Literarishe bleter · 1926-10-29 · 130 (29.10.1926) · p. Seite 710

130 זא ליסער * ריעז בלעטער 710 און דאך איז אט די דןיזיקע גרופע, די פץ ■אניק אתמגע. נומענע אין דער אםעריקאניש־ײדישער ליטעדאטור, די װערססול• םטע פאר אונז. זי איז עס די גרופע, װןןם רודערט כאטש אויך דאס געװיםן סון אלע איבעריקע,. און נאך צװײ גרופעם שרײבער זענען דא אין אנעריקע די שרײבער םיט נעמען און להיפך: די םאסע סון די נאמענלאזע. ביטערע אבער אםתע װערטער, ערלױבט מיר זײ עו זאגן. בײ םײן גרעםטער אכטונג און גרויסער ליבע בו איהואש, צו א אברהם רײזען און אזוי װײטער און װײטער, (איך האב בלויז די מײערםטע צװײ ארױסגענומען) װען איך באגעגן ערגעץ אםאל א נײ ליד. אדער נאװעלע סון די *װײ און סון די אנדערע גרויס• גאמענדיקע, װילט זיך גישט םער דאם איבערלעזן. םען װײסט שוין, װאס דארט װעט שסײן. לא םעלה ולא מוריד. נרויטע.רוטין און נאך גרעסעדער טאלענס שרײבן דארס שױן אויסאםאטיש. דארם איז קײן אויםערער צװאנג נישטןן, און יארט ■ איז קײן איגערער צװאנג געװים נישסא. אץ אם די דאזיקע ביטערע, אםתע װערטער האבן מיר זיך ערלויבס ארויםצוזאגן נישט אלס השערה, טןר בסיחש אלם באהויפטונג. דרך אגב, דאס איז נישס בלות אן אםעריקאנישע דעדשײ• נונג. דאם איז אדערשײנונג אין גאר דער ײדישער ליםעראטור• װעלט. אז עס איז שוין געקומען צו רײד, זאל עם אױך אין אמעריקאנישן צוזאמענהאנג װערן דערמאנט. םענטשן װאס זוכן דעם ױן (און װער צװײסלט אין דעם, אז דאס את טאקע דער דן פון איטלעכער ליטעראטור) שטײגן ם׳ן װארט צו װארט, װאס זײ זאגן ארוים. א.ץ װערװעס עס םיר זאגן אזן װער װעט עס םיר באהויפטן, אז יהואש אדער רײזען אזן אזוי װײטער אץ װײטער שטײגן םון װארט צו װארט, װאס זײ זאגן ארויס? זײ שטײגן נישס און זײ סאלן נישט, אבער אין דער דאזיקער האנדלונג זײערער את דא דאס םאלן פון אונזער ליסע• ראטור. װײל אץ דעם מהות פון א ליטעראסזר איז דא דאס שטענ., דיקע פארויסגײן אירס. און אויב זי גײס נישט פארויס אין אזעלכע אינטעגראלע טײלן אירע, װי יהואש און רײזען, מוז זי סאקע, לאגיש איז עס, פאלן• דאם זענע; באנאמעגטע אזן גרויסע. אבער װאס איז מיט די נאםענלאזע אין אמעריקע? די דאדקע נאמענלאזע זענען אײנסאך א פעסט. איך האב אפס דעם אײנדרוק, אז זײ פארםערן דך נישט אויף א נאטירלעכן אופן, װי באשעפענישן, נאר םיר דאכס דך אפט, אז זײ פארמערן זיך װי באצילן. זײ שפאלסן דך, און םון אײנעם װערן אין אײן שעה צװײ און אין צװײ שעה םיד אץ אין דרײ װערן זײ אכט. מיר דאכט דך אלץ, אז איך װעל אין אײן שײנעם פרימארגן אױפשטײן און די ״ױשע ליטעראטור װעט האבן אכט אהרן קארלינס און צװײ אץ דרײסיק יצחק אלחנן ראנסשנס אץ אויף צו מארגנם װעלן שױן זײן סיר און זעכציק. מאדנע, םאדנע, אזא אומפרוכבארער באדן, אץ דאס אנטװיקלס זיך אץ אזעלכע מאסן. נאר עס את דא א טרײסס: אז עס װעלן שוין טאקע זײן די גרויםע מאםן װעלן זײ ,אלע אױף אפאל אופ• קזמען טאקע אזוי װי די באצילן קומען אזם: זײ װעלן נישט־װערן. אץ װידעראמאל: װאלט אבער די דאזיקע אפעריקאנער ײדישע ליטעראטור געהאט א זץ, דאן װאלט זײעל דנלאזיקײס אזוי שרעקלעך גרױס געװעזן, אז זײ װאלטן לחלוסץ אופפעגלעך געװעזן. אץ עס איז דאך קלאר. װער דארף זײ? דעם לעזער• באשטאנך פץ דער ליטעראסוד סארגרעסערן די נישס אזן דעם שרײבער״באשטאנד אויך נישט אזן קײן שםיצקאסע סאר ארבעסם• לאזע זעצער איז די ליטעראסור סוף בל םוף נישט. האט מען סארגעסן, די שיפסקארטן זענען אבער זײער טײער אץ די װתעס אוםדערגרײכבאר. האס מען שױן אויפגעהערם אזוי שטארק צו לעכצן נאך אםעריקע. נאך אלע.!זאכן איז דא׳אויך נישט אזוי שלעכט, טראכט םען, און מען האס אנגעהויבן פאװאליע צו פאר־ געסן, אז מען מוז דוקא פארן קײן אמעריקע, אז אנדערש װעט םען נישט קענען לעבן. מען קופט צו דער איבערצײגונג, אז דער גלאנץ פץ נױ־יארק איז געװעזן אײגנטלעך אדאלאר־גלאנץ אץ היגע מטבעות גלאנצן אםט אויך שױןי,מים אזא שטארק ליכט, און... םוף כל סוף, הױבט מען שוין אן צו טענהן, איז אין ניו־ יארק א חוץ דער קיבעצארניע איז קײן צוצױנגס־קר: פט גישטא• דער מאגנעט פין נױ־יארק הויבט אן אויסװעפן און אפשטארבי. און דוקא צװישן די שרײבער פון נױ־יארק הויבט זיך אן א פאניק. אלע די, װאס האבן געװיסן, לאזן דך איבער דער װעלט ז וק; נו לאפיר זאגן קורץ: זײ לאץ זיך איבער דער װעלס זוכן דאס, װאס איז יעדנפאלס אין דעם הײמלאנד פון' זײערע קינדער נישםא. זײ לאזן זיך זוכן דעם זין פץ זײער לעבי, פץ זײער ליטעראטוד, װאס איז אין יעדן סאל דער דן פון זײער לעבן. זײ לאזן ױך איבער דער װעלט זוכן דעם פארלוירענעס דן פון דער ײדישער ליטעראסור, זײ לאזן זיך זוכן דעם מענסשן, װאם קאן אזא זץ ארײנברענגען דארט, װו ער איז פארלוירן געגאנגען. אץ װו די קומעו,~געפינען זײ די נעסט אפוסמע. טרײםטן זײ דך אפט מיט אזעלכע טרײסטן, װאס סארן און דארפן און קאנען נישט אדיכטער שטעלן צופרידן. זײ לאזן דך זוכן די פארענטפערונג פון ג י י ם ט י ק ע פראבלעמען אץ קומען אהײם און זאגן אן די בשורה, אז.<עקאנאמישע פראבלעםען האלטן אין װערן פארענטפערט... דאס מאדעתע אמעריקאנער ײדישע שרײבערטום האט דך געשפאלטן אין צװײ לאגערן. אין דער עסטעמישער שיטה און אין דער... אנדערער. די עסטעטישע שיטה האט זיך פעםט צוזאמענגעשלאק אזוי װי א גרופע װעסעדאנען פץ די אמאליקע שלאכטן, װאס זײ האבן אםאל אלם ״ױנגע׳ געפירט. אץ פונקט װי די װעטעראנען אץ זײערע פארײנען רעדן כסדר װענן דער פארגאגגענהײס, װאם איז קײנעם מער נישס אינטערעסאנט, אזוי טוען זײ עס אױך לעב1 איבער אין דםױן די אמאליקע שלאכטן. הערן פון דער װײטן שאלן די אמאליקע קריגס־שופרות, זיצן אין װארעמען קאפע אץ עם איז זײ גוט. זײ קערפן מיט װײסםילן, געװינזץ װארט־שלאכטן אץ באזעצן מדינות, װאס זענען קײן ערד נישט םער. זײ זענען זײערע אײגענע עפיגאנען. זײ האבן זײער זאך געט־ץ אמאל בשלמות. זײער שליחות א־יסגעפירט, אץ םען קען צו די קײן טענה נישס האבן. אײ, זײ האבן נחת פץ די װעסעראנישע געשפרעכן — זאל עס זײ װױל באקומען. דאס איז די עםטעטישע שיטה. און די אנדערע? די אנדערע האט אחםגענוםען אפאניק. זי לויפט. זי לויפס קײ־ װאדשע און לויפט קײן רוסלאנד אן א קלארן דין ־ וחשבון דא־ט א־ן דא. דא גײם עס נישט װעגן דעם, צי זענען מיר מסכים מיט די רעזולטאטן',םון זײער לויפן. װעגן דעם װעט זיך רערן אין אן אנדערן צוזאםענהאנג. איצט רעדט דך װעגן זײער לויפן אין צוזאםענהאנג '_מיט אםעריקע און נישט אין צוזאםענהאנג םיט רוסלאנד. זענען זײ געשטאנען פאך אונז און האבן אונז אפגעגעבן גריסן םון דער נײער הײם. און שטאט אונז אפצוגעבן גריסן, האבן זײ אונז געפראװעס קאמפלימענטן. אונז. אוםשסײנסגעזאגט. האבן מיר אראפגעשלינגען די דאזיקע קאםפלימעגסן און אין אונזערע חערצער האפ זיך געחסן א נעבעכדיקער ,אוי׳•