי שײארצע ע1פרינש א1יף די גרעניצן צװישן דײםשלאנד און דער שװײץ, מר א1יך צװישן דײסשלאנד און פראנקרײך• ארײנסאלנדיק אין אזא מין אפגעשלאםענעם װינקעלע, װןס שסעלס םים זיך 3ןר א םין הקדםה צו די םירגליװערםע נאםזר־װונדער פון דער שויײץ, איבערצײגםסו זיך׳ אז װי6יל די ,ציװיליזאציע׳ זןל זיך נישם ססארען בו םארנװאלטיקן די מוסער־נאסיר״ בלײבן נןך דןך איבער דעם םארזינדיקסן ערד• קונל גענוג שײנע װינקעלעך, װאם ס׳שםעקס םין זײ כים םעשי.בראשית און אײביקײס. נאך פערער, באדענװיילער, לםשל, םסארעס זיך אפילי עו אונסערשסרײק, אז םיאיז בכלל ,אין כל חרש תחת השפע׳-אז ס׳איז שוין אלץ געװען אםאל, און װעם נ;.ך ז״ן, אין װעס אונסערגײן *ון װידער אמאל א1יפקוםען, והא ראיה- גײם נאר, אררבא, און סים א קוק <םאר םיפציק פענינו, װי אז1י די רויםער האבן זיך דא נאך אין צװײסן יארהונדערס אז1י פײן אײנגעארדנם און זיך געלאזס אםילו א1ײב1יען איא רחב1תדיקע םאסיװע באד מיס אפםײלונגען 6אר םענער, סר1יען און קינדער• זעס נאר די באםםײנען און די דאמף־רעין, װעלכע האבן נאך דענכפאל די ריימער געמאכש שװיצן ביזן זיבעסן שװײס. הײנם די שםײנערנע שיסעלעך, װו די 6ײנע פאסריציע־ רינס האבן געהאלסן זײערע שמעקעװדיקע אײלן און זאלבן, םיס װעלכע זײ פלעגן זיך לאזן אײנרײבן זײערע אריססאקרא• סישע לײבער און דער עיקר — סוס נאר א קוק א1יף דער סשיקאװער מעבאלענער .בראשקע, װאס האס דעם א1יסזען 6ון א ר1ימישער בוכשסאב ק און א1יף װעלכןר ם׳איז אז1י דײסלעך א1י6געשריבן ״33װז3 שרת נ8מ ד• ד״ — ,צי ליבככו פיך?' — איז דען אש רי געפונענע בראשקע גישם דער בעססער באװײז, אז אפילו די װעלס• קריגערישע ר1יםער, װאס האבן געװאלס םארכאפן דעס גאנצן ערד־קוגל, אז אםילו זײ הןבן ש1ין מים א װעלכע נישס איז?יבעצףאכצן י׳ה צװיק געװוסס די קונסס פון ליבע און םלירס און געכון דאם זעלבע, װאס מזן םוס אין צװאנציקכסן י׳ה א1יף די ברעגן פון קיני-אײלענד ארער א1יף די בולװארן פין פאריז... פארשלאגנדיק זיך אין אם אזא םין װינקל, םין װעלכן עם האקס פיס אײביקײס, און יארהינדערסער, װי פין א קעלער םיס אלסן װײן — םארגעססו זיך גאר אינגאנצן אן דעם סג׳סן י׳ה פיס זײנע םלחפ1ת, רעװאלוציעס און שטרײשיקײסן װענן .העגעמאניע׳... נאך מערער, דו פאינעסס זיך אםילו, אז ערנעץ װו א1יף ךער װעלס צײשיקן א1יס ױבילארן און זזײ צו לענגערע יאר) יארצײסן. איך האב נאך נישס באװיזן אין באדענװײלער א־ויסצי• שלעפן םון מיין אייבערשםער קעשענע די פאנםן׳פען און ארײנ■ שסופן אין אס דער קעשענע א זײדענע ס־כעלע, װי ם׳פאסס ךזי פאר א קיסגאסס, װאס װיל זיך פארגרונסעװען אין די