Literarishe bleter · 1926-10-29 · 130 (29.10.1926) · p. [Seite]

1926 פרײטיק, 9* אקטןןבער׳ פרײז סג גר?שן דבופראריפזט פללפבוער אי?וסםדידםע װאעשדיפט פאד ־יפלעראביו־ 1■ טןזאטעראץקונסט פארהאג 3.קקעעקין,וזארש<< דאם װארט און װערט פרן מאגנעטיש-מאגנאטישן נױ־יארה *קם דרײט זיך די ײדישע ליטעראטור״) ז ש / װ א ר ש ע דאס איז כאראקטעריסטיש. אט אזוי זעט אויס די באצױנג םזן דעם ײדישן אמעריקע צו די אנדערע ײדישע קיבוצים: סענטי• מענטן, סענטימענטן צ,י דער אלטער, דער גיטער, דער אזמפאר• געסלעכער הײם. קײנער צװײפלט נישט אין דער אויפריכטיקײט ם,ץ די דאזיקע געםילן, קײנער צװײפלט נישט אין דער נוצלאזי• קײט פין די דאזיקע געםילן. אבער די סענטימענטאלע — דאס איז א י י ן טיפ פין די אמעריקאנער ײדן. עס איז נאך דא א צװײטער טיפ, דאס זענען די׳ װאס אםימילירן ױך. םון טאג צ,י טאג שטארבן זײ םאד אונז, שטארבן עפידעמיש אין גרויסע מאסן• שטארבן רויק. קײנער זעט זײ נישט און קײנער הערם זײ נישט• מיר דא װערן געװאר דאס בלויז פין די װאס רעדן, אץ די סענטימענטאלע זענען שטענדיק בארײדעװדיק. איך פלאפל דאך דא נישש קײן סודות ם-ן חדר ארויס. דאס זענען דאך זאכן, װאס מען װײםט זײ, װאס מען רעדט װעגן זײ אפן, און עס רעדן טאקע די בארופענע, עס האבן עס אונז געזאגט פובליציםטן פון נױ־יארק, װןןס האבן אונז לעצטנם באזוכט און — עס האבן עס אונז פילדײטיק אייסגעשיײגן באװוסטע בעלעסריםטן, װאס זענען לעצטנס געװען אונזערע געסט. אפאטאשו, לײװיק, נאדיר, גלאנץ, גלאזמאן, מנחם, איך רוף אײך אלס עדותו און װידער דיזעלבע טענה. די אײנציקע טענה םון דעם דןןזיקן ארטיקל אין אלע זײנע געאגראסישע םאדוסן: װו איז דער זין און װו איז דער מאן? דא בײ א־נז האבן פיר נאך לעבן, דאס אזויגערוסענע ״קולטור־לעבן״. אלעבן, װאס װאקםט נאך נישט אונםער גלאז, נאר נאטירלעך. א לעבן, װאס װאקסט און בליט נאך בהרחבהדיק װי עם קער צו זײן: קודםיבל אויף דער ערד אץ דאן אלס צװײג און דאן אלס בליט. און לעבן, נאטירלעך לעבן, האט אזא קראפט אין זיך, אז עם דארף נישט קיץ באזונדערן זין. לעבן איז אלײן און פאר זיך שוין אויך זין. לעבנס־זין... לעצטנס האט דער היסטארישער מאסעריאליזם—צװישן■די ײדישע שרײבער—אויםגעהערט אביסל צו װירקן, די ברויטקארטן (צרוײטעײ קאפיטל פון ״אררם װעלכער מלך ר * ו ו י װײז מיר אן דעם ײדישן שרײבער פון די לעצטע יארן, װאס האט נישט געחלומט אריבערצוכאפן זיך קײן נױ־יארק, אין איך גיב דיר... א גלאטיקע װיזע א.ץ אן אוםזיסטע שיפסקארטע קײן אםעריקע... איך רױיקיר דאס גאנץ רױק, א ז א שרײבער איז נישט געװעזן. אלע הןןבן מיר מיט םער אדער װײניקער אינטענסיװקײט געשטדעבט דערצו און צום גתיסן טײל האבן מיר דאס אויך אויסגעסירט. װײל דער גרויסער טײל פון ײתש־פוילישן קיבוץ האט אין זיך א צענטריפוגאלע קראםם און סרײבט, און דער אמעריקאנער קיבוץ האס אין זיך אםאגנעטישע קראםס געהאט און געצויגן, געצויגן, געצויגן םיט זײן םאסעריעלער םאגגאטישקײט... נו, איר װײסט דאך, היסטארישער פאטעתאלמם. אפט רעדם א ײדישער שרײבער װעגן אמעריקע סיט אזא ױכערקײט, װי ער װאלט דןןרט געװעזן און געלעבט װײםט גאט װי לאנג. זאלזשע םיר אויך ערלויבט זײן צו זאנן עטלעכע װער־ טער װעגן אמעריקע, הגם איך בין דארט נישט געװעץ. דער חלום דארט צו זײן איז אבער בײ מיר אויך געװעזן אװי װירקלעך, אז ער האט םיר אזש געגעבן דעם פאס צו שרײבן אט די עטלע• כע װערטער. םיר דא לעבןו אםעריקע לעבט אונז איבער. קײט אונז איבער. מיר גיבן לעבן. זײ ענסםערן מיסיא רעזאנאנס פון םענטימענטן. אז בײ אונז האט דך געענדיקט דער װעלטקריג, האבן מיר קײן םעודות נישט געפראװעט און ױך נישט געקושט אין די גאסן. םיר האבן געהאט אײן גרויםע זארג: צי װעלן די ברויטקארםן אויסהערן, אדער נישט. אבער אפעריקע האט זיך געפרײט, און די ׳ אמעריקאנישע מענטשן הזןבן זיך געקושט אין די גאסן. געװײנט מיט טרערן פון פרײד. װײל זײער געװיםן איז באפרײט געװארן םץ א שװערער לאסט. *