Literarishe bleter · 1926-10-29 · 130 (29.10.1926) · p. Seite 721

721 ליםערארישע בלעטער 130 לןןזטע י׳־וישע טעאטער־װןזן, און נימט געקוקט אויף א־׳־נ־קע חסרונית אין דער פיעםע, א־ז ראם .זנענטע געבאט׳ א װיצהיקע םעאטראלע געשעעניש. און קין אײן י־דישער טעאםעד־זױשױעו אץ װארשע װי אױך אין דער אױמיקער נעגנט טאר נישט אתרכלאזן די נ״לעננהײט צו זײן אױף רער פארשטעלוננ לסוף וארף דערמאנט װערן, אז די דירעקןייע £ון שעאטער הןןט ארינגעלײגט 6יל מי און הוגאות, נעגאנגען אפילו אויף קרננות זנו 6ארקלענערן דעם טעאטער (םיטן אפטײלן די .נא־ ליןןרקע׳), כדי צו פארבעםערן די אקיםםיק, און אזיי-ארום צוצו־ נעבן רעם טעאפער א לײטישן אױםזען. דער ביײטער טעאטער־עולם װעם נעװים װיס;, װי צו שעצי וי פרוװן 6ון דעם ,װיקט־. רי דירעקציע האם אלץ נעטין—איצט געהערט דאס װןןרכ דעם עולםי נחמן מײזיל ״אזאזעל״ אין װארשע נןןך די עטלעכע חדשים 8רופמ#נדעין איבער 6ארשידענע שסעס אין פיילן, האס .אזאזעל׳ די סענ אנגעהייבן עי שפילן אין .עליזעוב׳-סעאסער אין ױזרשע. ס׳װערם א1־6נעפירם דאס דריסע •רןונראם װעלכע איז דורך דער םווסן צוגעגיייס נעװןןרן אין װענ. דעם א1יבן.$ן אין דעם •ראנראם פמרנעמם די •אראדיע אייף די דרײ .דנוקים׳ (הערםאן, .הביםה׳ און דער •יילישער .דבוק׳). א1יס6ירלעכער װענן דעם דריסן •־אנראם—אין קיםענדיקן נוםער. פרעםע-האנפערענ׳ז בײם ײדישו ארטיסטז-פארײן די פארװאלסונג םון ײדישן ארט־סטן־םארײן הןןט זײער גוט געםון, װאס זי האט אײנגעארדנט א קאנפערענ׳ן מיט די פאר־ שטײער ם־ן דער ײדישער פרעסע. אין דער לעצטער צײט מערקט זיך ן^זוטארקע אויפלעבונג אין ײדישן טעאטער. נאך די עטלעכע שװערע יארן פון קריזיס, םון דערשלאגנקײט, ם־ן נויש א.-ן דחקות, איז איצט אנגעקוםען א םרײלעכע, מונטערע צײט םארן ײדישן טעאטער און םםילא אויך םאו־ן ײדישן ארטיםט. צוריק מיס א יאר איז געװען א געםאר, אז װארשע, די ססג טויזנטדיקע ײדישע באפעלקערו־נג, װעט בלײבן אינגאנצן אן אײדישן טעאסער. נישט בעםער אח געװען אין •ראװינץ. ארטיסטן זענען ארומגעגאנגען הונגעריק, םארביטערט אץ זײ זענען געװען ארומגעכאפט מיט אפאגיק םין לויפן, אנסלויםן. די לעצסע פאר חדשים האט זיך די לאגע שטארק געביטן צום גוטן. אין װארשע עקזיסטירן איצט דרײ ײדישע טעאטערס (.װיקט׳, ,סמבטױן׳ און .אזאזעל׳), אין א גאנצער רײ שטעט האבן _ זיך געעםנט שטענדיקע ײדישע טעאטערס, אין קראקע איז געי םײערט געװארן די עפענונג םון אדראמאטישן ײדישן טעאטער, אין גראדנע האט םען באקיסען אויף אסז פארשטעלונגען דעם שטאט־טעאטער א. א. װ. די אמאליקע ״מארקעס-סיסהעם״, װאס האט דערנידעריקט דעם ײדישן טעאטער אץ באעולהט דעם אר־ טיםט, װערט צוביסלעך בטל, עס װערט אײגגעשטעלט א ״גאזשע• םיסטעם״ א. א. װ. צו דער קאגםערענץ זענען געקומען ש. שפינעל (״הײנט״), ב. קארלינסקי, א. פערעלמאן (״מאמענט״), לאזאר קאהאן (מװ. עקספרעס״), ב. ראזען (״םאלקסצײטונג*), זרובבל (״ארבעטער■ װעלט״), נ. מײזיל (.ליט. בלעטער׳), װאלקאװיטש (.נאש •שעגלאנד״), מ. מ. מאזעס (יט׳א). אץ לאקאל םון אראייטן־יארײן קו*• םאר אין א זײטיקן אינםערםעדיעם 6ון םשה ברןןדערזאן, װי אויך די םוזיק־ אילוסטראציעם 6ון ױםף קאםינסקי האבן זיך געהאלטן פעכם 3ײ גןןלרפאדענזןן, אבער ערטערװײז זענען דא שםארקע אפװ״־־ צונגען 6ון טןקםט, 6ון צאראקטןר, 6ון םטיל, װעלצע ם׳האט געקאנט און באדאר6ט אויסםײדן. גכלל הןןם געדאר6ט גןלײנט װערן םער אכט נישט אויף דער םאשירע, נאר אײף דער 6אנטאםטיק, נישט אויף דער רעאלקײט, נאר אויף דער .דוינערםערכען׳. װאם־םער אפציען 6ון װירקלעצקײט און װאם־שטארקער פארװעבן די נאנצע האנ־ דלוננ אין א םעשהלע. װען ם׳זאל זיך האלטן בײ דעם, בײ 8ם דעם כאראקטער-איז ו־ןן אץ דעם שטיק אן אויםןרגעװײנלעצער רײכער שטאף און 6יל דאנקבאדער םאטעריאל: גן־עק און נהינים, יצר־הרע און יצי־טוכ, םלאצים, נשםות, גלגולים א. א. װ. דנםיגד טורקןןװ האט ארײגגעלעגט אין דער רעזשי און אין דער אײ66ירונג 8ן א שיער מי און ארבעט, ד$ם װאכע אויג 6ון רעזש־םער 6*לם זיך אויף יעדער באװעטנג םון אקטיאר און אויף רער אוי86ירוגג איגנאנצן געניםען. ס׳זענען דא 6יל נליק־ לעבע םאםעיםן־אײנפאלן אין רער רעזשי, װאם באלעבן און גיבן *ו חיות דער •יעםע. שיץ אזיף דער •רעםיערן, ײזןוט איז אין תיך ערשט דע־ פױביר־שם״ן 6אר זיך אלײן־—האבן זיך אויסגעטײלם רי א־םיםטן םיט זײערע 6*ן און ל״םיש איי6נע־ •אםטע רןןלןז ם. ליפםאן (יגר ה־ע) אידא קאש־נםקא (יזר־ טיב), ם אלםבױם ז6ױםע), דור לעדערםאן (פיץ), נ. ליפםאן (שפרינצע), ר. שושנה (םאט־לדא), ם. םעלםאן (לודװיג), פ. לוירע־שפיגעל (גכאי און טינאלקי), י מ׳יגדלנלים (די אלטיםשקע), ח ביזגאן (•ארשיער פון יענער װעלטו א. אנר. בײ יערן אײנעם פין די אדטיסטן האכן זיך געלאזט באטערקן שײנע שסריני, אינטערעםאנטע טאםענטן, װעיצע װעל; געװים אין •יאצעם 8־ן שפילן 6אר6ולקומם אןן 6אר:אג;־ט װעךן. די •־עםע לײרט 6ין איבןרנעלאדנקײט 6ון*טעקםט. צופיל חיערטער אץ זײטיקע אר״־גזאנעצצן, װאם זענען אפטםיןל איבע־ ריק■ ם׳יייי י8 א־ן דער פיעםע א 6ײנע׳ אםת זײער פריםיט־װע׳ האנדלוננ, און ם׳באדאײף אין אם רער ריצטונג סער גײן, ןןנשםאט ארײנצוצלען?ײםיקע׳ 6רעםרע עלדםענדן. ם׳רארף נײן אלן יער רינםוגנ פון אטתער גאלד£אדן־שפיל םיס אלע :־נע טעאטראללשע, קאםישע עפעקכן, אן הײנכצײט־קע נײקײמן, װאס 5א־נעםערו נישט, נור 6ארדארנן. װםף שליװניאקם קא:סמױק;יע 6ון דער בינע א־בערראשט, א־מפאנירט, אנער די אײנצלנע דעקאיאצ־עם־נילדער פץ דער קרעטשםע, בערײן, קבי 6ון בן ױחאי, פױסעם הױז זענען צו־ קל־ץ, צו אײנםאניק און םאצן קײן רושם נישט. עם א־ז נאך א הא־בע אראנע װענן דעס רײטש־רערן פץ לורװינן אץ םאםילרא. בײ א. נאלר5אדן רעק זײ טאקע דײםש־ םעריש. אנער עם דו5ט, אז עם װאלמ נעםער נעװען זײ זאין רעדן ײריש און נור איײנםישן א דײםשםעײשן װארט. דאםװאלט אױך געקאנט נענוג צאראקטערלזירן דעם םי#. שוץ אין וײ װײטערריקע 6ארשםעלונגען זענען דורך ז־ג־ םונד טורקאוץ ארײנגעטראנן געװארן אײניקע אויסבעםערונגען, אײניקע ערטער זענען געק־רזט, די ■יעםע גײט אין אשגעלע ן טעםפא זיגםונד טורקאװ האט װידעראםאל נױױזן, װאם 5אר אנװאלטיקע טעאטראלע און רעושיםערישע םעגלעצקיטן ער פארםאנם. נאך זײנע נלענדנדע אייפ6ירו:נען פון אםאליקן .װיקמ׳- םערקעלע׳ ■ײױװ, קארגער, שבתי־זבי, רעװיזאר, אםעשה מיש זיבן געהאנגענע —איז דל איצםיקע איי66לױננ א נײער ■ראנט• 6ולער םדענישער אוי6םו, װאס דערהויבט גלײך דאם ■ארװאר־