Literarishe bleter · 1926-11-05 · 131 (5.11.1926) · p. Seite 729

729 ליטערארישע בלעטער 131!י.תא מםויסינגען £ון וײנע סיפן. און ןזזא םין אײםזען האט נײ אים די נעטזזלםע נאטור, ער עא£ם זי •ב*לם וכרםיח* 8ון זײנע טעננשן. און מאדנער אין £לל פו) זײנע ערעײלוננען ױזןרן נעשיל־ דעימ ח־ית, און דער םהלך זנװימזן דעם טןנםש ם־ם דער חיה איז כ״ אים נישם װײט׳ נזןרנישם .־ י־כ: דער ם ע נ ם ש 6אר־ םאנט בײ אים £יל חיהשעכ, דער£ן)ר זןבער פארםןןנט רי ח י ה פ־ל ם ע ניט ש ל ע צ ע ס: דער םענטש איו דער חיה נאענט זי שפירם איס, £?לגם נןןך;ײנע םשונה־וױלדע קאפריוך *ןבער לםוף, בײם םאםע סוף, װען עם בר־״צט אוים צװישן ז*׳ א שװערער נעראננל, דערװעקן זיך אין דער ח ה באהאלטןנע פיחות אין זי נײט ארוים א זיגערין. ז־ננער אין אריגינעל אין זײן אוי£פאסינג, אריגינעל םיט זײנע םעםען און דער עיקר — ער איו א קינםצלער א םים־ םער א ק־נסבלער. ש״ן און נלענזונר איז נעבויט יעדע ערזילוננ, און אן באנאלע און שאבלאגע שסריצן און 6ארבן. און ם־ם אלעלבע נלןנזינדע מיטלען, טיט אזא שילרעײנגם־ קרא£ט קאן אין רארף י. י. זיננןר אױיס אױף ברײטן װענן פון ברײטן ײרישן לעב;. אין דאן — ם־ט װײניקער אצזרױת און בײיקײט און םיט םער ליבע, 6ארשטאנד אין םיטלײד זו םענטש;, — זנו זײער קאטף און לענן, זיו זײערע לײרן און שײײדן. שויױ דאס דריטע יאר ערשײבען די ״ליטערארישע בלעטער״ $ון קײן שרם ו־זפםהה. אין די .ליט. בלעטער״ נעמען אנטײל די אנגעזעענםטע ײדישער שרײבער פון גאר דער װעלט. *ין יעדן נומערי■ ארטיקלען, לידער, דערצײלונגען, רעעענזיעס, נןןטיצן, בילדער, כראניק. אין די בלעטער דרוקן זיך די ידיעות טץ ײדישן װיסנ• שאםטלעכן אינסטיטוט. ידיעות םונם ײדישן שול־װעזן אין פוילן. יעדער ײדישער לעזער דארף מיטהעלפי *וח׳יםצו• געבן די אײנציקע ײד• ליטערארישע ררןןכנשריפט• א נומער קאסט 50 גראשן. *באנאמןנטס •רינז: אין ■וילך ,|< יאר-10 גיידן, 14 יאר-5 ננידן אין אויםל. ,ןי יאר-2 דאל״ 4 ' יאר—1 דאל. אדרעם: ס2 וז1׳ו\16סא ,סז*וס82י01^\ ,"ז81646 .־1461*1״ פאר נןלס איןןפוילן: ■. ק. א. 9858. פארלאג ב.ללעצקיז ןרשט רזןרשינען אלטער האציזנע דוכוס דראמע אין 5 אקטן פרײז 3 גילדן ה ו ר ד ו ם טראגעדיע אץ 5 אקטן פרײז 3 גילד1 בײדע דראמען אין אײן באנד 6 גילדן £ינורן*נעשטאלםן, װאם פירן לצתרױלה א םין נעסײגזאם־לעבן, און ביםלעכװײז־-ביםלעצװײו שאר£ן ז;ך די באזנױנגען ביז עם קוםט *ום אויםנרוך. אזוי א־ו אץ דןר נאװעלע ״פןןרל״, אווי איז אין ״אל־ שטאט״, װו פאביאן רײזנעס, — אט דער טענטש £ון שאר£ע אדםרריקלןצע נאװעגיננקן■ םיט א שארפן, אויכדריקלעצן װילן, ״גאוינכױ זײן אלטן £רײנם זארעםנא און רי אלע שטונ־חיװ/ און לםיף שפילס ער אפ א קאפף םיט זײן קאץ .באלכאיאר״, - או־ך אזא עקשן װי ןר, םיט שאר£ע, אויכרריקלןצע בעװעגונני״ן און םים א שארפן, אויסדריקלעצן װילן,״ אזױ א־ז א־ן זײן גרעסערער דערנײלוננ ״נלום״, װו שסחה בונם, א מעטפער, פארעקשנטער נפש £־רט שװײגנריק א טעםפן קאםף םיט אלע ארזםיקע און בליבט דאך בײ זײנם״. אזוי אױך דער הונט .ליוק״, װאם װיל נישם נאצנענן זײן באלעבאם אץ עם ברעננם צו שאר6ע קאנ6ליקםן... און די אלע קאנ£ליקטן ' זענען בלוטיקע, הײסע, אכזרױתדיקע. זװזאםענשטוים £ון הילרע, אבער נאםירלעצע פוחות, װאם טוזן באוינן ארער באזינט װערן. אין רעם קאםף, אין דעם געראננל £ירן?ײ ארײן זײער גאנ׳ן לעבן: איםברעננען, אדער אוםנענראכט װערן. און זינגער, רער אומנרחםניתדיקער שןלרערער, גרײט־צו ב־כלעצװיז די בײרע כת־רותדיקע כח־ת־ קעם£ער און דער£ירט זײ ביון העכסטן גראד, װען זײ םוזן פלאצן... און אויך די אלע אױםברוך־םאםענטן םאלט דננער נע־ םאםטן אץ געװויגן, םים קורצע, שאר£ע װערטער, א£טםאל 6אר־ צלינעט ער זיך םים ברוטאלקײט, מיט בײםאלע נילדער און םצענעם. ״אייף £רעםרער ערד״, אזוי האם י. י. דנגער אנגערופן דעם צװײטן באנד נאװעלן. ״אויף £רעםדער ערד״ — דער נאמען אלײן איז םאר זיננעק שטארק צאראקטערים־ ם־ש. אלע בײ אים לענן װי אין דער £רעםד, אייף פרעםרער ערד. נישמא קײן געםיטלעצקײם, נישםא אץ ערנעץ קײן היםיש װארםיװינקל, קײן םילרער נאענטער םענטש, קײן אינטים, האר־ ציק צוזאטענלעבי. א װעלט םיט םןדנע ברואים, םשונה כאראק־ םעין, אויםטערלישע אײננשאפמן, מאוםע געװױנהײטן, אוםנארםאלע גלוםםונגען, םפעצי6ישע תענוגים, זיטנלאזע באצױננען, און דאם אלץ לעבט אץ נאװענם זיך, — קאנטראםםן, סתירות, אץ לסוף- תהום. אץ פױוץ אםאל אט רי £ארשירענע באשע£ענישן, — םענטשן אץ חױת, ײדן און נישם ײרן, םענעה אין 6רייע;, אלט ױננ, — צו 6ארנלעטן רי שארםקײטן, אײםצוםײדן קאנ£ליקטן און װילן צחאםענלעבן, — איז עם א קירצער אץ נישט־ תיערנדער .שטילשטאנד״, װאם בועננט נאר אין ניכן צו נאך שארפערע אץ אצז־ױתדיקע צוזאםענשבויםן. בםעט אין יעדער ערצײלונג האבן םיר אזא םין ״6תדלעך" ציזאםענלעבן, אץ נראד דא, ב~ אזא מין ״שלום-כית״, קארנט זינגער נישט קין וצזק־פרפים, נטול־£ארבן און קאדיקאטור־שטריצן. און א״נם־זיװײ— רער אננעצוינענער אימנאטירלעצער, קאםישער ,שלים״ פלאזט. און נישם גאר טענסשן זענען בײ זיננערן אזוי או־סםערליש, שנײדיק 6ארשפיצם און 6ארקריפלט. אײך די נאמור קוםט שםענריק אוים בײ ויננערן א קרענקלעצע, א פארקױםטע. די זון־שטראלן ברעצן זיך שטענד־ק נײ אים דורך קרוםע, פאר־ שםױנםע, פארשםוציקםע £ענםםערי נישםא קײן א£ן, 6רײ נא־ טור-לעבן, נישטא קין זו;, לכנה, שטערן, װאלר, £עלד, טײך און בארנ פאר זיך. זײ קוםען־אויף אלע בײ?ינגערן פארנײגײ־ ענדיק, אנב־אורחא, זײ שפינלען זיך אפ װי אין ״קרומען שפינל* 6ץ זײנע .העלרען*, א םין צונעפאםטע .צונעשםוקעװעטע״ דע־ קאראציע אץ פארשירענע עפיואזץ געת קאג£ליקטן אץ צװא&ענ־