Literarishe bleter · 1926-11-05 · 131 (5.11.1926) · p. Seite 728

131 זא ליטערארישע בלעטער 728 י. י. - ז י נ ג ע ר נחמז מ״זידי 1 ווארשע לײענם ז״ן אינטערעםאנטן נאװעלע ,#ערל׳ נ־עט לײט• סרד, װי די קאפיטלע־ זענען געגענן אץ בוך, נאר אץ װעלצןי אי־דנוננ איר װילט נאר, װעט איר זען, אז רי .הןנרליננ׳ איז לאו דתקא, — דער עיקר זענען די אײנעלנע געמילרערטן שטאיק־כאראקטעריםטישן םזוןנקעם• און װי ער איז נישש װאך און נימר1 נןנטער אין זײן שילדערן, דאך װעדמ ער 6א־־5א8ט און ארײננעזיויגן אין דןןי־ שםים־ננ, א־ן רער שעער־נעםיטלעצער געריצטעניש, אץ װעלצע ער פארפירט שטענריק זײנע טיפן. ער װערט קײגםזןןל נישט 6ארכלינעט אין 6א*שפירט 6ין םענטשלעצע ,ש־ואצקײטן־: 6ון נ>)טור, 6ין ליכע, 6ין מענטשלעצע באץלוננען. ער פארםאנש א קי־טיש, אגאליטיש אייג, װ>)ט ל־יגט 6>)־.אנדער גאנעקײט;, אין די טײלן קיטען א־וים לעכערלעך, קלײנלעך אץ נישטיק. און װען איר לײענט אדורך זײנע שטא־קןרע זאצי, גײט ארויך א גרו־ל, א םירא אייער אלע א־ביים און חישים 6אר דעם לענן, װןןם ער שילרערט םיט אזיי 6־ל בײ;קײט אין אצזריות. או&כיחםגיתדיק 6־רט ע־ אדורך אין זײנע עיעײלונגען מענטשן, חיית, באנןונגען, קו>ן־.6ליקטן, און אלץ אזוי שארף, נאקעט, רעליעף אין בײז. כםעם די א־׳ע דןרעײלונג־ןן — װי 6ארש־דן עס א־ז נישט רי םב־כה, די ם־ליע, װאש עם װעיט ןאץ זײ געש־לרןרט, — האבן זװ םין םיט .שטארקע׳ טענטשן, םיט אײםטערלישע טיפן, װאש פא־מאנן 6א*קריפלטע גע6יל, םארנע ״שיואצקײטן״. און ןןש רי 6א־קריפלטע גע6ילן 6יין וי אדורך ט־ט א םשונהר־קער עקשנית און אויםגעהאלםנקײט. י. זינגער ״באלעקט״ זיך דעיםיט, שםעלט זיך נ־שט אפ אוי האלבן װענ או■ גײט־םים םיט זײנע פארשײנען ביז אפגרונט או גרונט, — קאלטבלוטיק, אן א ביעקל םיטלײד און זי־טער• ער םאלם אלץ ם־ט קא-גע אבער 6עםטע װערטער אין א־יםדריקן. םעגטיםענטן זענען א־ם לגםרי פ־עמר, השהונית־ הנ6ש און השת)כית--ה6עדער — אוראי נישם. װיקלט ער אזזי 6אנאנדער אײן עפ־זאד נאכן ץװײםן׳ לאזט ז־ך נישט אויף זײטיקע װענ;, נאר שילרערט האיט, קו*־ן, אפגעהאקט אין אפגע־ טאקט. רעליע6ע, בולטע פיגורן, רעײע6ע. בולטע באװענונגען אין רעליע6ע, בויטע קאנפליקטן. האנרלוננ, דיאלאנ, נאטור־ שילרערונג א־ז דערפירט בײ אים ביו א ם־גיטום. העלע, בונםע, ראשיקע פא־בן אין נענעבן נעדיצט, אויף אן אנזעעװדיקן 6אן, און ם׳באקוםט זיך םעשה־בארעליעף, װאם מען קאן אנטאפן. — אזײ ממשיתריק און קאנקרעט א־ז זײן שילרעױננ. און זײנע ע־זוײלונגען, שילרעיינגזון, — הגם זײ קוםען פין װירקלעצן לעבן, פין אטתדיקע פאטירונגען, ־ קוטען איים ראך, װי זײ װאלטן נעװען או־םער רוים און זוײם. אזיי אפגעטילט זענען בײ זינגערן אלע זײטיקע, א־וםיקע םאםענ^ן און עלעםענםן, אזױ קארג איז ער 6ין שילדערן דעם אדום־ און ארים, אז עם בלײבט נאר פיגיר, נאר שילדעױננ, נאר נעראננל 6ין רעם מ־פ םיט זײן קעננער, — על־פי־ריב אויך אזא שארפער) אויםגעשפרא־ צענער ,העלד׳, םיט אײגענע נעװוינהיםן און אײגנשא6םן) און ז־נגער באםיט זץ ארויפזייפידן זײ בײדן אײנעם קעגן דעם אנרערן, גליט אן םיט קירזוע, שפיזיקע װערטער אץ האלכע װןרטער זײער הים בליט, ביז ם׳קימט זװ רעם או־םברוך, זנום קאנ6ליקם) װו אײנער באזינט לםוף דעם זיװײם;, באזיגם א־ם און 6ארני5טעט א־ם... און א־ן יערער זײנער דערזוײלוגג זענען דא זוװײ זוענטראלע נישט לאנג איז י. י. זיננער נעקומען א־ן דער ײדישער ליטעראטור און ער 6לרנעםט שוין א־ן דער ײרישער בעלעםרים־ טיק זײער א בבכוריקן ארט. זײנע ערשטע בעלעטריםטישע זא5ן האט י• י. זינגער 6ארע6נטלע5ם אין די ק־עװער זוײטיגגען אין זאמלביצער אץ די יאין 1919—1920, א־ן 1924-1922 זענען ערשינען זײנע ביצער: .ערר־װײ־ (א ה־יזטע אץ 3 בילרער), .פערל׳, .אויף 6רעםדער ערד׳. . .ערד־װײ׳. — א פיםבאל ־ רראםע פין װעלט־שרפה און װעלט־חורבן — איז נעװען בײ זינגערן א גאנ רעײ *ײט, דער תקו6ה, די רעװאלוזויע־ אין שח־טה־יאין, װאם ער האט אדירכ־ געםא5ט אין אוקראעע. די דראםע שטײט אין װעט םםתםא בלײבן ששײן אן דער זײט 6ין י. י. זיננעים רעאלן שאפן. דער אננע־ זװ־נענער, פאטעטישער םטיל און די ה־לציקע, באפל־גלטע פראזע זענען נישם כאראקשעריםטיש 6אר דעם נילםערן אץ װײניק־ ראםאגשישן זיננער. רער פאטאם אץ די װײ־געשיײעל קוםען אין רער דראםע םער 6ץ אײסן, םער פץ דעם ארום־אץ־א־ום, װי 6ױ זינגערן ניפא. ער לאזט ז־ך נישם ם־טרײםן 6ץ 6יעםדע רויש־נעזאנגען. זיננער האש א דורכדרינגענריקן בליק, א שא־6ן נעהזך, — אש דאם זעיען בעיקר זײנע ק־נסטלערישע כלי־זײן. שאו־6ע, קלארע ב־לדער, בולםע, קאנם־קע שטריכן, ראשיקע אזן אפגעהאקםע באװעגונגק, לעבעדיקע אין רעליע6ע נעששאלטן,—ץ אין אט דער םכיבה לעבמ ער אוי אט רי םביכה באלעבט ער. א־ן דעם לינן 6ארבאיגן זײנע אײננשאפטן. װען ער קוםט זװ ש־לרערן א םענטש, א פאפיחננ, א ס־טיאזויע, נײט ער ם־ט זײן נאנצן קןנםםלער ־ באנאזש צים םאםע עענטר און תערט װײניק־ װאם פארלוירן אייף זײטן־װעגן. ער האם פײנט צע6ײן די שאי6ע 6ארבן אץ װאםערן אץ אױםריננלען רעם עיק־ םיט 8יל זײטיקע פרםים. בעלעםריסטישע בארעדעװר־קײט אץ ארוםשריבע5ץ זענען אים 5רעםר, ער צילט ששעגד־ק אין םאסע פ־נטל אריץ. אבער דאם פינטל איז נישט שטענדיק דער םענטש גי8א. קײן באזונרע־ רע ל בע, אינםעיעם אץ אכםונג צום טענטש האם עי נישט. יעדנפאלם צערםלט עי זיך םיט אים נ־שט און א־ז נ־שט גיײט אלין םפקיר צז זײן צוליב אים. דער ם;נשש א־ז בײ אים דער םלעק אוי6ן פאן,' דער ציל- ױוהין עם זענען געװענדט וײנע שאר6ע קינםםלער־5ײלן, װאם זענען זײער א6ט אײנגעטונקען אין גיפט. י. י. זינגער האט 5ינט אויםרערציילן װעגן זײן טענטש דאס האם, ער ױײפם. ער םאלט, עי ש לדערט, ער גים שאטנם און האלב־שאםנם, שט־יכן אץ נױאנסיױנגען זײן טןנטש, זײנע פאםירוננען זענען אט אייכרױקפול אץ רעליעף, אץ אט םילועטארםיק, 6ון שװאיץ־או־ף־װײם באראקטער. אש באװײזט ער דעם טענםש רודך אץ ױ־ף, אץ אט נא־ פיטים אץ 6־אנטענטן. פרםים, — װאם 6ארשםעלן דאס אלנעםײנע, 8יאנמענטן, װאם זענען^אפנעםילט פון דאש נאנצד. ע־ _םא5ט רורך זינע שילרעױננק^האסם־קע באװענוננען, אבער ער רייט ז־ך כטעט פון ארט נישט. װײל דער עיקר איז בײ א־ם די שאי6ע, טרעפ־ לעכע כאצײצנוננ, רי ריצטיקע, דינםטע באראקטעריםטיק, און נישם םתם םפיר־רםעשר,. יערער 6אקש פאר ייך איו אינטערעסאנט, איז םענ ער קיםען 6ײער אדער שפעטער, — אלץ אײנם איז עם. רי פאםיױננ איז 6א־בינרן בײ אים םיט אךי 6־ל אינעװיניקםטע פםיציטע אייןךלעבענישן און נישט םים אויםערלעצע צוזאםענ־ דאננען.