Literarishe bleter · 1926-11-05 · 131 (5.11.1926) · p. Seite 735

ליסלרןריען בלעםזנר 131 זא 7 35 װעגי די אײנזאמידיט-געפילו פונם ײדישו דיכטער א1יף * ב*נ<ןעח םין אינזערם *ן?םעדיקאנער חבד, ד.ןם זין * י י <דריקם׳ *ז די ײדיםע קיגססל;ר ם*ר די לעעם ¥.ן םירן * שסארקן קאםף םיט דער געזעלשאפס: די ײדישע ם*סן שםײען *פגערוקם סון די שיײבער, די שרײבער שפ*רן זיך זיי זײ און בעםן זיך: נעםסם אונז, נ;םסם אונז. איך ה*ב בשעת םעשה אייםגעהערם די ם״נוגג טון * חשובן חבר און נעסראכס זיך, סארןן נןןיװער סענסש דער חבר איז. *לײן שםײם ער בײ דער ליסעראםור שוין יןןרן, און ער װײםס נישם, אז דער קרבן םון געראנגל איז ער *לײן• ער שעםס זיינע יריעות נישט פון די םײלער פון די 6*לקם-ם*סן, גור נעפם זי 8ון די שסיםונגען, װזןם שװעבן *6ם אין ליסער*טן־6*רײן: *ז דער דיכםער. אײגענסלעך, איז * אײנזאםער, * ם?רײנז*םםער, און *ז די ל סער*םור איז בלייז * ענין 6*ר סײנשםעקער און װ*םער, מישסײנם נעז*גס, קאנעעפביע װערם געשאסן דערפוןן *ז דער שרײבער און די מ*סן זענען בװיי קעננגעזעבסע עלעםענסן, װעלכע 6ארשסײען זיך נישס אץ קענען זיך נישס א, א. װ. א-בערהויפס ה*ס זיך די םײנוגג א ינגעםלאנבס ם*ר די לעבסע פ*ר י*ר, װען די שװערע עק*נ*מישע לאנע ה*ס פ*• ר*לי1ירם ד*ם גײסםיקע לעבן• און װ*םער בילד ם*לס זיך אונז יעבם? יעבפ, װען די שםעס און שםעםלען ה*בן * ביםל *פגעעםעםם 6ון עק*נ*םישן רלותז * הוננער, * גײססיקע דורשסיקײס נןך א ײדיש װןרס. פען װיל זעען די שרײבער גןעגס *רום זיך, װי מען זעט אים אין בוך. און װײםס איר, װער עס דערנענסערס זיך ביםלעכװיױ בו דער ײדישער ליסעראטור? דער אינסעליגענם, מעלכן םיר הןבן ס*ר די לעבסע פןר יןר פ*רלוירן. אויך ער הײבם ביס• לעכװײז *ן בו קיאפן אין די לןדנם םון דער נײ ײדישןו• ליםער*טור• דאס הןב איך דערזען אין די 6ודע םארשרעםדסע ם*ר אונז שסעם אין גאליביען און יעבס אויף די קרעםן, * פרעכסיקער סרײער לעזער איז ער, דער ליבהןבער םון דער ײרישער ליםעראסור אויף די קרעסן, —ער א:ז שסארק םארבונדן םים די שילדערוננען און נעדאנקען, װןם די ײדישע ליסער*םור ברענגם אין דעם *דער יענעם בוך. זיבן * פייר ױנגעלײם אין רןװנע און דערמןנען אײך כסדר דערפון, יי*ם איר הןס געשריבן אין די ערשםע יןרן פון אײער ל-םערארישן ש*םן. 6ון װ*נען נעדענקען זײ עם, אז איר *לײן הןס ש?ין פ*רגעםןז זיבן * פןר ליםערןרישע סרײנד נעבן אײך אין שסעסל לוניניעין אזן נרענגען אײך ביס*םן, װןס זיי הןבן געםןצס פון אײערע ביכער סים ס1 יןר בוריק. ןם זיבם אין ב*ר*נןװיסש מיס אײן * געװים״ר דןק• םןר נ. און םישם אײך א?יף * םדרה דערבײלונגען, װןםי איר און *נדערע הןבן געדרוקם אין דער פרעסע■ א־ז דןס נישם קײן ענגער קןנםאקט 6ון ליםערןטור םיםן לעזער? עם איז בײם *װעקבוװ*ר6ן די *לע פלפולים װעגן םרעסע אץ ליסעראשור, װענן קינססלער׳ װאם ששײןן א?יסער די ם*סן... דען די ײדישע סאסן דורשםן נןך א נײ ײדיש װןרס און נעםען בו זיך ײרישע שרײבער א?יף װןסער נעביט עס זןל נישם זײן םים *6ענע *רעםם. יראל מאסטבױם בארימטער ענגלישער שרײבער בע־יבארד שאר װעגן נערנ*רי ע*ו נאך זײן זיבעביקםטן געבורטם־טןג אביסל דערשלןגן; אין א געשפרעך םיט * בײםוגגס>םיס*רבעסער הןט בערנארד שאו דך *רױםגעזאגט װעגן זיץ פארברעגגען אין איםאל• יזץ און זײן באבױגג בו םילםען. אין איסאליען, װוהין ער איז געפארן זיך ערהןלן, האטי ער גע• רעכנט בו 'ענדיקן זײן נייעם רןפאן. ער הןם אבער בוליב דעם הײםן קלימאט נישט געקאנט פער שרײבן, װי הונ• דערם װערםער א םאג. בכלל םילם זיך שאו ער האלט, *ז נאך * םינף יאר װעט ער קאנען ארבעסן. ער ױײסט אויך, *ז זײן העכסטן פזנקט הןט ער שוין דערגרײכם א.ץ איבט גײט ער שױן בארג *ראפ... בשעת זײן םארברענגען אין איטאליען איז ער אויפגעניפען געװארן אויף א םילם און דורך * גראמאםאן. ער איז אבער נישט בוםרידן םיט זיך אץ דער ראל ם.ץ אשוישפילער, װײלאלע זײנע באװעגונגען זענען שטארק איבערנעסריבן. ער איז אויך גישם צופרידן מים דער פילם־פאבריקאציע אין אםעריקע. די סילם־אינטערגעפער זענען, לױם דער מײנונג םון בערנארד שאי, איבערצײגס, אז דאס, װןם קאסט אסך געלט, מוז אױך גוט זײן; װעגן קוגסס דענקען זײ נןר 'אין געלט־באגריםן. זײ מײנען, אז אויב א פילם קאםם א סך געלט, איז ער שוין דער• מיט אלײן א גוםער. די אמעריקאנער פילם־פאבריקאנטן, זאגם װײטער שאי, זענען שטארק להיט צו מאסן״םצענעס, א.ץ דאם סארגרעסערט נישט, לױט זײן מײנונג, די װירקומ סונם פילם. דער אײנציקער װאס פאר• שטײט עם, איז—טשאפלין. מיט צװײ מעגטשן, װאס גײען דורכן שנײ, האט ער, אץ דער ,מאוה נאך גאלד״, אגרעםערן אײנדרוק געמאכט, װי װען ער זאל דורכסירן סויזנטער װאנדערער. דערי• בער טאקי שטעדט טשאפלין אמבעסםן א פילם. שאי האט אױך דערבײלט, װי ער האט אםאל געפרוװט ןנ• בושרײבן א פילם׳סבעגארי, ער הןט *מעשריבן אזוי םיל, װאם האם געקאנס פארנעםען ססס.סל מעטר םץ א סילם אזן ער איז נאך אפילו נישט בוגעקוםען בום עיקר. דאס לעכערלעכסטע בײ די אםעריקאנישע םילם־רעזשיסערן איז דאס, װאס זײ פײנען, אז בום ציל מוז םען דערגיץ נאר דורך דײטיקד װעגן, בוטײלנדיק אויף לינקס א.ין אויף רעכטס פראװיװע׳געלט. ,אײנע אן אמעריקאנערין, װאס געהער צו די ,אויבערשטע׳י האט מיר פארגעשלאגן סס 25 דןלאר, דערםאר, אז אויב איך װעל קומען קיץ אפעריקע,;אל איך קײן װארט נישט ארויסרעדן סונם אראפגײן םון דער שיף ביז צום ארײמײן אין איר םאלאן; אזױ ארום װאלט זי געהאט דעם פארדינסט, װאם די ערשטע װעדסעד אין אםעריקע װןלס איך ארױםגערעדט איןי איר הויז. אנשטאם זיך דירעקם בו װענדן בו פיר, האט זיך די דןזיקע פרוי געװענדעט צ-ם איסאליענישן געזאנדםן אין״תים׳. . .ז*ם איז צ.-ם שטוינען װאס סאר א פרײזן די אמעריקאנער באלן. אין װינקל םץ פײן ביםער ליגן גאנצע בערג טעלעגראםען סון אפעריקע, אין װעלכע ס׳געפינען ױך קאנטראקטן פאר ארסיק־ יען און רעפעראטן. אײן אגענטור האט מיר סארגעשלןגן 2500 דןלאר פאר אײן אװנט. דןס איז א אייםטערלישער האנןדאר. אץ דןך גלױב איך גישס, איך זןל םןרן קײן אמעריקע, *און װעו איך זןל דןס אםילו ין טץ, װןלט םען מיך אױסגעפײםט״.