Literarishe bleter · 1926-10-29 · 130 (29.10.1926) · p. Seite 711

711 לימער*ר?שע בלעטער 130 זא זײענדיק מאטעריעל די שטארקסטע זײט אונזערע, איז אפע■ ריקע דאך אידעאיש (נישם צו פארבײטן םיט: גײסטיק.) אונזער שװאכםטע פאזיציע. םאטעריעל שפורן מיר זיך אן אין אמעריקע, אבער אידע• איש קאן זיך אמעריקע בײם איבטיקן באשטאנד נאר >ןן אונז אײרןןפעער אנשפארן. אמעריקע איז א קינד םון _אונזער פאטעריעלער נויט און נישס פון אונזעד גײססיקער. אונזער פאסעריעלן פראבלעם קאן עס נישט םארענטפערן. דאס ליגט אין דער נאטור םון דער זאך און עס איז איבריגנס נישש מײן אויםגאבע דא צו רעדן מער װעגן דעם• אין אונזער אידעאישע נויט פארמעסט זיך אםילו אפעריקע נישט צו פארענטםערן. אמעריקע קומט צו אונז, שעפט אן עםער מיט אונזער גײםטיקײט, פראבלעפאטישקײט, אידעאישקײט (אידעענ• לאויקײט—װי איר װילט.) און נעמט דעם עםער אהין און טרינקט אים לאנגזאם אויס, כדי באלד װידער צו קוםען און װידער צי שעפן. דער גראװיטאציע-פונקט םון דער ײדישער ליטעראסור, די אקס אירע, איז אםאל געװעץ אין פוילן. ערשט נישט לאנג האט זיך עם געדאכס, אז ער האס דך אריבערגעטראגן קײן אמעריקע. צוליב דעם קװאנט־ם גוטע שרײ• בער, װאס אמעריקע האט םון אונז צוגענומען. הןןט דך עס אונז אזוי א צײט לאנג געדאכט. איז אבער איצט געקומען דיזעלבע אםעריקע און האט אונז אלײן איבערצײגט, אז םיר האבן געהאט א טעות. א גרויסע צי• םער װעגט דאך נישט שװער און שאםט נאך נישט דעם גראװיטא־ ציע־פונקט. דער שװערפ־נקט ם,ץ דער ײדישער ליטעראטור הויבט ןןן זיך אױף א קאמישן אוסן אדיבערצוטראגן קײן רוסלאנד. עפיס אזוי װי א שרפה זעט דאס אויס. יעדער ראסעװעט װאס ער קאן. יעדער טראגט זײן ביםל האב און גוטם אויד א פײערזיכערן ארט אריבער. און טהקע װעגן דער םײערזיכערקײט םון רוםלאנד — אין גאענטסטן קאפיטל. לעצטע שורה: , די אלםע, גוטע, גרזיםע הןןבן אראפגעלאזט די פליגל. קײן אינערער צװאגג איז נישטא. די ,ױנגע׳ עלטער פאר די אלטע, װעפעראנען םון אמאל, חלופען סון םארגאנגעגע חלומות. די גרויע מאסע םון גאמענלאזע. װער דארף זײ א חוץ זײ דך אלײן. יעדער באזונדער. װײל אםילו אײנער דעם אני־ערו דארםן זײ נישם. די זוכנדעו די שעפערישע? די בלאנדזשנדע? די טעטיקע? די װע־טם־לםסע? אבער בײ זײ איז פאניקו די פאניק, װאם איז אזוי כאראק־ טעריססיש סאר דעם גאנצן נױ־יארקער ליטערארישן קיביץ. װעס אײנער קומען און װעט זאגך דו ביםט קלוג, װײל דאס שטרענגע אײנװאגדערונגס-געזעץ האט דיר געהאלפן. אץ דאן װעל איך אים ענטםערן: דאם אמעריקאנישע אײנװאנדערונגםגעזעץ װעט געתיערן נאך צען, נאך צװאנציק יארן, אץ אויב קײן נײע פלחפה װעט נישט דין, װעט דאס פסתפא םריער אויפהערן. אבער אין דעם, װאס דו האםט געזאגט האסםו דיר אלײן דײן רעכס אװעקגענומען. װײל אויב די צוקונםט פון דער ײדישער ליטעראט-ר הענגם אין דעראמתן ןןן םון די איפיגראנסן, דאן װעט קײן ליטעראטור נישט זײן. נישט א נטער א קיקװעקל םין צװאגציק יאוץ פעסס מען א ליטעראסור אץ מען מעםט ד אויך נישט פיט דעם אינהאלט ם.יו עמיגראנטן־שיפן. א.ץ דאס טאקע װיל איך דערװײזן, אז אין אםעריקע איז פאר דער ײדישער ליטעראם-ר פארלוירן געגאנגען דער זין. אץ אםעריקע װאלם עס אויםגעקוםען בײ הײנםיקן סאג צו קומען אין נאפען סון בלויזן.און טרוקענעם ײדישיזם. נאר ײדישיזם קאן זײן א הילםם־אידעע צו א אידעאל. און א הילםס־אידעע קאן קײן אידעאל גישט װערן. דאס איז אומזיניק• װו-זשע איז דער אידעאל פון דער ײדישער ליטעראטור איו אמעריקעז זאל קוםען װער עס איז בארוםן דערצו א.־ן זאל אונז לערנען. נאר זאל פריער עםעץ קומען און זאל אונז לערנען: װער עס איז דער בארופענער אין אמעריקע? אט דןןס איז די פראגע. בײ האדעז־־באנדראװםהי עסעםען םיס קינדערישער איםשולד און הארציקער אויםריכס־• ק־ים, נאנדרןװסקי בי כנס דך אויך א1 ם אין דער סארם, זײנע סעםען זענע; גײ ד.ץ אריגינעל; באזונדערס צײכנט זיך א1יס בײ א ם די שבראך. זײנע װערק זענען איבערז. צט א1יף אײגיקע אײרןןפעישע שפראכן אין זענען װארם *ויםנענוםען דורך דער קריסיק. ם־ר האבן דעריבער באשלאסן רעם ערשסן באזוך םןכן י. קאדען־באנדרןװסקין. הארבםסיקער ןהנט, װײסי םץ גערייש און שסןםישן געסילדער, אויף דער שסילער נאטאלינסקער גאס נומ. 7. אן אלט הויך יהויז, אויף די םרעי איז סונקל. כ׳זוך-אויף דער סיר אן אויששריםט, און קען גישם געםונען, נאר ערגעץ אין דער זײס יאק איך א נלןכל, כ׳טאי עם אן ױן לײען איבער םיס רי פינגער די םיף אין םעש אײגגעקריצסע אותיות: י_ ױלייש קאדען באנדראײסקי 6ארנעםם איצס א־נעם פין די אנגעזעענםסע ערכער אין דער םאדערנער פייל־שנר יראזע. ער איז אויך יײנער 6ון די װינציקע פוילישע שריפטשסעלער, ױאם זענען נישט נאציאנאל״שאוױניסםיש, תי א גרו־סער ריב 6ין די פוייישע שרײב.ר. זײנע אלע װערק זענען דירכנעדדיננען םיס אמתן איני• װערסאל זם, ער איז דעי יויפ־יצטיקער אץ ערלעכער קינססלעד, ױאם פאסט אלץ יײף ם־ס גזזונסע חישים און װערם נ־שס באהערשם 6ין ק־־ן ענג־גאציאנאליססישע לענד.נצן. ער איז א דרײססער קינססלער, װאם יאגם 6רײ און אפן ז־ין װארם, װעלכעס דריקם אויס שםענדיק די װײםאגדיקע שסיםיננען סין *ונסערדריקסע און באלײריקסע. צו זײנע צעםטע ווערק געהערן ,גענעראל צארסש׳ אץ ,םײן סוסערם ששאט׳, ערינערונגען 6זן די ק־נדער-יארן*). חאם •) א קסייםל נזון וער דערנײיוגנ ן■ נעדרוקםזוין .לים.ו.י.נוס נסז—גסז