Literarishe bleter · 1926-10-22 · 129 (22.10.1926) · p. Seite 705

705 ליטערארישע בלעטער 129 זא / * פונם ײדישז שול-װעזז אױ פוילז דער דארטיקער ,פאװשעכנע׳ 50 קינדער. ס׳פארגרעסערט זיך ד, צאל קינדער פון טאג צו טאג. ס׳זענען געמאכט געװארן נגישית םצד דעם אינספעקטאר אין ד י ס נ ע, וװ ער האס די שול געשלאסן. אין ש א ר ק א װ ם ש י ז נ ע איז געמאלדן געװארן װעגן שליםן די ש,:ל צוליב דעם, װאס דער אינספעקיטאר האט נישט באשטעטיקט די לערער. םצד די"צ.י.ש.א. איז געמאכט געװארן א אינטערװענץ. די שולן זענען איצט אפן. ~ אין לידע איז דורכגעסירט געװארן א גרויסער מיטינג (500 מאן), ס׳איז געגרינדעט געװארן אן אפ• טײלונג פין צ ש. א מ׳איז צוגעטרעטן גרינדן די ערשטע ײדי-ע װעלטלעכע שול אין לידע. אינכטרוקטארישע ארבעט דער ח׳ י. רובין איז ארויסגעפארן אויף אפעדאגאגישער אינסשרוקטארישער נסיעה אין די פאלגנדיקע שטעם: סלאנים, באראנאװיטש, זשעסל, קרינקי, גאניאנץ, טרעםטענע, יאשינאװקע, לונע, ארלא, האראדאק, קלעשסשעל, "יקאםאװ. די אינסטרוקטארישע ארבעט״ אין װארשע איז איבערגעגעבן געװארן דעם ח׳ ש. גילינסקי. אין װארשע װערט געעפנט א לערעסקלוב, לײעףזאל און פעדאגאגישע ביבליזןטעק םאר די לערער. דאם אויפלעבן פון די ,נײע שול״ ס׳הויבט אן צו ערשײנען סיםטעמאטיש די ״נײע שול״. דער נײער נומערי אנטהאלט צװישן אנדערע פאלגנדיקע אינטערע■ סאננאג פעדאגאגישע ארבעטן: פארשונג־עקספעדיציע אלם מעטאד בײם לימוד פון נאטורװיםנשאפט—'א. גאלאמב; פעדאגאגישע נאסיצן — ח. ש. קאזדאן; דער דאלטאן־פלאן'אין דער ענגלישער שול — צו דער דערצױנג םון באגאבטן* קינד — קראנקאװסקא; נאםיצן פון א ױגגער לערערין — לערער־טריבונע א. אל צענדליהעו טויזנטעו ביכער זענען אין אםעריקע םארקייםם געװןןרן •פון דער נײער ש ל ו ם ־ עליכם- אױסגאבע פו־לן און אנדערע לענדער אין אײראפע װ;לן געװיס נישט ןןפשסײן םון אסעריקע. יעדע יידישע 8אמיליע, װאט האם נור א ביכער״שראנק דארף ז-ך אײנשאםן די װערק פון איר גרויםן 6>ןלקס- פײםטער, און דארט װו ם׳איז קײן ביצער-שראנק נאך נישסא, דארף שלוסיעליכם װערן דער א נ ה ו י ב 6ון ה1יז-ניבל?אסעק• װענדם זיך תלכף: אדרעס; ב2 ,'1£8־1!1)81,, םאר נעלס; ■. ק. א 190 :;ז פעדאגאגלשע לערער־קאנפערענץ ס׳װערן פארענדיקט די הכנות צו א פעדאגאגישער לערער• קאנפערענץ. ס׳װעט זײן צום ערשטן מאל א קאנפערענץ, װאס װעט פיקסירן די װיכטיקסטע פראגראם־טײלן םין דער ײדיש־ װעלטלעכער שול. ס׳זענען שוין אפגעדרוקס די פיאגראם-פראיעקטן ם.ץ די למ־דים: ײדיש, געשיכטע' און נאט־ר־װיסנשאפט. די' פרא• יעקטן זענען געבויט אויפן יסוד פון אינערלעכער דערפארונג. א באזונדערן ארט װעט פארנעםען דער פראיעקט םון אינערלעכע שול־סירונג און זעלבסט־פארװאלטונג. אין דער קאנפדדענץ װעלן זיך באטײליקן דעלעגאטן סון יעדער פעדאגאגישן'ראט און אויך— אײנגעלאדענע פאךילײט פזן יעדער געגנשטאנד. די קאנםערענץ װעט זיך אנהויבן סוף דעצעמבער ד. י. אין װארשע און װעט דויערן עטלעכע טעג. די פארזארגונג מיט לער־ביכער די ײה־װעלטלעכע שול אין צוזאםענהאנג מיטן אנהויב פון לערן־יאר האט צ. י. ש• א. דורכגעפירמ אן אקציע פון'באזארגן די שול 'מיט לערן־ביכער. די אקציע האט געהאט צװײ אויפגאבן: :) שאפן די מעגלעכקײמ, אז די אומפארמעגלעכע קעדער זאלן קענען באקומען אומױסט לערףביכער; 2) די פארשפרײטונג'און אנטװיקלונג פון לערן־בוך גופא. צוליב דעם צװעק איז אויסגעארבעט געװארן א פולע און גענויע רשימה פץ לערן־ביכער און געהילף־ביכער סאראלעקלאסן אין דער שול. די דאזיקע רשימה איז צעשיקט געװארן אין אלע שולן. יעדע שול און'יעדער קלאם האט באקוםען א מתנה פאר די אופפארמעגלעכע קינדער א געװיסע צאל עקז. באופן, אז די שול האט זיך פארפליכטעש צװײפאך און'דרײפאך פון דעם גע• שענקטן צו קויםן ביכער פאר דער שול. גלײך איצט, אין די ערשטע װאכן פון דער דאזיקער אקציע, האט זיך אנגעהויבן בא• םערקן אן אויפלעבונג פון' ביכער־מאדק. מ׳טרעט־צו' צו אױססירן א רײ נײע פראיעקטן װעגן לער־ביכער. ס׳איז געשלאסן געװארן אן אפמאך פון דער צ. י. ש. א. מיט ח׳ יעקב'לעשטשינסקי (בערלין) װעגן א לערן־בוך פץ פאלקס־קענטניש, װעלכער װעט באשטײן פון 2 טײלן; 1 טײל װעט אנטהאלטן אין דך ידיעות און מאטעריאלן סון פאלקס־קענטניש, 2 טײל װעט זײן אזאמלונג פון פארשידענע װערק'און סראגמענטן צו די באהאנדלטע טעמעס. די ײדישע שולן, באזונדער די עלטערע קלאסן, נויטיקן זיך שױן לאנג אין אזא ב־ך. נײע שולן ם׳איז שוין דער צװײטער חודש פ.-ן דעם נײעם לערן־יאר און עס לאזס זיך שוין מאכן א שסיקל סך־הכל פון1 י דעם אויפבוי ם־ן נײע שולן. ביז איצט האבן זיך באקימען ידיעות װעגן דער גרינדונג פון גײע 9נ שילן אין 9נ שטעט פון פוילן. די דאזיקע אלע שולן זענען געגרינדעט געװארן הויפטזעכלעך מים ארטיקע כחוח און מיטלען. ס׳איז דער בעסטער באװײז, װי נויטוזענדיק ס׳איז די ײדישע שול פאר די ײדישע מאסן. אין אלע שולן פין גאנצן לאנד איז געדעזן אגרױםער צופלום פון קינדער, אפילו אין אזא שטאט װי לאדז, די אײנציקע שטאט אין פוילן, װאו דער ש־ל־צװאנג איז אינגאנצן דורכגעפירט, חאבן זיך געמאלדן״קינדער אין די שולן 3 מאל אזויםיל, װיפיל ם׳איז געװעזן פלעצער, אלס רעזולטאט דערפון איז געקומען די גרינדונג םון נײע צייײ^שולן אין לאדז אינם ארימען איבעטער• ראיאן אויף ב א ל ו ט. א גרויסער צופלדס םון'קינדער איז אויך געװעזן אין װארשע, בריסק, שעדלעץ, לובלין א. אנד. אין א גאנ• צע רײ קלעגערע פראװינץ־שטעט האט מען געמוזט אפשסעלן, דאם אננעסען גײע קינדער צוליב מאנגל פ־ן פלאץ אין 'צ. י. ש. א. װערט איצם אויסגעפארטיקט דער סטאטיסשישער באריכט װעגן צוםלוס םון נײע קינדער. (ער װעט זײן םארעסנטלעכט אין די• נאנטסטע נוםערן). אפארשטארקטע שול־ארבעט אין װילנער פראװינץ ס׳זענען צוגעקוםען פרסים װעגן דער פארשטארקטער שול־ ארבעט אויף דער װילגער פראװינץ. אװי האט זיך אין דאקשיץ עגרינדעט אנייע פאלקס־שול, װעלכע האט'תיכף אפגעצויגן םון