Literarishe bleter · 1926-11-05 · 131 (5.11.1926) · p. Seite 730

|15זא ליםערארישע גלןסןר 750 פיר הונדערט מיליאן (בריײ פזן כינע) פרץ הירעבײן פארשםאנען, אז שסארגן איז נישס *ז1י לינ, נןר ל*נן איז א1יך נישס ליב. ט1ם איז א דערלײזוננ. נ$ר קיין םיסלייד איז נישסא אין לעגן. ג1לס פארװאם, איך דעל זין־ נאך או דעם אוםקערן• אין זיך א1יף דעם םענםשן דעם גײםם 6ון א-נםיקן גיר• גער־קרינ. עפעם פ-רן דאך םארשאלן און ארפיראלן פלחםית אין כינע-א1י6ן 6אדק דערקענם םען נישם, אויף די סאלדאסן םישםיינם געזןגט דערקענם פען א1יך נישם• די ערשםע אײנ• דרוקן 8ון כינע קריגס םען ג-שם אין מאנדזשװיע, כןםש די פןנדושוס הןבן די לעגסע •ןץ־ הונדערם יאר ג;ד,ערשס איבערן לאנד אץ הןבן די קעניגלעכע קריין דערסראגן גיז צום םיססקאםםן. דער גײסם 6ון צינע נאװײזס ז ך אויפן הא■ סער דוקא בײ די ברעגעם פון דאיניז הונדערטער, ה־נדערםער זעגל-שיפן םיס זײערע באלעבאסים, װןם זענען דן פאראנקערם ביי די ברעגעם. זײער װעג איז ביז בעגסראל-כינע. פון דארסן קוםען זײ םים זײערע סח1ר1ת און בוריק ביען זײ םיס- דער גוסער י$ר װײסם זײ פים װאכ. 6*ר םיר איז רע5ם ןז זיי 6ירן ארום דעם װינס סון ברעג בו ברעג. די שיסן סאנסןס• סישע. גר1יםע בןרזשעם באםאלן םיס דראגןזנפן און •ייערנן־ סערם, גרי,> בלײ״ געל׳ ר1ים• דער געב1י סון שיף איו עאעם אז1ינם װ$ס םען זעס נישס אין מעיב־לענדער. ברײם םון םןץ־נס״ ברײס פון הינםן, פים 6אריםענע חינקלען און געשניבםע קארניזן. ווײב און קינד, די גאנצע םשפחה איז א1י6ן שיף. און תען דו זעסס די הונדערסער שיםן 8אר*גק;רםע, װןם װיגן דך םיס די ר1יסע פאנען א1ין> די שאיץ ראססן, אין רי הונדערסער און ם1יזגטער זעגלען, הןס ױיגן זיך 6ון װײסנס״ דעפאלם קערם זיך אס דןר געדאנק םין דער יבשה. דןכט זין אז דאס נאנצע סאלק לעבם א1יסן װאסער. נאר װי *ז1י זאל איך אזא לעבן װידער ןנרו6ןז זאל איך עס םאלן םיס העלע קןלירן? זןל איך עם ןנרוםן׳ ן לעבן סון א 8אלק, װאס האס א שײכ ת פים קולסורז קילםור ל1ים אונזער םןסשסןב• בכלל או םען איז אין םזרח סארבײס זיך דער ב*גר ף 6ון קילסור. די שיסן *לײן-א סך סשיקאתערע האנן געהאש די םאןןרים, די םענםשן*םרעםער 8ון נײ-זעלאנד און א1יך יענע האבן נעשניצס אזיי וװנדערלעך. דער אונסער• שיד, חאס יענע הןןנן נישם נעהאס קײן ק א נ 6 ו צ י ו ם, םענסיזם, קײן לן^סדע אײנענע נעזעץ און רעלי• ניאן-געבער סון 6אר דריםהאלבן ם1יזנם יאר צוריק. דאס זענען נעםען אייפגעקיםענע אין דעם אײגענעם םעלד. הײנס נזדאאיזם און םאכםעדאניזם, 6ון דער סרעםד געקיםענע. און דערצו נןך א היסטאריע 6ון עסלעכע ס1יונט יאר-און צו דעם *יעםען אז1ינע נחס תיביח א1י6ן געק יםז (סזןי קיספ) סיסנזין, כינע, *ויניסס 1926 סארל־יאג ב. קל־־יצהין ד׳ר םיכאל װײכערם טעאטער ארז דראמע(*■) 'סרזנר ב*נד ז■ 4 ניידן. װינסיק 0*ר סע*ס*ר גײ*ר *ין *עסיארן. דר*מ*סיסע קרײזן *•קיסזנן ר*נ*ס. י ^^^אױםשל^טלעכעך^פד^ױןרא^ןןשןתןםױד^ביכןד^^^^ אר1ים 6ין י#8א•, האס זיך דער געדאנק אװעקגעםראק צום נדעגסן םענסשן-זזאלד א1יף זער װעלס — צום כינעזישן 6אלק, װאם לעבס םים זכ־1גית און סראדיציןם 8ון סויזנסער יארן און חאס שסײס נאך אלץ פיס דער •לײצע צו דער םעוב״װעלס׳ כאסש םיס קאנאנען 6ארם םען אים א1יף דער דאז קער אלםער •לײצע. איצעד *אסאן רוס אשפענד-קער שםײכל. נאר אז פען סארלאזם יאסאן, ש1ין סון די קארײער ברעגןס אן, רוקס זיך אן א1י6ן לעבן א6ארגליװערטע . םרה־שחירה. קוםס םען צו די כינעזישע ראנדן, חעננם איבערן לעבן אסו1יעויקער װאלקן. דער כינעזער איז האלב נאקעס. א קלײנער סײל 6ון כינעזישן 6אלק איז םאקי אץ זײד נעקלײדט. און וזען םען רעדם סון כינעזישער קולסזר, באדארף םען די קולםור זיכן בײ יענע א-ן זײד נעװיקלם. נאר אז םען רעדם 6ון כינעזישן סאלק, סון די גר1יםע םאסן װאס קוםען א1יף סאר דיינע א1יגן װי די שסײנער אין םעלד, װי דער זאםד אונםער די סים-די אלע זעגען האלב סרים-םיװ, נאסעם, גל״ך און ה1יך געװאקסן. הונגער םארדאי-בס נישם אײנאנצן דעם גוף. ײארצלדיקע פום• קולן און דאם רײב בראנזיק. די םרוקנקײס אין אויםדרזק, די אויםערלעכע אוםפרײנדלעכקי-ם, װאם האי6ס זיך אין די א1יגן, איז נישס קײן צי6עליקע. םנות זענען סאראן גענוג. נ׳װעלזיך צו זײ דערקדײבן װען טיסער אין לאנד. נישם װילנדיק 6אר• ביגדס דער געדאנק יעדן האלב נאקעסן, נישס געװאשענןם כינעזער פיס דער סיר-סינף כ1ױנס יאריקער היססאריע, אדער- מים די כינעזער װאם װאשן װעש די גאנצע סיר און צװאנ• ציק שעה אין םעת לעת אין די ניי׳יארקער זײםיקע גאסן. דעם כינעזער, װאם דו סרעםסט א1י6ן כינעזישן באדן, קענססו םים אזא געדאגק נישם סארבינוץ. בײ דעם דורכשניסלעבן מנעזער װאס די באגעננסס דא 6עלס די אונסערסעניקײס און די אײ־זיך־אלײן-באגראבנקײם סון כינעזער, האם װאלגעוט זיך אין אםעריקע, און עם באםערקט זיך א1יף אים א1יך נישס קײן שסורן סץ העכערער קילכור• די םאסע איז אץ א םך סרםים עניעך צו א םך ס ן סריםיםיװע שבסיס, װאס װײסן נישס צי דערצײלן 6ון זײער היםסאריע, בײ װעסען רער מכסן איז א לעגענדע• גלײך בײם ראנד 8ין לאנד שלאגט םען זיך אן א1יף דער םענטשן״װאגס און עס קיםם א1-ף די רעםעניש 8ון צװאנ• ציקסםן יארהונדערס• עם װאלם געװען קינדיש צו 6ארנינדן די 6אלקס*םאסן אין איצסיקע סעג םיס די בראגזענע כלים ״יז דער ה א ן׳דינאםםיע 6ין ארינער צװײ סויזנט יאר, צי םיס די אארצעלײען סון דער ס ו נ ג.דינאסםיע םיס א ס1יזנס יאר צוריק. םען קען אבער גלײך סארביגדן געװיסע דערשײנוגגען אין לעבן םיס די נרוםאלםםע נײגיננען, װאם האבן זיך אנס• מיקלם דוקא בײ 6לענםאסישע סעלקער. בײט אריבערםרעסן גינעס שװעל האב איך געזען װי א םענםש איו גע8אלן אץ גאס. א האלב נאקעסער קולי איז דאס נעװען. דער סאג א ברענענדיקער. כינעזער זעגען 6ארבײגעגאנ• גען און קײנער האס זיך א1יף אים נישס אוםגעקוקם. װען איך חאב געסרעגס, 6ארװאס נ״ם םען נישס צי, אארװאס גיס םען נישס א ביםל װאםערז האם םען נעענסשערט סיט א שםײצל, ער תעס סײ װי באלד שסאיבן. םיסער אין לאנד האב איך