Literarishe bleter · 1926-11-12 · 132 (12.11.1926) · p. Seite 748

132 זא ליטערארישע בלעטער 748 מארשאלקאװסקע-איז געװארן 8 געה1יבענןנר לאזוננ נישס נ$ר סאר װארשע, נ$ר סאר גאנץ פיילן. און קוקט זיך עו, װעם איר זען, װי מיט אס דער ,רײניקיגג׳ פארשװינדן די עטלעכע ײרישע שילרלדך, װןס זענען נןך ערגעץ-װי געהאננען. אמת, קײן גרייסע ,חיצפה׳ ה$ם מען חס ושלום נישס געהאד. אםאדערנער מענטש;סעג ער זײן א םארסײיםאן פון א עיוניםטישער אדער א סאעיאליסטישער ןןרנאניזאעיע) האס נישם נעהאלטן םאר זײן חיב אויפגיהענגען א ײדישע שילד. די ײדישע שילדלנך זענען געװען װי ,זכר־לחורבן׳ ־ ברעסלעך: נעכעכדיקע, קויטיקע, םארגרײזטע. עפעס א ,סעדערן־םארקויסע• רין׳, א ייד, װאס ,נעםם אהן גיא םערראכטען או ף נװאראנ, טיא,' א.א.װ. אבער אויך אט דאס ביסל שילרלעך גײס איצס אונטער. אין ויאלם עמיבער לאזן נאך דעם א קרעכץ, װאלם עמיבער פרוװן מאכן דערויף אויפםערקזאפ! סארמאגן מיר אין אזא מין װארשע העכער 300 סויזנם יידן, א פארצװײגטע טאנ פרעסע, 3 סעאטערן, אזוי פיל יירישע בענק, ס־לאנטראפישע און געזעלשאפסלעכע אינסטיכוגיעס — סא לאזיר זין נישט באהאלטן םיס זײ. זאל די גאם װיסן־ הערן און זען זײ׳ װעגן זײן י:רישן ש י ל ד ן דארםן זײן בײ יעדן ײדישן ײד, ביי י<דער יידישער אינסםיסוציע, בײ יעדן ײדישן נעשעפס! ד ט ו ב י ם נאכן ענדיקן דאם גימנאזױם אין לאדז, קימס ער איז 1916 קײן װארשע, װו ער דערנענטערס זיך םיס לעלאניען אין אנדערע יונגע שרייבער• זײ הײבן אן ארויםגעבן ק־נסםלעריש• ליטערארישע זשורנאלן, אין אײנארדנען ליסערארישע אװנטן. אין יאר 8(19 דערשײנס סיבימס ערשט בוך לידער ,דאס לויערן אויף גאס׳, װאם האט געםאכט א שטארקן רושם און אים אװעק• געשסעלס אין דעד ערשטער רײ פון די באדײםנדםכע םאדערגע פוילישע דיכסער. שפעםער קומס ,דער םאנצנדער סאקראטעם׳, דער ,זיבעטער הארבםס׳ אין אנדערע פרעכסיקע לידער• זאסלינגען. מײן איצטיקער װיזיט בײ טיביםען איז נישם דער ער• שסער, אין םין זײן שטוב, אין װעלכער איך בין שוין א פאר פאל געװעזן, איז םיר נישט פאיבליבן םער אין זברון װי די גרין־פל־ושענע ברײטע סא6ע, אויף װעלכער ס־ליגן געװארפן סיל פארשידנפארמיקע און פארביקע קלײנע קישעלעך, װי װינ• דערלעכע פרינטן א1יף גרינער ערד. א־צסער, ציס נלײך מ־ין א־יפםעיקזאמקײס דאס גר1 םע קינםט־בילד—,די ה־יליקע צעציליע׳ פון דער אלםער רעםבראגר• שיל, — עטלעכע נילרער־צײכנונגען 0ון פאעט, געםאכם דורך פארשירענע םאלער, א גאנגע רײ װערםפולע, אלםע גאבעלינען, װללנע דעקן צו די װענט פין ז־ין ארבעטם־ציםער און דאס סונקל־בריינע אנטיקװאריש םעבל. ב״ם קיילעכריקן טיש זיצט ער, דער שטענדיק שםײכ• לענר,ר, שסענדיק אוםעםיקער ױליאן סובים, איבער א דיק אלס־פויליש בוך, םיט גאטישע בונשסאבן• דאם איז א בוך װעגן מאגיק, כשוף, סײװלאנים און רוח1ת. - א, דאם זענען םײנע לעצטע סםודיוםס, - װענדט?ר זיך צו םיר מים א שםײכל, - א די אלטע ביכער, מיט די אלםע םעשיית, זענען פאר םיר 6יל םער אינסערעסאנםער װי' די א זםען און סעאריןם. א־ן די אלםע ביכער איז נאך פאראן גע8עלט קײן עגות-גןבער. ם׳האט אפילו געהאלסן בײ אזא נאפען װי ,גאלדפאדן־טעאסער׳. אבער ם׳איז א״נגעגאנגען אויף דעם נאמען ,סקאלא׳, אפשר דערפאר, װאס ער איז װײניק ײדישלעך, און אפילו אס דעם קורצן נאמען האט מ<ן אויפן שילד נישט גענעבן אין ײדיש. פרעגם זיך, האט םען מיטן באהאלטן דעם אײגענעם פנים פערנארס אין סעאסער פיל נישט־ ײדן? אדער האם א פוילישע צײטונג זיך ט1עה נעװען און אםאל דערםאנם א װארט װעגן דער עקזיסטעגץ םון אט דעם טעאטער? אין װילנע האס זיך געםונען א ״ד אן עקשן — זלםן רײזען — האט ער םים זײן ,מאנקאליע אין קאפ׳ אין ,ױילנער סאג׳ געםאכס אמאל א פראכלעם פון י ל ד י ש ע שילרן. און זיין ,משוגעת׳ האס דאך געװירקט און אנגעשםעקס א1יך פיל ,לייטישע׳ ײרן, װאם האבן נאר קײן שײכות נישט צו דער ,חילצת׳ ײדישיזס. איז טאקע װילנע, אפילו אין דעם זין, פיל ײדישער. און אי&עםום, - אפילו אין די שטעט, װו ײרן בילרן דעפ רוב םנין ובנץ, — איז גארנישס: קײן ײדיש שילד — לא יזכי ולא יפקד: איצס גײט א רייניקונג פין סויערן, גאסן. מעי קראצס אפ די אלטע פארבן, םען רייסם אראפ די אלטע, אפנעכליאקע• װעטע שילדן, םען סרישט אין םען באנײס די הײוער אין ם׳גיט זי צי אן אײראפעלשן אויסזען. נאלעװקיס ױ. ב ײ י ו ל י א ־* . * ױליאן םובים איז דער באליבסטער און פאפולעיסטער פ1.לישער דיכסער פאר דער לעצסער צײם געבוירן אין לאדז, אין יאר 1894, אין א האלב אסימילירטער ײדישער פאםיליע, האט ער באקיםען א דערצױננ, װייט פון יידישער םראדיציע און שפראך. צו 17 יאד שרײבם ער ש1ין לידער אונסערן אײנ־ פלוס פין לעאפאלד סטאװ, װעלכער איז דאן געװעזן דער ליבליננ פ־ן דער ױננס. ער שיקט טאקע ם ס א פ ן עסלעכע העפטן לירער און באקוםס פון אים װאדעםע און םונסערגדע בריף. שפעסער דרוקס טובים א רײ לידער אין אארשידענע צײטשריפסן, װעלצע ציען די אויפמערקזאםקײם פון דער קרי• םיק, צוליב דער שטארקער מעלאדישקײט און אויסגעצײצנטער פאדם.