Literarishe bleter · 1926-11-12 · 132 (12.11.1926) · p. Seite 752

111 זא ל י ט ע ר * ריש ע ב ל ע ם ע ר 752 מיט א לאגנוױיליקן בליק זיך *רוםנעקוקס אין #לע זײסן. 8 זיםץ געטון, םארװארםן די םים אין דער הייך און, נישם געבנ• דיק קײן ריר פים די םארשטנדיקע םיאסעס הזןס ער זיך 8 לןןז געטון גײן אייף די העגס. דאס ײדיש־קינד הןם א1י*געד.ויבן פון דער באליע איר םנים, װאס איז געװען ןננענןםן גיש בלוס, 8 קוק געטון א1י0ן יונגל, און איז 8ר1יס םון קיך מיט יענעם שװערן שםאן פין 8 קאװםלעריסם, װאס שסעלס נ$ך 8 װײסן װעג זײנע פ^רלאפענע פיס א1יף דער ערד. דןר ױנגל אױ געבליבן 8לײןי ער הןכ פיר הונדערט מיליאן (בריױ פון כינעז פרץ הירשבײן אייבער צװײ ס1ױנם י$ר צוריק געשניטן רעל גיעס פון אײגע• נעם פןלר, אין ש1ץ דןםןלם געװוסם, 8ז ם״ט פיסס קען םען באפרוכםערן אריםע ערד אין, 8ז ם;נםעףםיםס איז אזױ נים און א6שר נ$ך בעסער װי בהםהםישע םיםם. ש1ין סויזנםער יארן װי דער סויער אין פעלד סרןונט אין א עםער אייםן פלײצע זײן אײגענע םיסס בו כחיה זײן די ערד. און דןרס װו עם בלים—דןרט שסינקס. דעם םענסשנס שלעכםער ריח. איך װײם םון ד׳ר סון-יאט-םען, איך װײם פון דער רעװןלוצי; מים פיפצן יאר צוריק, װןןס הזןם אראפנעשלײדערס די םאנדזשן־דינאסםיע. איך װייס פון די םלחםות, װןןס גײען אן אין לאנד איצסער אונםער דעם םיםל פין בירגע־-קריג. און אז צװישן די גענעראלן און אדפיראלן זענען ד? 8זויגע, װןם רעדן םםש םיט דער שפראך םון באפרײןר - דןס װײס איך א1יך■ װו זאל איך אבער אהינסון םײנע בליקן, װןם שנײדן זיך ארײן אין דעם םןנסשן-װאלר? און םיך פארדריםס די היםטאריע װאם ליגס אייף יענעם װאלד, די פיר ס1יזנס יןןר םים די אלע רעליניעס. םים םײן איגענער היםםאריע הןב איך . ארײננעלעבם אין ה־ינםיקער צײם א־יץ און איך בעם אלײן דער צײס זי זאל אזוי לאנג שםײסן םײן היסט$ריע בױ זי װעם זיך אלײן אראפרײםן פץ םײנע פלײצעס. די היסטאריע װאס איך זע איצםער אננעהאנגען א1ף די געשניצםע קארניזן פון די זעגל-שיפן און אין די פעק לאכעם און שמאסעס, אין װעלכע עם װאלגערן זיך די םשפחית הענדלער א1יף די שיםן—דאס פירס נישם אץ קײן אינזעריקן לעבן ארײן, נאר א־ך שפיר אז איך דערנענסער זיך צו א םענססלעכן דזשאננל-נישם ארײן און גישם ארױם. פיר הינדערם םיליאן םים אן אריבער פיר סויזנס יארי• קער היססא־ ע. אין איך, אײנער פון פיפצן מיליאן, א1יך םיס א־א לאננער היםסאריע אין םיט חוקה א1יף רעליגיעס, און א1יך א קינד פון םורח-און װי צוםוםלס איז םײן נאנצער װעון איצם״ר, װען איך סרעם אריבער א1יף דער שװעל פון די פיר הונדערס םיליאן! םיעסין, כיגע, א1יבוסש 1926. צודיפרײנטפװײדישז בוזדן אונזערע פארטרעטער יהי׳שע מילבער און משדה ערליכמאן זענען ארויםגעפארן אויף דער פראװינץ צו פארשפרײטן אונזערע אויסגאבן. מײ בעטן דל פרײנט פון ײדישן בוך אויף די ערטער מיטהעלפן זײ אין דער ארבעט• 3 קאאפעראטיװ ,ביכער״ זיייף) נישש װילנדיק כאפ איך זיך, אז נאך םיר, דעם ײדן, שלעפס זיך א1יך נאך פסעט אזא לאנגע היססאריע און עס װילס זיך טיפ;ר פארקלײבן אין דער פסיכאלאניע פון די כינע־ זישע םשפחית א1יף די פאנםאסטישע שיפן: צי זענען זײ עם די בני זבולון אונזערע, װאס האבן געלעבם בײ די ים-ברעגעס? און האבן סאקי אונזערע שיפל־יס נעלעבס אזא פיזיש-בלאטיקן לעבן? האפן ז ך יענע א1יך אז1י פיל געקראצם און געשלעפט אוםנלײם פין לײב? ה״ובן יענע א1יך אז1י נישט געװוסט דעם אונסערשיד פ ן א בלאסיקער האנס צו א רײנער? איך האב געל יענס קאנשיציוס, דעם שםרענגן געזעצגעבער, און האב גע• לעזן די פאעזיע פון דעם ה א ן פעריאד, םיס צװײ ס1ױנס יאר צוריק, און איך האב זיך א1יך אין לעבן באגעגנס םים כינעזישע םםודענסן, םראפעסארן, און אז1י ם1ד1תדיק האס פון װײםן נעקלוננען צו מ־ר יעדער כינעזישער געראנק. נײן, םען סאר נישם זײן אז1י פארפירס 0ון פאעזיע און פ ן דיויכןןר קינסש- װאס 8 פאלק האס ארויסגעבראכס אין פארשידענע פעריאדן, א1יב דאס גאנצע פאלק איז פון דעם נישט א1יפנעריכש געװארן, אײנם םיטן אנדערן האם גארנישט. פונקש װי איך קען נישש פארבינדן ראדיא ם־ט דער װולגארי■ םעס אין די גאםן פון אונזער לעבן. ראריא איז אײן זאך און דער צװאנציקםסער יארהינדערם םים דער לעצסער װעלם• כלחםה אױ גאר עפעס אנדערש. בײם םאםע ראנד סון לאנד װ־לם זיך אראםװארםן אלע םענםיםענסן, װאם איך האב אייסגע• האדעװעס אין די םוזײאיפש, װען איך האב באװונדערס די 8לםע כינעזישע קונססװערק: בראנז, פארצעלײ, געװעב, מאלערײ, שניצערײ און ^רניסעקסור. פונקם װי םיר באז־נגען װײםע זעגלען װאס ניבן זיך איבער דעם װינס א1יף אלע יםען. ס׳איז דער זעגל פון 8 דילעםאנםישיפער װײס. אבער עם זענען נישס װײם די זענלען פון שיפער אין ש־פן, װאס האבן זיך א1יף ששענדיק 6ון די ברעגעס אפנעריסן. װי גר1י״בלאםיק עס זענען די זעגלען א1יף די כינעוישע שי6ן, װיםיל לאםעס, װיפיל שםאסעס! דאכס זיך״ תינםן ב6דאר6ן א1יסםײדן 8ז1ינע שי6ן, װינסן באדארפן װײק אז1ינע זעגלען• די כינעזישע פר1י זעס א1ים ששארק ם^נסבילש. נישס דערפער, װײל זי גײש אין היױן—דאס סרוקענע און הארםע לעבן האם זי פאר אזוינער געםאכש. אץ איר אויסזען ם*כס דאם לעק אוםעםיק. די נאקעסע קינדער א1יף די שיפן — צי עםלעכע םלויען בלאסע א1יף די לײבער און, װען א קינד לגכם, װען א קינד שםײכלש בײ 8ז1ינע סא^ע־םאםע, אץ אז8 הײם, װאס װיגס זיך א1יפן װאםער, גלויבם ויך נישם, אז פון אז# קינד װעס אויסװאקסן 8 םענסש, װאס װעס זיך נישם לאזן שפאנען אין װאגן אדער סראגן 6 פלײצע םאר דער בײכש. 6 6אלק 6ון םיר הונדערם םיליאן םענסשןן ש1ין םים